सामवेदे च भगवानित्युवाच हरिः स्वयम्
सामवेदात भगवंत हरिने स्वतः असे सांगितले.
गुरुमिष्टं स्वयं ध्यात्वा स्तुत्वा वै साधको मुने
आपल्या आवडत्या गुरुचे ध्यान करून, त्याची स्तुती करून साधकाने—
जलं जलसमीपं च सरन्धं प्राणिसन्निधिम्
पाणी, पाण्याजवळील जागा, तलाव आणि जिवंत प्राण्यांची उपस्थिती—
हलोत्कर्षस्थलं चैव सस्यक्षेत्रं च गोष्ठकम् 1.26.
नांगर चालवलेली जागा, पिकांचे शेत आणि गोठा.
ग्रामाद्यभ्यन्तरं चैव नृणां गृहसमीपकम्
गावाच्या आतली जागा आणि माणसांच्या घराजवळची जागा,
क्रीडास्थलं महारण्यं मंचकाधःस्थलं तथा
खेळायची जागा, घनदाट जंगल, आणि खाटेखालील जागा,
दूर्वास्थानं कुशस्थानं वल्मीकस्थानमेव च
दुर्वा असलेली जागा, कुशाची जागा आणि मुंग्यांचे वारुळे असलेली जागा,
एतत्सर्वं परित्यज्य सूर्य्यतापविवर्जितम्
हे सर्व टाळून, सूर्यप्रकाश नसलेली जागा निवडावी.
पुरीषमूत्रोत्सर्गं च दिवा कुर्यादुदङ्मुखः
दिवसा, उत्तर दिशेला तोंड करून मलमूत्र विसर्जन करावे.
मौनी भूत्वा च निश्वासं यथा गन्धो न सञ्चरेत्
मौन धारण करून, श्वास असा सोडावा की वास पसरू नये.
कृत्वा तु लोष्टशौचं च जलशौचं ततः परम्
मातीने स्वच्छता करून, नंतर पाण्याने शुद्ध करावे.
एकां लिङ्गे मृदं दद्याद्वामहस्ते चतुष्टयम्
लिंगावर एकदा माती लावावी; डाव्या हातावर चार वेळा लावावी.
मूत्रशौचं द्विगुणितं मैधुनानन्तरं यदि
मूत्र विसर्जनानंतर स्वच्छतेसाठी दुप्पट माती वापरावी, विशेषतः मैथुनानंतर.
एका लिङ्गे गुदे तिस्रस्तथा वामकरे दश 1.26.
लिंगावर तीनदा, गुदद्वारावर आणि डाव्या हातावर दहा वेळा माती लावावी.
पुरीषशौचं विप्राणां गृहिणामिदमेव च
ब्राह्मण आणि गृहस्थांसाठी मलस्वच्छतेचा हा नियम आहे.
यतीनां वैष्णवानां च ब्रह्मर्षेर्ब्रह्मचारिणाम्
यती, वैष्णव, ब्रह्मर्षी आणि ब्रह्मचारी यांच्यासाठी,
नो यावदुपनीयेत द्विजः शूद्रस्तथाऽङ्गना
द्विजाला उपनयन होईपर्यंत, तसेच शूद्र आणि स्त्रियांना,
शौचं क्षत्रविशोश्चैव द्विजानां गृहिणां समम्
क्षत्रिय आणि वैश्य यांची स्वच्छता, गृहस्थ द्विजांसारखीच असते.
न्यूनाधिकं न कर्तव्यं शौचं शुद्धिमभीप्सता
शुद्धीची इच्छा असणाऱ्याने स्वच्छता कमी किंवा जास्त करू नये.
शौचं तन्नियमं मत्तः सावधानं निशामय
मी सांगतो तो स्वच्छतेचा नियम काळजीपूर्वक ऐक.
वल्मीकमूषिकोत्खातां मृदमन्तर्जलां तथा
मुंग्यांचे वारुळे, उंदराचे बिळ किंवा पाण्यातील माती,
अन्तःप्राण्यवपर्णां च हलोत्खातां विशेषतः
झाडावरून गळालेली पाने, आतली माती आणि विशेषतः नांगराने खोदलेली माती.
अश्वत्थमूलान्नीतां च तथैव शयनोत्थिताम्
अश्वत्थाच्या मुळाजवळून आणलेली किंवा ज्या मातीवर कोणी झोपले किंवा उठले आहे, अशी माती टाळावी.
शस्यस्थलानां क्षेत्राणामुद्यानानां मृदं त्यजेत् 1.26.
शेती, शेत किंवा बागेतील माती वापरू नये.
शौचहीनोऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु
ज्याच्यात शुद्धता नाही, तो नेहमी अपवित्र असतो आणि कोणत्याही कर्मासाठी योग्य नसतो.
आदौ षोडशगण्डूषैर्मुखशुद्धिं विधाय च
सर्वप्रथम सोळा वेळा पाणी तोंडात घेऊन तोंड स्वच्छ करावे.
पुनः षोडशगण्डूषैर्मुखशुद्धिं समाचरेत्
पुन्हा एकदा सोळा वेळा पाणी तोंडात घेऊन तोंडाची शुद्धता करावी.
निरूपितं सामवेदे हरिणा चाह्निकक्रमे
हे सगळे सामवेदात हरिने दररोजच्या कृत्यांच्या क्रमात सांगितले आहे.
खदिरं च शिरीषं च जातिपुन्नागशालकम्
खैर, शिरीष, जाती, पुन्नाग आणि शालक हे झाडे योग्य मानली आहेत.
जम्बूकं बकुलं तोक्मं पलाशं च प्रशस्तकम्
जांभूळ, बकुळ, टोकम आणि पलाश ही झाडेही प्रशंसनीय आहेत.