भगवानपि तत्रैव क्षणं स्थित्वा स्वमन्दिरम् । जगाम यत्र नन्दश्च सानन्दो नन्दनन्दनः
भगवान तिथे थोडा वेळ थांबून, आपल्या निवासस्थानी गेला, जिथे नंद आणि आनंदी नंदनंदन होते.
अथ कंसो निशायां च निद्रायां भयविह्वलः । ददर्श दुःखदुःस्वप्नमात्मनो मृत्युसूचकम्
त्या वेळी, कंस भयाने ग्रासलेला आणि झोपेत असताना, त्याला आपल्या मृत्यूचे सूचक, दुःखद स्वप्न पडले.
ददर्श सूर्यं भूमिस्थं चतुःखण्डं नभश्च्युतम् । दशखण्डे चन्द्रबिम्बं भूमिस्थं खाच्च्युतं मुने
त्याने पाहिले की सूर्य पृथ्वीवर पडला आहे, चार भागांत विभागला आहे, आणि चंद्राचा गोळा दहा तुकड्यांत विभागून पृथ्वीवर पडला आहे, हे मुनी.
पुरुषान्विकृताकारान्रज्जुहस्तान्दिगम्बरान् । विधवां शूद्रपत्नीं च नग्नां च च्छिन्ननासिकाम्
त्याने विचित्र आकाराचे, दोर धरलेले, नग्न पुरुष पाहिले आणि एक विधवा, शूद्राची बायको, नग्न व छिन्न नाकाची पाहिली.
हसन्तीं चूर्णतिलकां श्वेतकृष्णोच्चमूर्धजाम् । खड्गखर्परहस्तां च लोलजिह्वां च बिभ्रतीम्
त्याने हसणारी, कपाळावर चूर्ण लावलेली, पांढरी-काळी केस असलेली, हातात तलवार व कवटी असलेली, आणि हलती जीभ दाखवणारी स्त्री पाहिली.
रुण्डमालासमायुक्तां गर्दभं महिषं वृषम् । भल्लूकं सूकरं काकं गृध्रं कह्कं च वानरम्
त्याने छिन्न मुण्डांची माळ घातलेली, गाढव, म्हैस, बैल, अस्वल, डुक्कर, कावळा, गिधाड, घुबड आणि माकड यांच्यासह एक व्यक्ती पाहिली.
विरजं कुक्कुरं नक्रं शृगालं भस्मपुञ्जकम् । अस्थिराशिं तालफलं केशं कार्पासमुल्बणम्
त्याने कुत्रा, मगर, कोल्हा, राखेचा ढीग, हाडांचा ढीग, ताडफळ, केस आणि खरड कापूस पाहिला.
निर्वाणाङ्गारमिल्कां च शवं सर्त्यं चिताश्रितम् । कुलालतैलकाराणां चक्रं वक्रं कपर्दकम्
त्याने विझलेले कोळसे, दूध, चितेवर ठेवलेले प्रेत, आणि कुंभार व तेलविक्रेत्यांचे वाकडे चाक व शंख पाहिले.
श्मशानं दग्धकाष्ठं च शुष्ककाष्ठं कुणं तृणाम् । गच्छन्तं च कबन्धं च नदन्तं मृतमस्तकम्
त्याने स्मशान, जळलेले लाकूड, वाळलेले लाकूड, गवताचा ढीग, चालणारे कबंध आणि ओरडणारे मृत डोके पाहिले.
दग्धस्थानं भस्मयुतं तडागं जलवर्जितम् । दग्धमत्स्यं च लोहं च निर्वाणदग्धकाननम्
त्याने राखेने भरलेले जळलेले ठिकाण, पाण्याविना तलाव, जळलेली मासळी, लोखंड आणि जळून निर्जीव झालेले जंगल पाहिले.
गलत्कुष्ठं च वृषलं नग्नं च सुक्तसूर्धचम् । अतीव रूपटं विप्रं च शपन्तं गुरुमीदृशाम्
त्याने सडलेला कुष्ठरोगी, नीच जातीचा नग्न व जटा असलेला, अतिशय कुरूप ब्राह्मण आणि शाप मिळणारा गुरु पाहिला.
अतीवरुष्टं भिक्षुं च योगिनं वैष्णवं नरम् । एवं दृष्ट्वा समुत्थाय कथयामास मातरम्
त्याने अत्यंत रागावलेला भिकारी, योगी, वैष्णव आणि एक मनुष्य पाहिला; हे सर्व पाहून तो उठला आणि आईला सांगितले.
पितरं भ्रातरं पत्नीं रुदतीं प्रेमविह्वलम्
त्याने आपला वडील, भाऊ आणि पत्नी, हे तिघेही रडत आणि प्रेमाने व्याकुळ झालेले पाहिले.
मल्लसैन्यं च योद्धारं कारयामास मङ्गलम् । सभां च कारयामास पुण्यं स्वस्त्ययनं शिवम्
त्याने मल्ल आणि योद्धे गोळा केले, मंगल कार्य केले आणि पुण्य, कल्याणकारक सभा भरवली.
यत्नेन योजयामास योगे युक्तं पुरोहितम् । उवास मञ्चके रम्ये धृत्वा खड्गं विलक्षणम्
त्याने योगध्यानात मग्न असलेल्या पुरोहिताला खूप प्रयत्न करून सुंदर आसनावर बसवले आणि त्याच्या हाती एक विलक्षण तलवार दिली.
रणे नियोजयामास योद्धारं युद्धकोविदम् । वासयामास राजेन्द्रान्ब्राह्मणांश्च मुनीश्वरान्
त्याने युद्धात निपुण अशा योद्ध्याची निवड केली आणि राजे, श्रेष्ठ ब्राह्मण, तसेच मोठ्या ऋषींना योग्य जागा दिली.
ब्राह्मणाश्च सुहृद्वर्गान्धर्मिष्ठान्रणकोविदान् । अथाऽऽजगम गोविन्दो रामेण सह नारद
त्याने ब्राह्मण, मित्रमंडळी, धर्मनिष्ठ व युद्धकुशल मंडळींचा सन्मान केला; त्यानंतर गोविंद, राम आणि नारद तेथे आले.
महेशस्य धनुर्मध्यं बभञ्ज तत्र लीलया । शब्देन तस्य मथुरा बधिरा च बभूव ह
तेथे, महेशाचा धनुष्य सहजपणे तोडले आणि त्या आवाजाने संपूर्ण मथुरा बहिरी झाली.
विषादं प्राप कंसश्च मुदं च देवकीसुतः । उपस्थितः सभामद्धे गजं मल्लं निहत्य च
कंसाला मोठा दुःख झाला, तर देवकीपुत्र आनंदला; सभेत शिरून त्याने हत्ती आणि मल्लाचा वध केला.
यथा हृत्पद्ममध्यस्थं तादृशं बहिरेव च । राजेन्द्ररूपं राजानः शास्तारं दण्डधारिणा म्
जसा तो हृदयातील कमळात असतो, तसाच तो बाहेरही प्रकट झाला; राजांनी त्याला दंडधारी शासक म्हणून पाहिले.
पिता माता दुग्धमुखं स्तनान्धं बालकं यथा । कामिन्यः कोटिकन्दर्पलीलालावप्यधारिणम्
जसा आईवडील दूधपिणाऱ्या, अंध लहान मुलासाठी असतात, तसा तो स्त्रियांसाठी कोटी मदनांच्या लीलांनी भरलेला प्रियकर होता.
कंसश्च कालपुरुषं वैरिणं तस्य बान्धवाः । मल्ला मृत्युप्रदं चैव प्राणतुल्यं च यादवाः
कंसाला तो काळरूप शत्रू वाटला; त्याचे नातेवाईकही तसेच; मल्लांना तो मृत्यू देणारा वाटला आणि यादवांना तो प्राणप्रिय वाटला.
नमस्कृत्य मुनीन्विप्रान्पितरं मातरं गुरुम् । जगाम मञ्चकाम्याशं हस्ते कृत्वा सुदर्शनम्
त्याने ऋषी, ब्राह्मण, वडील, आई आणि गुरूंना वंदन करून, हातात सुदर्शन घेऊन तो आसनाकडे गेला.
दृष्टावा भक्तं भक्तबन्धुः कृपया च कृपानिधिः । आकृष्य मञ्चकात्कंकं जघान लीलया मुने
भक्तांचा मित्र, करुणेचा सागर, त्याने आपल्या भक्तावर दया करून, कंसाला आसनावरून खेचून सहजपणे ठार केले, हे मुनी.
राजा ददर्श विश्वं च सर्वं कृष्णमयं परम् । पुरतो रत्नयानं च हीरकाहारभूषितम्
राजाने संपूर्ण विश्व कृष्णमय पाहिले आणि समोर रत्नांनी व हिरकांच्या हाराने सजलेले रथ पाहिले.
ययौ विष्णुपदं स्फीतो दिब्यरूपं विधाय च । तेजो विवेश परमं कृष्णपादाम्बुजे मुने
तो दिव्य रूप धारण करून विष्णूच्या धामाला गेला; त्याचे तेज कृष्णाच्या चरणकमळात विलीन झाले, हे मुनी.
निवृत्य तस्य सत्कारं ब्राह्मणेम्यो धरं ददौ । ददौ राज्यं राजछत्रमुग्रसेनाय धीमते
त्याचा योग्य सन्मान करून, त्याने पृथ्वी ब्राह्मणांना दिली आणि राज्य व राजछत्र बुद्धिमान उग्रसेनाला दिले.
स बभूव नृपेन्द्रश्च चन्द्रवंशसमुद्भवः । विललाप कंसमाता पत्नीवर्गश्च तत्पिता
चंद्रवंशात जन्मलेला तो राजा राज्यावर विराजमान झाला; कंसाची आई, त्याच्या पत्नी आणि वडील शोक करू लागले.
बान्धवा मातृवर्गश्च भगिनी भ्रातृकामिनी । दर्शनं देहि राजेन्द्र समुत्तिष्ठ नृपासने
त्याचे नातेवाईक, मातृवर्ग, बहिणी, भाऊ आणि प्रियजन म्हणू लागले, 'राजा, आम्हाला दर्शन दे, पुन्हा सिंहासनावर ये.'
राज्यं रक्ष धनं रक्ष बान्धवं बलमेव च । क्व यासि बान्धवान्हित्वा त्वमनाथान्महाबल
'राज्याचे रक्षण कर, धनाचे रक्षण कर, नातेवाईक आणि सैन्य सांभाळ; हे महाबली, आम्हा अनाथांना सोडून कुठे चाललास?'