न यास्याम्यथवाऽरण्यं यास्यामि कामसागरे । तत्र त्वत्कामनां कृत्वा त्यक्ष्यामि च कलेवरम्
किंवा मी जंगलातही जाणार नाही, तर कामाच्या सागरात जाईन; तिथे तुझीच आस धरून, हे शरीर सोडून देईन.
यथाऽऽकाशो यथाऽऽत्मा च यथा चन्द्रो था रविः । तथा त्वं यासि मत्पार्श्वे निबद्धो वसनाञ्चले
जसा आकाश, आत्मा, चंद्र आणि सूर्य नेहमी असतात, तसाच तू माझ्या शेजारी, माझ्या ओढणीला बांधलेला, कायमच असतोस.
अधुना यासि नैराश्यं कृत्वा मे दीनवत्सल । न युक्तं हि परित्यक्तुं दीनां मां शरणागताम्
आता तू निराशेकडे वळत आहेस, हे दीनांवर दया करणाऱ्या; तुझ्यावर आश्रय घेतलेल्या, असहाय्य मला सोडणे योग्य नाही.
यत्पादपद्मं धयायन्ते ब्रह्मविष्णुशिवादयः । त्वां मायया गोपवेषं कथं जानामि मत्सरी
ज्यांच्या चरणकमळांचे ध्यान ब्रह्मा, विष्णु, शिव आणि इतर करतात, त्या तुझ्या मायेमुळे, गवळणीच्या रूपात तुला पाहून, मी तुला कसा ओळखू शकेन?
कृतं यद्देव दुर्नीतमपराधसहस्रकम् । यदुक्तं पतिभावेन चाभिमानेन तत्क्षम
देवा, मी कितीही चुकीची कृत्ये केली असली, हजारो अपराध केले असले, किंवा तुझ्या पत्नीपणाचा अभिमान दाखवून काही बोलले असले, तरी ते सर्व मला क्षमा कर.
चूर्णोभूतश्च मद्गर्वो दूरीभूतो मनोरथः । विज्ञातुमात्मसौभाग्यं किमन्यत्कथयामि ते
माझा गर्व पूर्णपणे नाहीसा झाला, माझ्या इच्छा दूर गेल्या; आता माझे सौभाग्य कळले आहे, तुला आणखी काय सांगू?
ज्ञात्वा गर्गमुखच्छ्रुत्वा मोहिता तव मायया । त्वां च वक्तुं न शक्नोमि प्रेम्णा वा भक्तिपाशतः
गर्गांच्या तोंडून ऐकून, तुझ्या मायेमुळे मी गोंधळले आहे; प्रेम आणि भक्तीच्या बंधनात अडकून, मी तुला काही बोलूच शकत नाही.
यासि चेन्मां परित्यज्य सकलङ्को भविष्यसि । त्वत्पुत्रपौत्रा नश्यन्ति ब्रह्ममोपानलेन च
जर तू मला सोडून गेलास, तर तुझ्यावर कलंक लागेल; तुझे पुत्र-पौत्रही नष्ट होतील, अगदी ब्रह्माच्या अग्नीने सुद्धा.
क्षणं युगशतं मन्ये त्वां विना प्राणवल्लभम् । कथं शताब्दं त्वां त्यक्त्वा बिभर्मि जीवनं प्रभी
तुझ्याविना एक क्षणही मला शंभर युगांसारखा वाटतो; मग तुला सोडून मी शंभर वर्षे कशी जगू, हे प्रभु?
इत्युक्त्वा राधिका मोपात्पपात धरणीतले । मूर्च्छं संप्राप सहसा जहार चेतनां मुने
असे म्हणून राधिकेने अचानक जमिनीवर पडली; तिने ताबडतोब शुद्ध हरपली, हे मुनी.
कुष्णस्तां मूर्च्छितां दृष्ट्वा कृपया च कृपानिधिः । चेतनां कारयित्वा च वासयामास वक्षसि
कृष्णाने तिला बेशुद्ध अवस्थेत पाहून, त्या करुणेच्या सागराने तिला शुद्धीवर आणले आणि आपल्या छातीवर ठेवले.
बोधयामास विविधं योगैःशोकविखण्डनैः । तथाऽपि शोकं त्यक्तुं च न शशाक शुचिस्मिता
त्याने विविध योगांनी, दुःख दूर करणाऱ्या उपायांनी तिला भानावर आणले; तरीही, हसऱ्या चेहऱ्याची ती आपला शोक टाकू शकली नाही.
सामान्यवस्तुविश्लेषीनृणां शोकाय केवलम्। देहात्मनोश्च विच्छेदः क्व सुखाय प्रकल्पते
सामान्य वस्तूंपासून दूर होणे माणसांना फक्त दुःखच देते; मग शरीर आणि आत्मा वेगळे होणे कधीच सुख देऊ शकत नाही.
न ययौ तत्र दिवसे व्रजराजो व्रजं पति । क्रीडासरोवराभ्याशं प्रययौ राधाया सह
त्या दिवशी व्रजराज तिथे गेला नाही, ना व्रजाचा स्वामी गेला; तो राधेसोबत खेळाच्या सरोवराच्या काठी गेला.
तत्र गत्वा पुनः क्रीडां चकार च तया सह । विजहौ क्रिहज्वालां रासे रासेश्वरी मुदा
तिथे पोहोचल्यावर त्याने तिच्यासोबत पुन्हा खेळ केला; रासात, रासेश्वरीने आनंदात आपली जळजळ पूर्णपणे सोडून दिली.
राधा सा स्वामिना सार्धं पुष्पचन्दनचर्चिता । पुष्पचन्दनतल्पे च तस्थौ रहसि नारद
राधा आपल्या स्वामीसोबत, फुलांनी आणि चंदनाने सजलेली, फुलांच्या आणि चंदनाच्या पलंगावर एकांतात बसली, हे नारद.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्माखo उत्तo नारदनाo राधाशोक- विमोचनं नामाष्टषष्टितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त पुराणातील श्रीकृष्ण जन्माख्यान विभागातील 'राधेचा शोक दूर होणे' हा अठ्ठावन्नावा अध्याय नारदांनी सांगितला, येथे संपतो.
अथैकोनसप्ततितमोऽध्यायः नारद उवाच अतः परं किं रहस्यं राधाकेशवयोर्वद । निगूढतत्वामस्पष्टं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
नारद म्हणाले, आता राधा आणि केशव यांच्या मधील आणखी कोणते गूढ आहे ते मला सांग. त्याचा खरा अर्थ अजून स्पष्ट नाही, म्हणून तू मला ते नीट समजाव.
नारायण उवाच शृणु नारद वक्ष्यामि रहस्यं परमाद्भुतम् । गोपनीयं च वेदेषु पुराणेषु पुराविदाम्
नारायण म्हणाले, नारद, ऐक. मी तुला एक अद्भुत रहस्य सांगतो, जे वेद, पुराणे आणि प्राचीन ऋषी यांच्यात लपलेले आहे.
पुनः सकामो भगवान्कृष्णः स्वेच्छामयो विभुः । रेमे स रमया सार्धं विदग्धश्च विदग्धया
पुन्हा एकदा, सर्व इच्छा स्वतःच्या मनाने पूर्ण करणारे भगवान कृष्ण, आपल्या इच्छेने रमेसोबत, चतुर रमेसोबत, प्रेमात रमले.
चतुःषष्टिकलाशक्त्या यथा कान्ता कलावती । कामशास्त्रेषु निपुणा विदग्धा रसिकेश्वरी
चौसष्ट कलांच्या सामर्थ्याने, ती आपल्या प्रियकरासाठी कुशल, प्रेमकलेत पारंगत, आणि सर्व रसांची राणी होती.
शृङ्गारलीलानिपुणा शश्वत्कामा च कामुकी । सुन्दरी सुन्दरीष्वेव शश्वत्सुस्थिरयौवना
ती प्रेमाच्या लीलांमध्ये निपुण, नेहमीच कामात मग्न आणि सुंदर, सुंदरांमध्येही सर्वात सुंदर, आणि तिचे तारुण्य नेहमीच ताजे होते.
पितणां मानसी कन्या धन्या मान्या च मानिनी । शंभोः शिष्या ज्ञानयुता शतकल्पान्तजीविनी
पितानाची मानसकन्या, भाग्यवान, सन्मानित आणि अभिमानी; शंभूची शिष्या, ज्ञानाने युक्त, आणि शंभर कल्पे जगणारी होती.
वेदवेदाङ्गनिपुणा योगनीतिविशारदा । नानारूपधरा साध्वी प्रसिद्धा सिद्धयोगिनी
ती वेद आणि वेदांगात पारंगत, योगशास्त्रात तज्ज्ञ, अनेक रूपे धारण करणारी, सती, आणि सिद्ध योगिनी म्हणून प्रसिद्ध होती.
तत्कन्या राधिका देवी मातृतुल्या च कामुकी । चकार नानाभावं सा सुशीला स्वामिनं प्रति
ती कन्या म्हणजे राधिकादेवी, जी आईसारखी आणि प्रेमाने भरलेली होती; तिने आपल्या स्वामीसाठी अनेक भाव दाखवले, आणि ती सद्गुणी होती.
चतुःषष्टिकलामानं श्रृङ्गारं च चकार सः । त्या विशिष्टया साकं रासे रामरसोत्सुकः
कृष्णाने तिच्यासोबत चौसष्ट प्रेमकला केल्या, आणि त्या विशेष रासोत्सवात दोघेही आनंदाने रमले.
तां नखाग्रक्षतश्रोणीं नखक्षतपयोधराम् । लुप्तचन्दनसिंदूरां कबरीशिथिलां सतीम्
तिच्या कंबरेवर नखांचे ओरखडे, स्तनांवर नखांचे खुणा, अंगावरील चंदन आणि कुंकू पुसले गेले होते, केस विस्कटलेले होते, पण ती सती होती.
सुखसंभोगमग्नां च नग्नां च शोकमूर्च्छिताम् । पुलकाञ्चितसर्पाङ्गीं निद्रादेवी समाययौ
ती सुखमय संगतीत मग्न, नग्न, आणि शोकाने बेशुद्ध झाली होती; तिच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले होते, आणि झोपेची देवी तिच्याजवळ आली.
दृष्ट्वा तां निद्रितां कृष्णःकृपया च कृपानिधिः । रुरोद मायया मायी मयेशो लोकशिक्षया
ती झोपलेली पाहून, करुणेचा सागर असलेल्या कृष्णाने दयेमुळे अश्रू ढाळले, मायाधिपतीने जगाला शिकवण्यासाठी हे केले.
कृत्वा वक्षसि राधां च चुचुम्ब च पुनः पुनः । स्नातां च नेत्रसलिलैः प्राणाधिष्ठातृदेवताम्
कृष्णाने राधेला आपल्या छातीवर ठेवले, पुन्हा पुन्हा चुंबन दिले; आपल्या डोळ्यांच्या पाण्याने, म्हणजे अश्रूंनी, जीवनाची अधिष्ठात्री देवी असलेल्या राधेला स्नान घातले.