अश्वत्थः फलिनामेव गुरूणां मन्त्रदः स्वयम् । कश्यपश्च प्रजेशानां गरुडः पक्षिणां तथा
फळझाडांमध्ये अश्वत्थ मी आहे, गुरूंमध्ये मंत्र देणारा मी आहे, सृष्टीकर्त्यांमध्ये कश्यप आहे आणि पक्ष्यांमध्ये गरुड आहे.
अनन्तोऽहं च नागानां नराणां च नराधिपः । ब्रह्मर्षीणां भृगुरहं देवर्षीणां च नारदः
सर्पांमध्ये अनंत मी आहे, माणसांमध्ये राजा आहे, ब्रह्मर्षींमध्ये भृगु आहे आणि देवर्षींमध्ये नारद आहे.
राजर्षीणां च जनको महर्षीणां शुकस्तथा । गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनीः
राजर्षींमध्ये जनक मी आहे, महर्षींमध्ये शुक आहे, गंधर्वांमध्ये चित्ररथ आहे आणि सिद्धांमध्ये कपिल मुनी आहे.
बृहस्पतिर्बुद्धिमतां कवीनां शुक्र एव च । ग्रहाणां च शनिरहं विश्वकर्मा च शिल्पिनाम्
बुद्धिमानांमध्ये बृहस्पती मी आहे, कवींमध्ये शुक्र आहे, ग्रहांमध्ये शनि आहे आणि कारागिरांमध्ये विश्वकर्मा आहे.
मृगाणां च मृगेन्दोऽहं वृषाणां शिववाहनम् । ऐरावतो गजेन्द्राणां गायत्री छन्दसामहम्
प्राण्यांमध्ये मी पशुराज आहे, बैलांमध्ये शिवाचे वाहन आहे, हत्तींच्या राजांमध्ये ऐरावत आहे आणि छंदांमध्ये गायत्री आहे.
वेदाश्च सर्वशास्त्राणां वरुणो यादसामहम् । उर्वश्यप्सरसामेव समुद्राणां जलार्णवः
सर्व शास्त्रांमध्ये वेद मी आहे, जलचरांमध्ये वरुण आहे, अप्सरांमध्ये उर्वशी आहे आणि समुद्रांमध्ये मोठा सागर आहे.
सुमेरुः पर्वतानां च रत्नवत्सु हिमालयः । दुर्गा च प्रकृतीनां च देवीनां कमलालया
डोंगरांमध्ये सुमेरू मी आहे, रत्नांमध्ये हिमालय आहे, प्रकृतींमध्ये दुर्गा आहे आणि देवतांमध्ये लक्ष्मीचे निवासस्थान आहे.
शतरूपा च नारीणां मत्प्रियाणां च राधिका । साध्वीनामपि सावित्री वेदमाता च निश्चितम्
स्त्रियांमध्ये शतरूपा मी आहे, माझ्या प्रियांमध्ये राधिक आहे, सती स्त्रियांमध्ये सावित्री आहे, जी वेदांची जननी आहे.
प्रह्लादश्चापि दैत्यानां बलिष्ठानां बलिः स्वयाम् । नारायणर्षिर्भगवाञ्ज्ञानिनां मध्य एव च
दैत्यांमध्ये प्रह्लाद मी आहे, बलवानांमध्ये बळी आहे आणि ज्ञानी लोकांमध्ये भगवंत नारायण ऋषी मी आहे.
हनूमान्वानराणां च पाण्डवानां धनंजयः । मनसा नागकन्यानां वसूनां द्रोण एव च
वानरांमध्ये हनुमान मी आहे, पांडवांमध्ये धनंजय आहे, नागकन्यांमध्ये मन आहे आणि वसूंमध्ये द्रोण आहे.
द्रोणो जलधराणां च वर्षाणां भारतं तथा । कामिनां कामदेवोऽहं रम्भा च कामुकीषु च
मेघांमध्ये द्रोण मी आहे, पावसांमध्ये भारत आहे, प्रेमिकांमध्ये कामदेव आहे आणि कामुक स्त्रियांमध्ये रंभा आहे.
गोलोकश्चास्मि लोकानासुत्तमः सर्वतः परः । मातृकासु शान्तिरहं रतिश्च सुन्दरीषु च
सर्व लोकांमध्ये गोळोक मी आहे, जो सर्वांत श्रेष्ठ आहे; मातांमध्ये शांतता मी आहे आणि सुंदर स्त्रियांमध्ये आनंद मी आहे.
धर्मोऽहं साक्षिणां मध्ये संध्या च वासरेषु च । देवेष्वहं च माहेन्दो राक्षसेषु विभीषणः
साक्षींपैकी मी धर्म आहे, दिवसांपैकी संध्या आहे; देवांमध्ये मी इंद्र आहे, आणि राक्षसांमध्ये मी विभीषण आहे.
कालाग्निरुद्रो रुद्राणां संहारो भैरवेषु च । शङ्खेषु पाञ्चजन्योऽहमङ्गेष्वपि च मस्तकः
रुद्रांमध्ये मी कालाग्नि रुद्र आहे, भैरवांमध्ये मी संहार भैरव आहे; शंखांमध्ये मी पांचजन्य आहे, आणि अंगांमध्ये मी डोके आहे.
परं पुराणसूत्रेषु चाहं भागवतं वरम् । भारतं चेतिहासेषु पञ्चरात्रेषु कापिलम्
पुराणग्रंथांमध्ये मी श्रेष्ठ भागवत आहे; महाकाव्यांमध्ये मी महाभारत आहे; आणि पंचरात्रांमध्ये मी कपिल आहे.
स्वायंभुवो मनूनां च मुनीनां व्यासदेवकः । स्वधाऽहं पितृपत्नीषु स्वाहा वङ्निप्रियासु च
मनूंमध्ये मी स्वयंभुव आहे, ऋषींमध्ये मी व्यासदेव आहे; पितरांच्या पत्नींपैकी मी स्वधा आहे, आणि अग्निप्रियांमध्ये मी स्वाहा आहे.
यज्ञानां नाजसूयोऽहं यज्ञपत्नीषु दक्षिणा । शस्त्रास्त्रज्ञेषु रामोऽहं जमदग्निसुतो महान्
यज्ञांमध्ये मी राजसूय आहे, यज्ञपत्नींमध्ये मी दक्षिणा आहे; शस्त्रास्त्र जाणणाऱ्यांमध्ये मी जमदग्नीचा मोठा पुत्र राम आहे.
पौराणिकेषु सूतोऽहं नीतिमत्स्वङ्गिरा मुनिः । विष्णुव्रतं व्रतानां च बलानां दैवमेव च
पुराणकथाकारांमध्ये मी सूत आहे, नीती जाणणाऱ्यांमध्ये मी अंगिरा ऋषी आहे; व्रतांमध्ये मी विष्णुव्रत आहे, आणि बलांमध्ये मी दैवी शक्ती आहे.
ओषधीनामहं दूर्वा तृणानां कुशमेव च । धर्मकर्मसु सत्यं च स्नेहपात्रेषु पुत्रकः
औषधींमध्ये मी दुर्वा आहे, गवतांमध्ये मी कुश आहे; धर्मकर्मांमध्ये मी सत्य आहे, आणि प्रेमाच्या पात्रांमध्ये मी पुत्र आहे.
अहं व्याधिश्च शत्रूणां ज्वरो व्याधिष्वहं तथा । मद्भक्तिष्वपि मद्दास्यं वरेषु च वरः स्मृतः
शत्रूंच्या रोगांमध्ये मी आजार आहे, रोगांमध्ये मी ताप आहे; माझ्या भक्तांमध्ये मी त्यांची माझ्यावरील सेवा आहे, आणि वरांमध्ये मी सर्वश्रेष्ठ वर आहे.
आश्रमाणां गृहस्थोऽहं संन्यासी च विवेकिनाम् । सुदर्शनं च शस्त्राणां कुशलं च शुभाशिषाम्
आश्रमांमध्ये मी गृहस्थ आहे, विवेक्यांमध्ये मी संन्यासी आहे; शस्त्रांमध्ये मी सुदर्शन आहे, आणि शुभ आशीर्वादांमध्ये मी कौशल्य आहे.
एश्वर्याणां महाज्ञानं वैराग्यं च सुखेष्वहम् । मि (इ) ष्टवाक्यं प्रीतिदेषु दानेषु चाऽऽत्मदानकम्
सत्तांमध्ये मी महान ज्ञान आहे, सुखांमध्ये मी वैराग्य आहे; प्रेमदायक बोलांमध्ये मी प्रिय वाक्य आहे, आणि दानांमध्ये मी आत्मदान आहे.
संचयेषु धर्मकर्म कर्मणां च मदर्चनम् । कठोरेषु तपश्चाहं फलेषु मोक्ष एव च
संचयांमध्ये मी धर्मकर्म आहे, कर्मांमध्ये मी माझी पूजा आहे; कठीण तपांमध्ये मी कठोर तप आहे, आणि फळांमध्ये मी मोक्ष आहे.
अष्टसिद्धिषु प्राकाम्यमहं काशीपुरीषु च । नगरेषु तथा काञ्ची स देशो यत्र वैष्णवः
अष्टसिद्धींमध्ये मी प्राकाम्य आहे, शहरांमध्ये मी काशी आहे; आणि नगरांमध्ये मी कांची आहे—जिथे वैष्णव राहतात तो देश.
सर्वाधारेषु स्थूलेषु अहमेव महान्विराट् । परमाणुरहं विश्वे महासूक्ष्मेषु नित्यशः
सर्व आधारांमध्ये आणि स्थूल वस्तूंमध्ये मीच महान विराट आहे; विश्वातील अत्यंत सूक्ष्मांमध्ये मीच सर्वोच्च परमाणू आहे, सदैव.
वैद्यानामश्विनीपुत्रौ जौषधीषु रसायनम् । धन्वन्तरीर्मन्त्रविदां विषादः क्षयकारिणाम्
वैद्यांमध्ये मी अश्विनी कुमार आहे, औषधांमध्ये मी अमृत आहे; मंत्र जाणणाऱ्यांमध्ये मी धन्वंतरी आहे, आणि नाश करणाऱ्यांमध्ये मी निराशा आहे.
रागाणां मेघमल्लारः कामोदस्तत्प्रियासु च । मत्पार्षदेषु श्रीदामा मद्वन्वुष्वहमुद्धवः
रागांमध्ये मी मेघमल्लार आहे, त्याच्या प्रियांमध्ये मी कामोद आहे; माझ्या पार्षदांमध्ये मी श्रीदाम आहे, आणि माझ्या वनवासीयांमध्ये मी उद्धव आहे.
पशुजन्तुषु गौश्चहं चन्दनं काननेषु च । तीर्थपूतश्च पूतेषु निःशङ्केषु च वैष्णवः
प्राण्यांमध्ये मी गाय आहे, जंगलातील झाडांमध्ये मी चंदन आहे; शुद्धांमध्ये मी तीर्थाने शुद्ध झालेला आहे, आणि निर्भयांमध्ये मी वैष्णव आहे.
न वैष्णवात्परः प्राणी मन्मन्त्रोपासकश्च यः । वृक्षेष्वङ्कुररूपोऽहमाकारः सर्ववस्तुषु
वैष्णवापेक्षा श्रेष्ठ जीव नाही, आणि जो माझ्या मंत्राने पूजा करतो तोही नाही; झाडांमध्ये मी अंकुर आहे, आणि सर्व वस्तूंमध्ये मी त्यांचा आकार आहे.
अहं च सर्वभूतेषु मयि सर्वे च संततम् । यथा वृक्षे फलान्येव फलेषु चाङ्कुरस्तरोः
मी सर्व जीवांत आहे आणि सर्व नेहमी माझ्यात आहेत—जसे झाडात फळे असतात, आणि फळांत झाडाचा अंकुर असतो.