अपि सत्यं क संनद्धो न शोकेन हतः प्रभुः । अपि स्मरति मां पापां स्वामिनो दुःखरूपिणीम्
खरेच, माझे प्रभू अजूनही खंबीर आहेत का, शोकाने त्यांना काही झाले नाही ना? मी पापी आणि त्यांना दुःख देणारी, तरीही ते मला आठवतात का?
मदर्थे कति दुःखं वा संप्राप स मदीश्वरः । हारो नाऽऽरोर्पितः कण्ठे पुरा व्यवहितो रतौ
माझ्यासाठी माझ्या स्वामींनी किती दुःख सोसले असेल? पूर्वी जे हार माझ्या गळ्यात होता, तो आता आपली भेट तुटल्यापासून वेगळा पडला आहे.
अधुनैवाऽऽवयोर्मध्ये समुद्रः शतयोजनः । अपि द्रक्ष्यामि तं रामं करुणासागरं प्रभुम्
आता आपल्या दोघांमध्ये शंभर योजनांचा समुद्र आहे. मी पुन्हा त्या करुणेच्या सागर असलेल्या रामाचे दर्शन घेऊ शकेन का?
कान्तं शान्तं नितान्तं च धर्मिष्ठं धर्मकर्मणि । अपि सेवां करिष्यामि पादपद्मे पुनः प्रभोः
माझा प्रिय, शांत, आणि नेहमीच धर्मनिष्ठ — मी पुन्हा त्यांच्या पायांवर सेवा करू शकेन का?
पतिसेवाविहीनाया मूढाया जीवनं दृथा । अपि मे धर्मपुत्रश्च सत्यं जीवति लक्ष्मणः
पतीची सेवा करता न येणाऱ्या आणि मूर्ख अशा माझ्यासाठी हे जीवन व्यर्थ आहे. माझा धर्मशील देवर लक्ष्मण खरा तर अजूनही जिवंत आहे का?
मच्छोकसागरे मग्नो भग्नदर्पो मया विना । वीराणां प्रवरो धर्मी देवकल्पश्च देवरः
माझ्या विरहाने दुःखाच्या समुद्रात बुडालेला, अभिमान तुटलेला, वीरांमध्ये श्रेष्ठ, धर्मशील आणि देवतुल्य असा माझा देवर —
अपि सत्यं ससंन्नद्धो सत्प्रभोरनुजः सदा । अपि द्रक्ष्यामि सत्यं तं लक्ष्मणं धर्मलक्षणम्
खरेच, तो नेहमीच खंबीर असलेला प्रभूंचा लहान भाऊ अजूनही धैर्याने उभा आहे का? मी खरोखरच त्या धर्माचे प्रतीक असलेल्या लक्ष्मणाचे दर्शन घेऊ शकेन का?
इत्येवं वचनं श्रुत्वा दत्त्वा प्रत्युत्तरं शुभम् । भस्मीभूतां च तां लङ्कां चकार लीलया मुने
हे शब्द ऐकून आणि योग्य उत्तर देऊन, वायुपुत्र हनुमानाने सहजपणे लंकेला भस्म केले, हे मुनी.
पुनः प्रबोधं तस्यै च दत्तवा वायुसुतः कपिः । प्रययौ लीलया वेगाद्यत्र राजीवलोचनः
पुन्हा वायुपुत्र कपिने तिला धीर दिला आणि खेळता खेळता, वेगाने जिथे कमळासारखी डोळे असलेला राम होता तिथे गेला.
सर्वं तत्कथायामास वृत्तान्तं मातुरेव च । सीतामङ्गलवृत्तान्तं श्रुत्वा रामो रुरोद च
त्याने सर्व घडलेली गोष्ट रामाला आणि त्यांच्या मातेला सांगितली. सीतेच्या शुभ बातम्या ऐकून राम रडला.
रुतोदोच्चैर्लक्ष्मणश्च सुग्रीवश्चापि नारद । वानरा रुरुदुः सर्वे सहबलपराक्रमाः
लक्ष्मण, सुग्रीव आणि नारद मोठ्याने रडले, आणि सर्व बलवान वानर आपल्या सैन्यासह एकत्र रडू लागले.
निबध्य सेतुं लङ्कां च प्रययौ रघुनन्दनः । ससैन्यः सानुजः शीघ्रं संनद्धश्चापि नारद
सेतू बांधून, रघुनंदन आपल्या सैन्यासह आणि लहान भावासह, पूर्णपणे सज्ज होऊन, लंकेकडे लवकर निघाला, हे नारद.
निहत्य रावणं रामो रणं कृत्वा सबान्धवम् । चकार मोक्षणं ब्रह्मन् सितायश्च शुभेक्षणे
रामाने युद्धात रावण आणि त्याच्या नातेवाईकांना मारून, हे ब्रह्मन्, शुभदृष्टी असलेल्या सीतेचे मुक्ती केली.
कृत्वा पुष्पकयानेन सीतां सत्यपरायणाम् । अयोध्यां प्रययौ शीघ्रं क्रीडाकौतुकमङ्गलैः
सत्यनिष्ठ सीतेला पुष्पक विमानात बसवून, राम आनंद, खेळ आणि मंगलमय उत्सवात लवकर अयोध्येला गेला.
क्रीडां चकार भगवान् सीतां कृत्वा च वक्षसि । विजहौ विरहज्वालां सीता रामश्च तत्क्षणम्
भगवानाने सीतेला आपल्या छातीशी धरून आनंद केला; त्या क्षणीच सीता आणि राम यांनी विरहाची जळती वेदना सोडली.
सप्तद्वीपेश्वरो रामो बभूव पृथिवीतले । बभूव निखिला पृथ्वी आधिव्याधिविवर्जिता
राम पृथ्वीवरील सातही द्वीपांचे स्वामी झाले आणि संपूर्ण पृथ्वीवरून सर्व दुःख आणि आजार नाहीसे झाले.
बभूवतू रामपुत्रौ धार्मिकौ च कुशीलवौ । तयोश्च पुत्रैः पौत्रेश्च सूर्यवंशोद्भवा नृपाः
रामाचे दोन धर्मशील पुत्र कुश आणि लव जन्मले; त्यांच्या मुलांपासून आणि नातवंडांपासून सूर्यवंशातील राजे निर्माण झाले.
इति ते कथितं वत्स श्रीरामचरितं शुभम् । सुखदं मोक्षदं सारं पारपोतं भवार्णवे
मुला, मी तुला श्रीरामांची शुभ, सुख देणारी, मोक्ष मिळवून देणारी, सारांश आणि संसारसागरातून पार नेणारी कथा सांगितली.
अथ त्रिषष्टितमोध्यायः नारायण उवाच अथ कंसो विचिन्त्यैवं दृष्ट्वा दुःस्वप्नमेव च । समुद्विग्नो महाभीतो निराहारो निरुत्सुकः
नारायण म्हणाले: मग कंसाने असे विचार करून आणि वाईट स्वप्न पाहून तो फारच घाबरला, त्याला भीती वाटली, त्याची भूक गेली आणि त्याचा उत्साहही मावळला.
पुत्रं मित्रं बन्धुगणं बान्धवं च पुरोहितम् । समानीय सभामध्ये तानुवाच सुदुःखितः
त्याने आपला मुलगा, मित्र, नातेवाईक, बंधू आणि पुरोहित यांना बोलावून, सभेमध्ये सर्वांना दुःखी मनाने सांगितले.
कंस उवाच मया दृष्टो निशीथे यो दुःस्वप्नो हि भयप्रदः । निबोधत बुधाः सर्वे बान्धवाश्च पुरोहिताः
कंस म्हणाला: मी मध्यरात्री भीतीदायक वाईट स्वप्न पाहिले; हे सर्व ज्ञानी, बंधू आणि पुरोहितांनो, ऐका.
बिभ्रती रक्तपुष्पाणां मालां सा रक्तचन्दनम् । रक्ताम्बनं खड्गतीक्ष्णं खर्परं च भयंकरम्
ती स्त्री लाल फुलांची माळ, लाल चंदन, लाल वस्त्र घातलेली होती; ती तीक्ष्ण तलवार आणि भयंकर कवटी हातात धरून होती.
प्रकृत्याट्टाट्टहासं च लोलजिह्वा भयंकरी । अतीव वृद्धा कृष्णाङ्गी नगरे मम नृत्यति
ती स्वभावाने मोठ्याने हसणारी, लोंबती जीभ असलेली, भयानक, फार वृद्ध, काळ्या रंगाची आणि माझ्या नगरात नाचत होती.
मुक्तकेशी छिन्ननासा कृष्णा कृष्णाम्बारप्रिया । विधवा सा महाशूद्री मामालिङ्गितुमिच्छति
तिचे केस मोकळे, नाक कापलेले, काळी, काळ्या वस्त्रांना आवडणारी; ती विधवा आणि नीच जातीची स्त्री मला मिठी मारू पाहत होती.
मलिनं चैलखण्डं च बिभ्रती रूक्षमूर्धजान् । दधती चूर्णतिलकं कपोलै मम वक्षसि
ती घाणेरडे कापड घातलेली, केस रुखरुखीत, गालावर चूर्णाचा टिळा लावलेली आणि ते गाल माझ्या छातीवर दाबत होती.
कृष्णवर्णानि पक्वानि च्छिन्नभिन्नानि सत्यक । पतन्ति कृत्वा शब्दांश्च शश्वत्तालफलानि च
सत्यका, काळ्या, पिकलेल्या, तुटलेल्या आणि फुटलेल्या ताडफळांचे तुकडे पुन्हा पुन्हा पडत होते आणि आवाज करत होते.
कुचैलो विकृताकारो म्लेच्छो हि रूक्षमूर्धजः । ददाति मह्यं भूषायां छिन्नभिन्नकपर्दकान्
एक घाणेरडे कपडे घातलेला, विकृत चेहरा असलेला, रुखरुखीत केसांचा विदेशी माणूस मला तुटलेल्या आणि फुटलेल्या कवड्या दागिन्यांसाठी देत होता.
महारुष्टा च दिव्या स्त्री पतिपुत्रवती सती । बभञ्ज पूर्णकुम्भं च साऽभिशप्य पुनः पुनः
एक दिव्य रागावलेली, पती आणि पुत्र असलेली पतिव्रता स्त्री मला पुन्हा पुन्हा शाप देत होती आणि तिने भरलेला कलश फोडला.
अम्लानामोंडूमालां च रक्तचन्दनचर्चिताम् । ददाति मङ्यं विप्रश्च महारुष्टोऽतिशप्य च
एक रागावलेला ब्राह्मण, मला खूप शाप देऊन, लाल चंदन लावलेली वाळलेली दूर्वा-माळ मला देत होता.
क्षणमङ्गारवृष्टिश्च भस्मवृष्टिः क्षणं क्षणम् । क्षणं क्षणं रक्तवृष्टिर्भवेच्च नगरे मम
कधी अंगारांचा पाऊस, कधी राखेचा पाऊस, तर कधी कधी माझ्या नगरात रक्ताचा पाऊस पडत होता.