यमोऽहं दण्डकर्त णां कालः कलयतामहम् । अक्षराणामकारोऽस्मि साम्नां च साम एव च
दंडधारकांमध्ये मी यम आहे, मोजणाऱ्यांमध्ये काळ आहे. अक्षरांमध्ये 'अ' आहे, आणि सामगीतांमध्ये साम आहे.
इन्द्रश्चतुर्दशेन्द्रेषु कुबेरो धनिनामहम् । ईशानोऽहं दिमीशानां व्यापकानां नभस्तथा
चौदा इंद्रांमध्ये मी इंद्र आहे, धनवानांमध्ये कुबेर आहे. ईशानांमध्ये मी ईशान आहे, आणि व्यापणाऱ्यांमध्ये आकाश आहे.
सर्वान्तरात्मा जीवेषु ब्राह्मणश्चाऽऽश्रमेषु च । धनानां च रत्नमहममूल्यं सर्वदुर्लभम्
सर्व जीवांमध्ये मी अंतरात्मा आहे, आश्रमांमध्ये ब्राह्मण आहे. धनांमध्ये मी अमूल्य आणि अत्यंत दुर्मिळ रत्न आहे.
तैजसानां सुवर्णोऽहं मणीनां कौस्तुभः स्वयम् । वैष्णवानां कुमारोऽहं योगीन्द्राणां गणेश्वरः
तेजस्वींमध्ये मी सुवर्ण आहे, रत्नांमध्ये कौस्तुभ आहे. वैष्णवांमध्ये कुमार आहे, आणि योगींच्या प्रमुखांमध्ये गणेश्वर आहे.
पुष्पाणां पारिजातोऽहं तीर्थानां पुष्करः स्वयम् । शालग्रामस्तथाऽर्च्यानां पत्राणां तुलसीति च
फुलांमध्ये मी पारिजात आहे, तीर्थांमध्ये पुष्कर आहे, पूजेच्या वस्तूंमध्ये शाळग्राम आहे आणि पानांमध्ये तुळस आहे.
सेनापतीनां स्कन्दोऽहं लक्ष्मणोऽहं धनुष्मताम् । राजेन्द्राणां च रामोऽहं नक्षत्राणामहं शशी
सेनापतींमध्ये मी स्कंद आहे, धनुर्धारींमध्ये लक्ष्मण आहे, राजांमध्ये राम आहे आणि नक्षत्रांमध्ये मी चंद्र आहे.
मासानां मर्गशीर्षोऽहमृतूनामस्मि माधवः । वारेष्वादित्यवारोऽहं तिथिष्वेकादशीति च
महीन्यांमध्ये मी मार्गशीर्ष आहे, ऋतूंमध्ये माधव आहे, वारांमध्ये रविवासर आहे आणि तिथींमध्ये एकादशी आहे.
सहिष्णूनां च पृथिवी माताऽहं बान्धवेषु च । अमृतं भक्ष्यवस्तूनां गव्येष्वाज्यमहं तथा
सहनशीलांमध्ये पृथ्वी मी आहे, मातांमध्ये मीच आई आहे, नातलगांमध्ये अमृत आहे आणि खाण्याच्या वस्तूंमध्ये दूधाच्या पदार्थांत तूप मी आहे.
कल्पवृक्षश्च वृक्षाणां सुरभिः कामधेनुषु । गङ्गाऽहं सरितां मध्ये कृतपापविनाशिनी
झाडांमध्ये कल्पवृक्ष मी आहे, गायींमध्ये सुरभी आहे, नद्यांमध्ये गंगा आहे, जी सर्व पापं नाहीशी करते.
वाणीति पण्डितानां च मन्त्राणां प्रणवस्तथा । विद्यासु बीजरूपोऽहं सस्यानां धान्यमेव च
पंडितांमध्ये मी वाणी आहे, मंत्रांमध्ये ॐ आहे, विद्या प्रकारांमध्ये मी बीज आहे आणि पिकांमध्ये धान्य आहे.
अश्वत्थः फलिनामेव गुरूणां मन्त्रदः स्वयम् । कश्यपश्च प्रजेशानां गरुडः पक्षिणां तथा
फळझाडांमध्ये अश्वत्थ मी आहे, गुरूंमध्ये मंत्र देणारा मी आहे, सृष्टीकर्त्यांमध्ये कश्यप आहे आणि पक्ष्यांमध्ये गरुड आहे.
अनन्तोऽहं च नागानां नराणां च नराधिपः । ब्रह्मर्षीणां भृगुरहं देवर्षीणां च नारदः
सर्पांमध्ये अनंत मी आहे, माणसांमध्ये राजा आहे, ब्रह्मर्षींमध्ये भृगु आहे आणि देवर्षींमध्ये नारद आहे.
राजर्षीणां च जनको महर्षीणां शुकस्तथा । गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनीः
राजर्षींमध्ये जनक मी आहे, महर्षींमध्ये शुक आहे, गंधर्वांमध्ये चित्ररथ आहे आणि सिद्धांमध्ये कपिल मुनी आहे.
बृहस्पतिर्बुद्धिमतां कवीनां शुक्र एव च । ग्रहाणां च शनिरहं विश्वकर्मा च शिल्पिनाम्
बुद्धिमानांमध्ये बृहस्पती मी आहे, कवींमध्ये शुक्र आहे, ग्रहांमध्ये शनि आहे आणि कारागिरांमध्ये विश्वकर्मा आहे.
मृगाणां च मृगेन्दोऽहं वृषाणां शिववाहनम् । ऐरावतो गजेन्द्राणां गायत्री छन्दसामहम्
प्राण्यांमध्ये मी पशुराज आहे, बैलांमध्ये शिवाचे वाहन आहे, हत्तींच्या राजांमध्ये ऐरावत आहे आणि छंदांमध्ये गायत्री आहे.
वेदाश्च सर्वशास्त्राणां वरुणो यादसामहम् । उर्वश्यप्सरसामेव समुद्राणां जलार्णवः
सर्व शास्त्रांमध्ये वेद मी आहे, जलचरांमध्ये वरुण आहे, अप्सरांमध्ये उर्वशी आहे आणि समुद्रांमध्ये मोठा सागर आहे.
सुमेरुः पर्वतानां च रत्नवत्सु हिमालयः । दुर्गा च प्रकृतीनां च देवीनां कमलालया
डोंगरांमध्ये सुमेरू मी आहे, रत्नांमध्ये हिमालय आहे, प्रकृतींमध्ये दुर्गा आहे आणि देवतांमध्ये लक्ष्मीचे निवासस्थान आहे.
शतरूपा च नारीणां मत्प्रियाणां च राधिका । साध्वीनामपि सावित्री वेदमाता च निश्चितम्
स्त्रियांमध्ये शतरूपा मी आहे, माझ्या प्रियांमध्ये राधिक आहे, सती स्त्रियांमध्ये सावित्री आहे, जी वेदांची जननी आहे.
प्रह्लादश्चापि दैत्यानां बलिष्ठानां बलिः स्वयाम् । नारायणर्षिर्भगवाञ्ज्ञानिनां मध्य एव च
दैत्यांमध्ये प्रह्लाद मी आहे, बलवानांमध्ये बळी आहे आणि ज्ञानी लोकांमध्ये भगवंत नारायण ऋषी मी आहे.
हनूमान्वानराणां च पाण्डवानां धनंजयः । मनसा नागकन्यानां वसूनां द्रोण एव च
वानरांमध्ये हनुमान मी आहे, पांडवांमध्ये धनंजय आहे, नागकन्यांमध्ये मन आहे आणि वसूंमध्ये द्रोण आहे.
द्रोणो जलधराणां च वर्षाणां भारतं तथा । कामिनां कामदेवोऽहं रम्भा च कामुकीषु च
मेघांमध्ये द्रोण मी आहे, पावसांमध्ये भारत आहे, प्रेमिकांमध्ये कामदेव आहे आणि कामुक स्त्रियांमध्ये रंभा आहे.
गोलोकश्चास्मि लोकानासुत्तमः सर्वतः परः । मातृकासु शान्तिरहं रतिश्च सुन्दरीषु च
सर्व लोकांमध्ये गोळोक मी आहे, जो सर्वांत श्रेष्ठ आहे; मातांमध्ये शांतता मी आहे आणि सुंदर स्त्रियांमध्ये आनंद मी आहे.
धर्मोऽहं साक्षिणां मध्ये संध्या च वासरेषु च । देवेष्वहं च माहेन्दो राक्षसेषु विभीषणः
साक्षींपैकी मी धर्म आहे, दिवसांपैकी संध्या आहे; देवांमध्ये मी इंद्र आहे, आणि राक्षसांमध्ये मी विभीषण आहे.
कालाग्निरुद्रो रुद्राणां संहारो भैरवेषु च । शङ्खेषु पाञ्चजन्योऽहमङ्गेष्वपि च मस्तकः
रुद्रांमध्ये मी कालाग्नि रुद्र आहे, भैरवांमध्ये मी संहार भैरव आहे; शंखांमध्ये मी पांचजन्य आहे, आणि अंगांमध्ये मी डोके आहे.
परं पुराणसूत्रेषु चाहं भागवतं वरम् । भारतं चेतिहासेषु पञ्चरात्रेषु कापिलम्
पुराणग्रंथांमध्ये मी श्रेष्ठ भागवत आहे; महाकाव्यांमध्ये मी महाभारत आहे; आणि पंचरात्रांमध्ये मी कपिल आहे.
स्वायंभुवो मनूनां च मुनीनां व्यासदेवकः । स्वधाऽहं पितृपत्नीषु स्वाहा वङ्निप्रियासु च
मनूंमध्ये मी स्वयंभुव आहे, ऋषींमध्ये मी व्यासदेव आहे; पितरांच्या पत्नींपैकी मी स्वधा आहे, आणि अग्निप्रियांमध्ये मी स्वाहा आहे.
यज्ञानां नाजसूयोऽहं यज्ञपत्नीषु दक्षिणा । शस्त्रास्त्रज्ञेषु रामोऽहं जमदग्निसुतो महान्
यज्ञांमध्ये मी राजसूय आहे, यज्ञपत्नींमध्ये मी दक्षिणा आहे; शस्त्रास्त्र जाणणाऱ्यांमध्ये मी जमदग्नीचा मोठा पुत्र राम आहे.
पौराणिकेषु सूतोऽहं नीतिमत्स्वङ्गिरा मुनिः । विष्णुव्रतं व्रतानां च बलानां दैवमेव च
पुराणकथाकारांमध्ये मी सूत आहे, नीती जाणणाऱ्यांमध्ये मी अंगिरा ऋषी आहे; व्रतांमध्ये मी विष्णुव्रत आहे, आणि बलांमध्ये मी दैवी शक्ती आहे.
ओषधीनामहं दूर्वा तृणानां कुशमेव च । धर्मकर्मसु सत्यं च स्नेहपात्रेषु पुत्रकः
औषधींमध्ये मी दुर्वा आहे, गवतांमध्ये मी कुश आहे; धर्मकर्मांमध्ये मी सत्य आहे, आणि प्रेमाच्या पात्रांमध्ये मी पुत्र आहे.
अहं व्याधिश्च शत्रूणां ज्वरो व्याधिष्वहं तथा । मद्भक्तिष्वपि मद्दास्यं वरेषु च वरः स्मृतः
शत्रूंच्या रोगांमध्ये मी आजार आहे, रोगांमध्ये मी ताप आहे; माझ्या भक्तांमध्ये मी त्यांची माझ्यावरील सेवा आहे, आणि वरांमध्ये मी सर्वश्रेष्ठ वर आहे.