क्रीडाकनोवरे रम्ये यदुवाच कृपानिधिः । शोकार्तां राधिकां तच्च कथायामि निशामय
सुंदर क्रीडावनात, कृपाळू यदु म्हणाला: शोकाने व्याकुळ झालेल्या राधिकेची गोष्ट मी तुला सांगतो, ऐक.
विरसं रसिकां दृष्ट्वा वासयित्वा च वक्षसि । उवाचाऽऽध्यात्मिकं किंचिद्योगिनीं योगिनां गुरुः
रसाची जाण असलेली पण आता विरस झालेली तिला पाहून, आणि तिला छातीशी धरून, योग्यांचा गुरु त्या योगिनीला थोडे आत्मज्ञान सांगतो.
श्रीकृष्ण उवाच जातिस्मरे स्मराऽऽत्मानं कथं विस्मरसि प्रिये । सर्वं गोलोकवृत्तान्तं सुदाम्नः शापमेव च
श्रीकृष्ण म्हणाले: ज्या जन्मांची आठवण ठेवतेस, प्रिये, तू स्वतःला कशी विसरतेस? तुला गोलोकातील सर्व घडामोडी आणि सुदाम्याचा शापही माहीत आहे.
शापात्किंचिद्दिनं दीने त्वद्विच्छेदो मया सह । भविष्यति महाभागे मेलनं पुनरावयोः
शापामुळे, हे महाभागे, काही दिवस आपला थोडा विरह होईल; पण लवकरच आपली पुन्हा भेट होईल.
पुनरेव गमिष्यामि गोलोकं तं निजालयम् । गत्वा गोपाङ्गनाभिश्च गोपैर्गोलोकवासिभिः
मी पुन्हा माझ्या स्वतःच्या निवासस्थानी असलेल्या गोलोकात जाईन, गोलोकात राहणाऱ्या गोपांगना आणि गोपांसह.
अधुनाऽऽध्यात्मिकं किंचित्तवां वदामि निशामय । शोकध्नं हर्षदं सारं सुखदं मानसस्य च
आता मी तुला थोडेसे श्रेष्ठ आत्मज्ञान सांगतो, ऐक. हे मनातील दुःख दूर करणारे, आनंद देणारे आणि सुख मिळवून देणारे सार आहे.
अहं सर्वान्तरात्मा च निर्लिप्तः सर्वकर्मसु । विद्यमानश्च सर्वेषु सर्वत्रादृष्ट एव च
मी सर्वांच्या अंतर्यामी आहे, सर्व कर्मांपासून अलिप्त आहे; मी सर्वत्र, सर्व प्राण्यांत असूनही, कुणालाही दिसत नाही.
वायुश्चरति सर्वत्र यथैव सर्ववस्तुषु । न च लिप्तस्तथैवाहं साक्षी च सर्वकर्मणाम्
जसा वारा सर्वत्र सर्व वस्तूंमध्ये फिरतो, पण त्याला काही चिकटत नाही, तसाच मीही सर्व कर्मांचा साक्षी आहे, पण त्यात गुंतत नाही.
जीवो मत्प्रतिबिम्बश्च सर्वत्र सर्वजीविषु । भोक्ता शुभाशुभानां च कर्ता च कर्मणां सदा
जीव हा माझा सर्व प्राण्यांमध्ये असलेला प्रतिबिंब आहे; तो नेहमीच शुभ-अशुभाचा अनुभव घेणारा आणि कर्म करणारा असतो.
यथा चलघटेष्वेव मण्डलं चन्द्रमुर्ययोः । भग्नेषु तेषु संश्लिष्टस्तयोरेव तथा मयि
जसे चळत्या घड्यांमध्ये चंद्राचा प्रतिबिंब दिसतो आणि घडे फुटल्यावर तो प्रतिबिंब पुन्हा चंद्रात एकरूप होतो, तसेच माझ्याबाबतीतही आहे.
जीवः श्लिष्टस्तथा काले मृतेषु जीविषु प्रिये । आवां च विद्यमानौ च सततं सर्वजन्तुषु
प्रिय, जसा जीव काही काळ सजीवांमध्ये एकरूप असतो, तसा मी आणि तू दोघेही सर्व प्राण्यांमध्ये नेहमीच आहोत.
आधारश्चाहमाधेयं कार्य च कारणं विना । अये सर्वाणि द्रव्याणि नश्वराणि च सुन्दरि
सुंदरी, मी आधार आहे, मीच आधारलेला आहे, मीच कारण आणि मीच कार्य आहे; सर्व वस्तू नाशवंत आहेत.
आविर्भावाधिकाः कुत्र कुत्रचिन्न्यूनमेव च । ममांशाः केऽपि देवाश्च केचिद्देवाःकलास्तथा
माझे अंश कुठे अधिक, कुठे कमी प्रमाणात प्रकट होतात; काही देव माझे अंश आहेत, तर काही माझ्या शक्तींचे अंश आहेत.
केचित्कलाः कलांशांशास्तदंशांशाश्च केचन । मदंशा प्रकृतिः सूक्ष्मा साच मूर्त्याच पञ्चधा
काहीजण शक्तींचे अंश, काही त्या अंशांचेही अंश आहेत; माझा अंश म्हणजे सूक्ष्म प्रकृती, ती पाच रूपांनी प्रकट होते.
सरस्वती च कमला दुर्गा त्वं चापि वेदसूः । सर्वे देवाः प्राकृतिका यावन्तो मूर्तिधारिणः
सरस्वती, कमला, दुर्गा आणि वेदांची जननी तू—हे सर्व मूर्तिमंत देव प्रकृतीपासूनच उत्पन्न झाले आहेत.
अहमात्मा नित्यदेही भक्तध्यानानुरोधतः । ये ये प्रकृतिका राधे ते नष्टाः प्राकृते लये
मी आत्मा आहे, नित्य देहधारी, भक्तांच्या भक्ती आणि ध्यानानुसार प्रकट होणारा; राधे, जे प्रकृतीचे आहेत ते सृष्टीच्या संहारावेळी नाहीसे होतात.
अहमेवाऽऽसमेवाग्रे पश्चादप्यहमेव च । यथाऽहं च तथा त्वं च यथा धावल्यदुग्धयोः
मीच पूर्वीही होतो, आणि नंतरही मीच राहतो; जसा मी आहे तशीच तूही आहेस, जसे दूध आणि त्यातील शुभ्रता एकच असतात.
भेदः कदाऽपि न भवेन्निश्चितं च तथाऽऽवयोः । अहं महान्विराट् सुषटौ विश्वानि यस्य लोमसु
आपल्यात कधीच भेद नाही, हे निश्चित आहे; मीच तो विराट पुरुष आहे, ज्याच्या रोमकूपांत सर्व विश्वे आहेत.
अंशस्त्वं तत्र महती स्वांशेन तस्य कामिनी । आहं क्षुद्रविराट् सृष्टौ विश्वं यन्नाभिपद्मतः
प्रिय, तिथे तू माझ्या अंशाने महान आहेस; मी सृष्टीतील लहान विराट आहे, ज्याच्या नाभीच्या कमळातून हे विश्व निर्माण होते.
अयं विष्णोर्लोमकूपे वासो मे चांशतः सति । तस्य स्त्री त्वं च बृहती स्वाशने सुभगा तथा
हे विश्व विष्णूच्या रोमकूपात वसते, आणि मी तिथे अंशरूपाने आहे; सुभागे, तूही त्याची मोठी पत्नी आहेस, तुझ्या स्वतःच्या अंशाने.
तस्य विश्वे च प्रत्येकं ब्रह्मविष्णुशिवादयः । ब्रह्मविष्णुशिवा अंशाश्चान्ये चापि च मत्कलाः
प्रत्येक विश्वात ब्रह्मा, विष्णू, शिव आणि इतर असतात; ब्रह्मा, विष्णू, शिव हे माझे अंश आहेत आणि इतर माझ्या शक्तींचे अंश आहेत.
मत्कलांशांशकलया सर्वे देवि चराचराः । वैकुण्ठे त्वं महालक्ष्मीरहं तत्र चतुर्भुजः
देवी, माझ्या शक्तींच्या अंशांनी आणि उपअंशांनी सर्व चराचर निर्माण झाले आहेत; वैकुंठात तू महालक्ष्मी आहेस आणि मी तिथे चतुर्भुज आहे.
स च विश्वाद्बहिश्चोर्ध्वं यथा गोलोक एव च । सरस्वती त्वं सत्ये च सावित्री ब्रह्मणः प्रियाः
तू या विश्वाच्या बाहेर आणि वर आहेस, जशी गोळोकात आहेस; सत्यलोकात तू सरस्वती आहेस, आणि ब्रह्माची प्रिय सावत्री आहेस.
शिवलोके शिवा त्व्रं च मूलप्रकृतिरीश्वरी । विनाश्य दुर्गं दुर्गा च सर्वदुर्गतिनाशिनी
शिवलोकात तूच शिवा आहेस, आदिमाया आणि सर्वांची अधीश्वरी; वाईटाचा नाश करणारी तू दुर्गा आहेस, सर्व दुःखांचा नाश करणारी आहेस.
स एव दक्षकन्या च सा एव शैलकन्यका । कैलासे पार्वती तेन सौभाग्या शिववक्षसि
तू दक्षाची कन्या आहेस, आणि पर्वताची कन्या देखील; कैलासावर तू पार्वती आहेस, सौंदर्याने शोभणारी, शिवाच्या छातीवर वसणारी.
स्वांशेन त्वं सिन्धुकन्या क्षीरोदे विष्णुवक्षसि । अहं स्वाशेन सृष्टौ च ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
तुझ्या अंशाने तू सिंधू नदीची कन्या आहेस, क्षीरसागरात विष्णूच्या छातीवर वसतेस; माझ्या अंशाने सृष्टीमध्ये मी ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश आहे.
त्वं च लक्ष्मी शिवा धात्री सावित्री च पृथक्पृथक् । गोलोके च स्वयं राधा रासे रासेश्वरी सदा
तू लक्ष्मी, शिवा, धात्री आणि सावत्री वेगवेगळ्या रूपात आहेस; आणि गोळोकात तू स्वतः राधा आहेस, नेहमीच रासाची अधिष्ठात्री आहेस.
वृन्दा दृन्दावने रम्ये विरजा विरजातटे । सा त्वं सुदामशापेन भारतं पुण्यमागता
सुंदर वृंदावनात तू वृंदा आहेस, विरजा नदीच्या काठी विरजा आहेस; सुदामाच्या शापामुळे तू भारतभूमीत पवित्रतेसाठी आलीस.
पूतं कर्तुं भारतं च वृन्दारण्यं च सुन्दरि । त्वत्कलांशांशकलया विश्वेषु सर्वयोषितः
भारत आणि वृंदावन पवित्र करण्यासाठी, सुंदरिनी, तुझ्या अंशांनी आणि उपांशांनी, सर्व जगातल्या स्त्रिया तुझ्या रूपातून प्रकट झाल्या आहेत.
यायोषित्सा च भवती यः पुमान्सोऽहमेव च । अहं च कलया वह्निस्त्वं स्वाहा दाहिका प्रिया
जगातील प्रत्येक स्त्री तूच आहेस, आणि प्रत्येक पुरुष मीच आहे; माझ्या अंशाने मी अग्नी आहे, आणि तू स्वाहा, अग्नीची प्रिय आहेस.