गलत्कुष्ठं च वृषलं नग्नं च सुक्तसूर्धचम् । अतीव रूपटं विप्रं च शपन्तं गुरुमीदृशाम्
त्याने सडलेला कुष्ठरोगी, नीच जातीचा नग्न व जटा असलेला, अतिशय कुरूप ब्राह्मण आणि शाप मिळणारा गुरु पाहिला.
अतीवरुष्टं भिक्षुं च योगिनं वैष्णवं नरम् । एवं दृष्ट्वा समुत्थाय कथयामास मातरम्
त्याने अत्यंत रागावलेला भिकारी, योगी, वैष्णव आणि एक मनुष्य पाहिला; हे सर्व पाहून तो उठला आणि आईला सांगितले.
पितरं भ्रातरं पत्नीं रुदतीं प्रेमविह्वलम्
त्याने आपला वडील, भाऊ आणि पत्नी, हे तिघेही रडत आणि प्रेमाने व्याकुळ झालेले पाहिले.
मल्लसैन्यं च योद्धारं कारयामास मङ्गलम् । सभां च कारयामास पुण्यं स्वस्त्ययनं शिवम्
त्याने मल्ल आणि योद्धे गोळा केले, मंगल कार्य केले आणि पुण्य, कल्याणकारक सभा भरवली.
यत्नेन योजयामास योगे युक्तं पुरोहितम् । उवास मञ्चके रम्ये धृत्वा खड्गं विलक्षणम्
त्याने योगध्यानात मग्न असलेल्या पुरोहिताला खूप प्रयत्न करून सुंदर आसनावर बसवले आणि त्याच्या हाती एक विलक्षण तलवार दिली.
रणे नियोजयामास योद्धारं युद्धकोविदम् । वासयामास राजेन्द्रान्ब्राह्मणांश्च मुनीश्वरान्
त्याने युद्धात निपुण अशा योद्ध्याची निवड केली आणि राजे, श्रेष्ठ ब्राह्मण, तसेच मोठ्या ऋषींना योग्य जागा दिली.
ब्राह्मणाश्च सुहृद्वर्गान्धर्मिष्ठान्रणकोविदान् । अथाऽऽजगम गोविन्दो रामेण सह नारद
त्याने ब्राह्मण, मित्रमंडळी, धर्मनिष्ठ व युद्धकुशल मंडळींचा सन्मान केला; त्यानंतर गोविंद, राम आणि नारद तेथे आले.
महेशस्य धनुर्मध्यं बभञ्ज तत्र लीलया । शब्देन तस्य मथुरा बधिरा च बभूव ह
तेथे, महेशाचा धनुष्य सहजपणे तोडले आणि त्या आवाजाने संपूर्ण मथुरा बहिरी झाली.
विषादं प्राप कंसश्च मुदं च देवकीसुतः । उपस्थितः सभामद्धे गजं मल्लं निहत्य च
कंसाला मोठा दुःख झाला, तर देवकीपुत्र आनंदला; सभेत शिरून त्याने हत्ती आणि मल्लाचा वध केला.
यथा हृत्पद्ममध्यस्थं तादृशं बहिरेव च । राजेन्द्ररूपं राजानः शास्तारं दण्डधारिणा म्
जसा तो हृदयातील कमळात असतो, तसाच तो बाहेरही प्रकट झाला; राजांनी त्याला दंडधारी शासक म्हणून पाहिले.
पिता माता दुग्धमुखं स्तनान्धं बालकं यथा । कामिन्यः कोटिकन्दर्पलीलालावप्यधारिणम्
जसा आईवडील दूधपिणाऱ्या, अंध लहान मुलासाठी असतात, तसा तो स्त्रियांसाठी कोटी मदनांच्या लीलांनी भरलेला प्रियकर होता.
कंसश्च कालपुरुषं वैरिणं तस्य बान्धवाः । मल्ला मृत्युप्रदं चैव प्राणतुल्यं च यादवाः
कंसाला तो काळरूप शत्रू वाटला; त्याचे नातेवाईकही तसेच; मल्लांना तो मृत्यू देणारा वाटला आणि यादवांना तो प्राणप्रिय वाटला.
नमस्कृत्य मुनीन्विप्रान्पितरं मातरं गुरुम् । जगाम मञ्चकाम्याशं हस्ते कृत्वा सुदर्शनम्
त्याने ऋषी, ब्राह्मण, वडील, आई आणि गुरूंना वंदन करून, हातात सुदर्शन घेऊन तो आसनाकडे गेला.
दृष्टावा भक्तं भक्तबन्धुः कृपया च कृपानिधिः । आकृष्य मञ्चकात्कंकं जघान लीलया मुने
भक्तांचा मित्र, करुणेचा सागर, त्याने आपल्या भक्तावर दया करून, कंसाला आसनावरून खेचून सहजपणे ठार केले, हे मुनी.
राजा ददर्श विश्वं च सर्वं कृष्णमयं परम् । पुरतो रत्नयानं च हीरकाहारभूषितम्
राजाने संपूर्ण विश्व कृष्णमय पाहिले आणि समोर रत्नांनी व हिरकांच्या हाराने सजलेले रथ पाहिले.
ययौ विष्णुपदं स्फीतो दिब्यरूपं विधाय च । तेजो विवेश परमं कृष्णपादाम्बुजे मुने
तो दिव्य रूप धारण करून विष्णूच्या धामाला गेला; त्याचे तेज कृष्णाच्या चरणकमळात विलीन झाले, हे मुनी.
निवृत्य तस्य सत्कारं ब्राह्मणेम्यो धरं ददौ । ददौ राज्यं राजछत्रमुग्रसेनाय धीमते
त्याचा योग्य सन्मान करून, त्याने पृथ्वी ब्राह्मणांना दिली आणि राज्य व राजछत्र बुद्धिमान उग्रसेनाला दिले.
स बभूव नृपेन्द्रश्च चन्द्रवंशसमुद्भवः । विललाप कंसमाता पत्नीवर्गश्च तत्पिता
चंद्रवंशात जन्मलेला तो राजा राज्यावर विराजमान झाला; कंसाची आई, त्याच्या पत्नी आणि वडील शोक करू लागले.
बान्धवा मातृवर्गश्च भगिनी भ्रातृकामिनी । दर्शनं देहि राजेन्द्र समुत्तिष्ठ नृपासने
त्याचे नातेवाईक, मातृवर्ग, बहिणी, भाऊ आणि प्रियजन म्हणू लागले, 'राजा, आम्हाला दर्शन दे, पुन्हा सिंहासनावर ये.'
राज्यं रक्ष धनं रक्ष बान्धवं बलमेव च । क्व यासि बान्धवान्हित्वा त्वमनाथान्महाबल
'राज्याचे रक्षण कर, धनाचे रक्षण कर, नातेवाईक आणि सैन्य सांभाळ; हे महाबली, आम्हा अनाथांना सोडून कुठे चाललास?'
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तमसंख्यं विश्वमेव च । सर्वं चराचराधारं यः सृजत्येव लीलया
जो ब्रह्मापासून गवताच्या पात्यापर्यंत असंख्य विश्व खेळात निर्माण करतो, सर्व चराचरांचा आधार आहे—
ब्रह्मेशशेषधर्माश्च दिनेशश्च गणेश्वरः । मुनीन्द्रवर्गो देवेन्द्रो ध्यायते यमहर्निशम्
ब्रह्मा, महेश, शेष, धर्म, सूर्य, गणेश, मोठे ऋषी आणि देवेन्द्र, हे सर्व दिवसरात्र त्याचे ध्यान करतात.
वेदाः स्तुपन्ति यं कृष्णं स्तौति भीता सरस्वती । स्तौति यं प्रकृतिर्हृष्टा प्राकृतं प्रकृतेः परम्
वेद श्रीकृष्णाची स्तुती करतात, सरस्वती भीतीने त्याची स्तुती करते, आणि प्रकृती आनंदाने त्याचे गुणगान करते. तो प्रकृतीपेक्षा श्रेष्ठ आणि सर्वांचा आदिकारण आहे.
स्वेच्छामयं निरीहं च निर्गुणं च निरञ्जनम् । परात्परतरं ब्रह्म परमात्मानमीश्वरम्
तो आपल्या इच्छेने निर्माण झालेला, इच्छा वासना नसलेला, गुणरहित, कलंकरहित, सर्वश्रेष्ठ ब्रह्म, परमात्मा आणि सर्वांचा स्वामी आहे.
नित्यं ज्योतिःस्वरूपं च भक्तानुग्रहविग्रहम् । नित्यानन्दं च नित्यं च नित्यमक्षरविग्रहम्
तो नेहमी प्रकाशस्वरूप आहे, भक्तांवर कृपा करणारा आहे, शाश्वत आनंदाचा आणि अक्षय स्वरूपाचा आहे.
सोऽवतीर्णों हि भगवान्भारावतरणाय च । गोपालबालवेषश्च मायेशो मायया प्रभुः
तो भगवंत पृथ्वीवरील भार उतरवण्यासाठी गवळ्याच्या मुलाच्या रूपाने अवतरला, मायेला आपल्या सामर्थ्याने चालवणारा मायेश्वर आहे.
स यं हन्ति च सर्वेशो रक्षिता तस्य कः पुमान् । स यं रक्षति सर्वात्मा तस्य हन्ता न कोऽपि च
ज्याला सर्वांचा स्वामी नष्ट करतो, त्याला कोण वाचवू शकतो? आणि ज्याला सर्वांचा आत्मा रक्षण करतो, त्याला कोणीही नष्ट करू शकत नाही.
इत्येवमुक्त्वा सर्वश्च विरराम महामुने । ब्राह्मणान्भोजयामास तेभ्यः सर्वं धनं ददौ
हे महर्षे, असे सांगून सर्वजण शांत झाले; त्याने ब्राह्मणांना जेवू घातले आणि त्यांना आपली सर्व संपत्ती दिली.
भगवानपि सर्वात्मा जगाम पितुरन्तिकम् । छित्तवा च लोहनिगडं तयोर्मोक्षं चकार सः
भगवंत, जो सर्वांचा आत्मा आहे, आपल्या वडिलांकडे गेला; त्याने लोखंडाच्या बेड्या तोडून दोघांनाही मुक्त केले.
ननाम दण्डवद्भमौ मातरं पितरं तथा । तुष्टाव भक्त्तया देवेशो भक्तिनम्रात्मकंधरः
त्याने आपल्या आई-वडिलांना जमिनीवर दंडवत घातले आणि देवांचा स्वामी भक्तिभावाने, नम्र मनाने त्यांची स्तुती करू लागला.