त्वया सह समर्थोऽहं नालं दग्धुं च त्वां विना । अहं दीप्तिमतां सूर्यः कलया त्वं प्रभाकरी
तुझ्यासोबत मी समर्थ आहे; तुझ्याशिवाय मी जाळू शकत नाही; तेजस्वींत मी सूर्य आहे, आणि तुझ्या अंशाने तू प्रकाश देणारी आहेस.
संज्ञा त्वं च त्वया भामि त्वां विनाऽहं न दीप्तिमान् । अहं च कलया चन्द्रस्त्वं च शोभा च रोहिणी
तू संज्ञा आहेस, तुझ्यामुळे मी तेजस्वी आहे; तुझ्याशिवाय मी प्रकाशमान नाही; माझ्या अंशाने मी चंद्र आहे, आणि तू रोहिणी, शोभेची मूर्ती आहेस.
मनोहरस्त्वया सार्धं त्वां न च सुन्दरः । अहमिन्द्रश्च कलया स्वर्गलक्ष्मीश्च त्वं शची
तुझ्यासोबत मी मनोहारी आहे; तुझ्याशिवाय मी सुंदर नाही; माझ्या अंशाने मी इंद्र आहे, आणि तू शची, स्वर्गाची लक्ष्मी आहेस.
त्वया सार्धं देवराजो हतश्रीश्च त्वया विना । अहंधर्मश्च कलया त्वं च मूर्तिश्च धर्मिणी
तुझ्यासोबत देवांचा राजा तेजस्वी आहे; तुझ्याशिवाय त्याच्याकडे काहीच उरत नाही; माझ्या अंशाने मी धर्म आहे, आणि तू धर्माची मूर्ती आहेस.
नाहं शक्तो धर्मकृत्यो त्वां च धर्मक्रियां विना । अहं यज्ञश्च कलया त्वं च स्वांशेन दक्षिणा
तुझ्या धर्मकृतीशिवाय मी धर्माचे कार्य करू शकत नाही; माझ्या अंशाने मी यज्ञ आहे, आणि तुझ्या अंशाने तू दक्षिणा आहेस.
त्वया सार्धं च फलदोऽप्यकमर्थस्त्वया विना । कलया पिदृलोकोऽहं स्वांशेन त्वं स्वधा सती
तुझ्यासोबत मी फळ देणारा आहे; तुझ्याशिवाय मी निरर्थक आहे; माझ्या अंशाने मी पितृलोक आहे, आणि तुझ्या अंशाने तू पवित्र स्वधा आहेस.
त्वयाऽलं कव्यदाने च सदा नालं त्वया विना । अहं पुमांस्त्वं प्रकृतिर्न स्रष्टाऽहं त्वया विना
तुझ्यासोबतच मी पितरांना काव्य देऊ शकतो; तुझ्याशिवाय नाही; मी पुरुष आहे, तू प्रकृती आहेस; तुझ्याशिवाय मी सृष्टी करू शकत नाही.
त्वं च संवत्स्वरूपाऽहमीश्वरश्च त्वया सह । लक्ष्मीयुक्तस्त्वया लक्ष्मया निः श्रीकश्च त्वया दिना
तू संवत्सररूप आहेस, आणि मी तुझ्यासोबत ईश्वर आहे; तुझ्या लक्ष्मीस्वरूपामुळे मी श्रीमंत आहे; तुझ्याशिवाय मी श्रीहीन आहे.
यथा नालं कुलालश्च घटं कर्तुं मृदा विना । अहं शेषश्च कलया स्वांशेन त्वं वसुंधरा
जसा कुंभार मातीशिवाय भांडे बनवू शकत नाही, तसा माझ्या अंशाने मी शेष आहे, आणि तुझ्या अंशाने तू वसुंधरा आहेस.
त्वां सस्यरत्नाधारां च बिभर्मि मूर्ध्नि सुन्दरि । त्वं च कान्तिश्च शान्तिश्च भूतिर्मूर्तिमती सती
सुंदरिनी, मी तुला, सृष्टीतील धान्य आणि रत्नांची आधारभूत, माझ्या मस्तकावर धारण करतो; तूच सौंदर्य, शांती, संपत्ती आणि ऐश्वर्याची मूर्ती आहेस.
तुष्टिः पुष्टिः क्षमा लज्जा क्षुधा तृष्णा परा दया । निद्रा श्रद्धा च तन्द्रा च मूर्च्छा च संनतिः क्रिया
समाधान, पोषण, क्षमा, लाज, भूक, तहान, श्रेष्ठ दया, झोप, श्रद्धा, झोप येणं, बेशुद्ध होणं, नम्रता आणि कृती —
मूर्तिरूपा भक्तिरूपा देहिनां देहरूपिणी । ममाऽऽधारा सदा त्वं च तवाऽत्माऽहं परस्परम्
या सर्व गोष्टी मूर्त रूप घेतात, भक्तीचे रूप घेतात, आणि देहधारी लोकांच्या देहात वास करतात. तू नेहमी माझा आधार आहेस, आणि मी तुझ्या अंतःकरणात आहे — आपण दोघे एकमेकांचेच आहोत.
यथा त्वं च तथाऽहं च समौ प्रकृतिपूरुषौ । न हि सृष्टिर्भवेद्देवि द्वयोरेकतरं विना
जशी तू आणि मी, तसेच आपण दोघेही प्रकृती आणि पुरुष आहोत. हे देवी, या दोघांपैकी एक जरी नसता, तर सृष्टीच उद्भवली नसती.
इत्युक्त्वा परमात्मा च राधां प्राणाधिकां प्रियाम् । कृत्वा वक्षसि सुप्रीतो बोधयामास नारद
असं म्हणून, परब्रह्माने आपल्या प्राणाहूनही प्रिय असलेल्या राधेला हृदयाशी कवटाळलं आणि अत्यंत आनंदाने तिला शिकवायला सुरुवात केली, हे नारद.
स च कीडानियुक्तश्च बभूव रत्नमन्दिरे । तथा च राधाया सार्धं कामुक्या सह कामुकः
आणि तो, खेळात मग्न होऊन, रत्नांनी सजलेल्या महालात राधेसोबत, प्रियकर आपल्या प्रेयसीसोबत तिथे होता.
अथाष्टषष्टितमोऽध्यायः नारायण उवाच कृत्वा क्रीडां समुत्थाय पुष्पतल्पात्पुरातनः । निद्रितां प्राणसदृशीं बोधयामास तत्क्षणम्
नारायण म्हणाले: खेळून झाल्यावर, तो प्राचीन पुरुष फुलांनी सजवलेल्या पलंगावरून उठला आणि त्या क्षणी, जी झोपलेली होती आणि प्राणासारखी प्रिय होती, तिला जागं केलं.
वस्त्राञ्चलेन संस्कृत्य कृत्वा तन्निर्मलं मुखम् । उवाच मधुरं शान्तं शान्तां च मधुसूदनः
तिचं निर्मळ तोंड वस्त्राच्या कडेनं नीट केलं आणि मधुर, शांत शब्दांत मधुसूदनाने त्या शांत राधेला बोलावलं.
श्रीकृष्ण उवाच अयि तिष्ठक्षणं राधे रासेश्वरि शुचिस्मिते । व्रज बृन्दावनं वाऽपि व्रजं व्रज व्रजेश्वरि
श्रीकृष्ण म्हणाले: अरे राधे, रासेश्वरी, शुभ्र हास्य असलेली, थोडा वेळ थांब. वृंदावनात जा, किंवा गोकुळात जा, जा गोकुळाची राणी.
रासाधिष्ठातृतेवि त्वं रासं रासे कुरु क्षणम् । ग्रामे ग्रामे यथा सन्ति सर्वत्र ग्रामदेवताः
रासाची अधिष्ठात्री देवी, क्षणभर तरी रास कर. जसं प्रत्येक गावाला आपली ग्रामदेवता असते, तसंच इथेही आहे.
प्रियारलिनिवहैः सार्धं क्षणं चन्दनकाननम् । क्षणं वा चम्पकवनं घच्छ वा तिष्ठ सुन्दरि
सुंदरी, आपल्या प्रिय सखींसह क्षणभर चंदनाच्या वनात जा, किंवा क्षणभर चंपकाच्या बागेत जा, किंवा हवी तशी थांब.
क्षणं गृहं च यास्यामि विशिष्टं कार्यमस्ति मे । विदायं देहि मे प्रीत्या क्षणं मां प्राणवल्लभे
मला क्षणभर घरी जावं लागेल, एक खास काम आहे. प्रिये, मला प्रेमानं क्षणभर परवानगी दे.
प्राणाधिष्ठातृदेवी त्वं प्राणाश्च त्वयि सन्ति मे । प्राणी विहाय प्रणांश्च कुत्र स्थातुं क्षमः प्रिये
तूच माझ्या प्राणांची अधिष्ठात्री देवी आहेस, माझे प्राण तुझ्यातच आहेत. प्रिये, ज्याने प्राण सोडले, तो कुठे राहू शकेल?
त्वयि मे मानसं शश्वत्तवं मे संसारवासना । त्वत्तो मम प्रिया नास्ति त्वमेव शंकरात्प्रिया
माझं मन नेहमी तुझ्यातच आहे, आणि संसाराची इच्छा देखील तुझ्यातच आहे. मला तुझ्यापेक्षा प्रिय कोणीच नाही, तूच मला शंकराहूनही प्रिय आहेस.
प्राणा मे शंकरः सत्यं त्वं च प्राणाधिका सति । इत्युक्त्वा तां समाश्लिष्य भगवान् गन्तुसुद्यतः
शंकर माझे प्राण आहेत, आणि तू प्राणाहूनही अधिक प्रिय आहेस. असं म्हणून, भगवंत तिला कवटाळून निघायला सज्ज झाले.
अक्रूरागमनं ज्ञात्वा सर्वज्ञः सर्वसाधनः । आत्मा पाता च सर्वेषां सर्वोपकारकारकः
अक्रूर येणार हे जाणून, सर्वज्ञ, सर्व कार्य करणारा, सर्वांचा आत्मा आणि रक्षक, सर्वांचे कल्याण करणारा, स्वतःची तयारी करू लागला.
दृष्ट्वा तमेव गच्छन्तमुत्सुकं भिन्नमानसम् । उवाच राधिका देवी हृदयेन विदूयता
तो निघताना, आतून अस्वस्थ आणि उतावळा दिसला. ते पाहून, राधिकेचं हृदय तुटलं आणि तिने बोलायला सुरुवात केली.
राधिकोवाच हे नाथ रमणप्रेष्ठ श्रेष्ठश्च प्रेयसां मम । हे कृष्ण हे रमानाथ व्रजेश मा द्रज व्रजम्
राधिका म्हणाली: हे नाथा, प्रियतमांमध्ये श्रेष्ठ, माझ्या सर्वात प्रिय, हे कृष्णा, हे लक्ष्मीचे नाथ, हे गोकुळाचे राजा, गोकुळात जाऊ नकोस.
अधुना त्वां प्राणनाथ पश्यामि भिन्नमानसम् । गते त्वयि मम प्रेम गतं सौभाग्यमेव च
आता, हे प्राणनाथा, मी तुला अस्वस्थ मनाने पाहते आहे. तू गेलास की, माझं प्रेम आणि माझं सौभाग्यही संपून जाईल.
क्व यासि मां विनिक्षिप्य गम्भीरे शोकसागरे । विरहव्याकुलां दीनां त्वय्येव शरणागताम्
तू मला या खोल दुःखाच्या सागरात टाकून कुठे चालली आहेस? तुझ्या विरहाने व्याकुळ, असहाय्य, आणि तुझ्यावरच आश्रय घेतलेल्या मला सोडून तू कुठे जातेस?
न यास्यामि पुनर्गेहं यास्यामि काननान्तरम् । कृष्ण कृष्णेति कृष्णेति गायं गायं दिवानिशम्
मी परत घरी जाणार नाही; मी जंगलाच्या खोल भागात जाईन आणि दिवस-रात्र 'कृष्ण, कृष्ण' असे गात राहीन.