दासीनियुक्ता यद्दास्यो महालक्षमीश्च लक्षीता । गङ्मा यस्य पदाम्भोजान्निःसृता सत्तव रूमिणी
ज्याच्या दासांना दासी सेवा करतात, आणि महालक्ष्मीही त्याचीच आहे; ज्याच्या चरणकमळांतून गंगा प्रकटली, आणि जो सर्व सृष्टीचा आधार आहे.
जन्ममृत्युजराव्याधिहरा त्रिभुवनात्परा । दर्शनस्पर्शनाभ्यां च नृणां पातकनाशिनी
जी जन्म, मृत्यू, वार्धक्य आणि आजार दूर करते, आणि तीनही लोकांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; जिच्या दर्शनाने आणि स्पर्शाने माणसांची पापे नष्ट होतात.
ध्यायते यत्पदाम्भोजं दुर्गा दुर्गविनाशिनी । त्रेलोक्यजननी देवी मुलप्रकृतिरीश्वरी
ज्याच्या चरणकमळांचे ध्यान दुर्गा — संकटे दूर करणारी — करते; ती देवी, तीनही लोकांची जननी, आदिशक्ती आणि सर्वांची स्वामिनी आहे.
लोम्नां कूपेषु विश्वानि महाविष्णोश्च यस्य च । असंख्यानि विचित्राणि स्थूलात्स्थूलतरस्य च
ज्याच्या त्वचेच्या रोमकूपांत महाविष्णूंची असंख्य, विविध जगते आहेत — स्थूल आणि सूक्ष्म अशा सर्व सृष्टी त्यात सामावल्या आहेत.
स च यत्षोडशांशश्च यस्य सर्वेश्वरस्य च । तं द्रष्टुं यामि हे बन्धो मायामानुषरूपिणम्
जो सर्वांचा स्वामी आहे, ज्याचा सोळा भाग आहे, तो मायेमुळे मानवाच्या रूपात दिसतो, हे मित्रा, मी त्याला पाहायला चाललो आहे.
सर्व सर्वान्तरात्मानं सर्वज्ञं प्रकृतेः परम् । ब्रह्मज्योतिःस्वरूपं च भक्तानुग्रहविग्रहम्
तो सर्वांचा अंतरात्मा आहे, सर्वज्ञ आहे, प्रकृतीच्या पलीकडचा आहे, ब्रह्मतेजाचा मूळ आहे आणि भक्तांवर कृपा करणारा आहे.
निर्गुणं च निरीहं च निरानन्दं निराश्रयम् । परमं परमानन्दं सानन्दं नन्दनन्दनम्
तो निर्गुण आहे, इच्छाशून्य आहे, आनंदरहित आहे, कोणत्याच आधारावर नाही; पण तोच सर्वोच्च, परमानंदस्वरूप, आनंदाने भरलेला आणि नंदाचा आनंद आहे.
स्वेच्छामयं सर्वपरं सर्वबीजं सनातनम् । वदन्ति योगिनः शश्वद्ध्यायन्तेऽहर्निशं शिशुम्
तो आपल्या इच्छेने निर्माण झालेला, सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ, सर्वांचा सनातन बीज आहे; योगी त्याची नेहमी स्तुती करतात आणि रात्रंदिवस त्या बालकाचे ध्यान करतात.
मन्वन्तरसहस्रं च निराहारः कृशोदरः । पद्मे पाद्मस्तपस्तेपे पुरा पाद्मं तु यत्कृते
मन्वंतरांच्या सहस्त्र काळभर उपवास करत, कृश पोटाने, पद्माने कमळात बसून पद्मासाठी तपस्या केली.
पुनः कुरु तपस्यां च तदा द्रक्ष्यसि मामिति । सकृच्छब्दं च शुश्राव न ददर्श तथाऽपि तम्
पुन्हा तप कर, मग मला पाहशील—असे त्याने एकदा ऐकले, पण तरीही त्याला तो दिसला नाही.
तावत्कालं पुनस्तप्त्वा वरं प्राप ददर्श तम् । ईदृशं परमेशं च द्रक्ष्याम्यद्य तमुद्धव
अशा काळभर तप करून, त्याने वर मिळवला आणि त्याला पाहिले; आज मी तो परमेश्वर पाहणार आहे, हे उद्धवा.
पुरा शंभुस्तपस्तेपे यावद्वै ब्रह्मणो वयः । ज्योतिर्मण्डलमध्ये च गोलोके तं ददर्श सः
पूर्वी शंभूनं ब्रह्माच्या आयुष्याएवढा काळ तप केला; तेजाच्या मंडलात, गोलोकात त्याने त्याला पाहिले.
सर्वतत्तवं सर्वसिद्धं ममतत्वं परं वरम् । संप्राप तत्पदाम्भोजे भक्तिं च निर्मलां पराम्
त्याने सर्व तत्त्वे, सर्व सिद्धी, माझे सर्वोच्च तत्त्व मिळवले; त्या पादपद्मांवर त्याला निर्मळ आणि श्रेष्ठ भक्ती मिळाली.
चकाराऽत्मसमं तं च यो भक्तो(क्तं)भक्तवत्सलः । ईदृशं परमेशं च द्रक्ष्याम्यद्य तमुद्धव
तो भक्तवत्सल परमेश्वर त्याला स्वतःसारखा केला; आज मी तो परमेश्वर पाहणार आहे, हे उद्धवा.
सहस्रशक्रपातान्तं निराहारः कृशोदरः । यस्यानन्तस्तपस्तेपे भक्त्या च परमात्मनः
सहस्त्र इंद्रांच्या काळभर उपवास करत, कृश पोटाने, अनंताने परात्म्याच्या भक्तीने तप केला.
तदा चाऽऽत्मसमं ज्ञानंददौ तस्मै य ईश्वाः । ईदृशं परमेशं च द्रक्ष्याo
मग त्या ईश्वराने त्याला स्वतःसारखे ज्ञान दिले; आज मी तो परमेश्वर पाहणार आहे.
सहस्रशक्रपातान्तं धर्मस्तेपे च यत्तपः । तदा बभूव साक्षी स धर्मिणां सर्वकर्मिणाम्
सहस्त्र इंद्रांच्या काळभर धर्माने तप केले; मग तो सर्व धर्मी आणि कर्त्यांचा साक्षी झाला.
शास्ता च फलदाता च यत्प्रसादान्नृणामिह । सर्वेशमीदृशमहो द्रक्ष्याo
तोच शिक्षक आणि फळ देणारा आहे, ज्याच्या कृपेने लोकांना येथे सर्व काही मिळते; अहो, मी तो सर्वांचा स्वामी पाहणार आहे.
अष्टाविंशतिरिन्द्राणां पतने यद्दिवानिशम् । एवं क्रमेण मासाब्दैः शताब्दं ब्रह्मणो वयः
अठ्ठावीस इंद्रांच्या पतनाच्या काळात, रात्रंदिवस, अशा प्रकारे मास, वर्षे आणि शंभर वर्षे म्हणजे ब्रह्माचे आयुष्य.
अहो यस्य निमेषेण ब्रह्मणः पतनं भवेत् । ईदृशं परमात्मानं द्रक्ष्याo
ज्याच्या एका डोळ्याच्या पापण्याने ब्रह्माचा पतन होते, अशा त्या परमात्म्याला मी पाहणार आहे.
नास्ति भूरजसा संख्या यथैव ब्रह्मणां तथा । तथैव बन्धो विश्वानां तदाधारो महाविराट्
जशी पृथ्वीवरील धुळीची गणना नाही, तशीच ब्रह्मांचीही नाही; तसेच, हे मित्रा, सर्व विश्वांचा आधार असलेला तो महाविराट आहे.
विशवे विश्वे च प्रत्येकं ब्रह्म विष्णुशिवादयः । मुनयो मनवः मिद्धा मानवाद्याश्चराचराः
प्रत्येक विश्वात, प्रत्येक ठिकाणी ब्रह्मा, विष्णू, शिव आणि इतर; ऋषी, मनु, सिद्ध, मानव आणि सर्व चराचर जीव आहेत.
यत्षोडशांशः स विराट् सृष्टो नष्टश्च लीलया । ईदृशं सर्वशास्तारं द्रक्ष्याo
तो सोळावा भाग, म्हणजे विराट, लीलेने निर्माण झाला आणि नाहीसा झाला; असा सर्वांचा शिक्षक तुला पाहायला मिळेल.
इत्योवमुक्त्वाऽक्रूरश्च पुलकाञ्चितविग्रहः । मूर्च्छां प्राप साश्रुनेत्रोदध्यो तच्चरणाम्बुजम्
अशी वाणी बोलून अक्रूराच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले, डोळ्यातून अश्रू वाहू लागले आणि तो त्या चरणकमळांवर कोसळला.
बभूव भक्तिपूर्णश्च स्मारं स्मारं पदाम्बुजम् । कृत्वा प्रदक्षिणं वाऽपि कृष्णस्य परमात्मनः
तो भक्तीने पूर्ण झाला, पुन्हा पुन्हा त्या चरणकमळांचा स्मरण करू लागला, आणि श्रीकृष्ण परमात्म्याची प्रदक्षिणा करून निघून गेला.
उद्धवश्च तमाश्लिष्य प्रशशंक पुनः पुनः । स च शीघ्रं ययौ गेहमकूरोऽपि स्वमन्दिरम्
उद्धवाने त्याला मिठी मारली आणि पुन्हा पुन्हा त्याचे कौतुक केले; मग अक्रूर लवकरच आपल्या घरी गेला.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदनाo अक्रूरहर्षोत्कर्षकथनं नाम पञ्चषष्टि,मोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणातील श्रीकृष्णजन्मखण्डातील नारद आणि अक्रूर यांच्या हर्षकथनाचे पंचषष्टितम अध्याय समाप्त झाला.
अथ षटुषष्टितमोऽध्यायः नारायण उवाच अथ रासेश्वरीयुक्तो रासे रासेश्वरः स्वयम् । स च रेमे तया सार्धंमतीव रमणोत्सुकः
आता छप्पन्नावा अध्याय सुरू होतो. नारायण म्हणाले: त्यावेळी, रासेश्वरीसोबत स्वयं रासेश्वर एकत्र झाले आणि दोघेही परमानंदात रमले.
सुखसंभोगमात्रेण ययौ निद्रां च राधिका । दृष्ट्वा स्वप्नं समुत्वाय दीनोवाच प्रियं दिने
त्या सुखमय संगामुळे राधिकेला झोप आली; तिने स्वप्न पाहिले, जागी झाली आणि सकाळी दुःखी होऊन प्रियकराला सांगू लागली.
राधिकोवाच अहो स्वामिन्निहाऽऽगच्छ त्वां करोमि स्ववक्षसि । परिणामे विधाता मे न जाने किं करिष्यति
राधिका म्हणाली: अहो स्वामी, इथे या, मी तुम्हाला माझ्या छातीशी धरू इच्छिते. शेवटी विधाता काय करेल, हे मला माहीत नाही.