प्राप्य मङ्गलवार्तां च मत्तो राजीवलोचनः । गम्भीरं सागरं बद्ध्वा सोऽचिरेणाऽऽगमिष्यति
माझ्याकडून शुभ बातमी मिळाल्यावर कमळासारख्या डोळ्यांचा राम लवकरच खोल समुद्र ओलांडून येईल.
निहत्य रावणं पापं सपुत्रं च सबान्धवम् । करिष्यत्यचिरेणैव हे मातस्तव मोक्षणम्
राम लवकरच पापी रावणाला, त्याच्या मुलांसह आणि नातेवाईकांसह, मारून तुझी सुटका करील, आई.
अद्य रत्नमयीं लङ्कां निःशङ्कस्त्वतप्रसादतः । भस्मीभूतां करिष्यामि मातः पश्य च सस्मितम्
आज तुझ्या कृपेने मी ही रत्नांनी मढवलेली लंका निर्भयपणे राख करून टाकीन, आई, हसत-हसत हे पाहा.
मर्कटीडिम्भतुल्यां च लङ्कां पश्यामि सुव्रते । मूत्रतुल्यं समुद्रं च शरावमिव भूतलम्
सुव्रते, मला लंका वानरांच्या खेळाच्या जागेसारखी लहान वाटते, समुद्र लघवीसारखा आणि पृथ्वी एका ताटासारखी दिसते.
पिपीलिकासंघमिव ससैन्यं रावणं तथा । संहर्तुं च समर्थोंऽहं मुहूर्तार्धेन लीलया
रावण आणि त्याचे सैन्य मुंग्यांच्या झुंडीप्रमाणे दिसतात; मी त्यांना क्षणात सहज नष्ट करू शकतो.
रामप्रतिज्ञारक्षार्थं न हनिष्यामि सांप्रतम् । स्वस्था भव महाभागे त्यज भीतिं मदीश्वरि
पण रामाच्या प्रतिज्ञेचे रक्षण करण्यासाठी मी त्यांना आत्ताच मारणार नाही. महाभाग्यवती, तू निर्धास्त राहा, माझ्या राणी, भीती सोड.
पानरस्य वचः श्रुत्वा रुरोदोच्चैर्मुहुर्मुहुः । उवाच वचनं भीता रामपतिव्रता
वानराचे बोल ऐकून ती पुन्हा पुन्हा मोठ्याने रडली; घाबरून, रामाची पतीपरायण सिता म्हणाली—
सीतोवाच अये जीवति मे रामो मच्छोकार्णवदारुणात्
सीता म्हणाली: 'अरे, माझ्या या दुःखाच्या अथांग समुद्रानंतरही राम जिवंत आहे का?'
अपि मे कुशली नाथः कौसल्यानन्दनः प्रभु । कीदृशश्च कृशाङ्गश्च जानकीजीवनोऽधुना
कौसल्येचा आनंद असलेले माझे नाथ, ते सुखरूप आहेत का? जानकीच्या प्राणसमान असलेले प्रभू आता कसे आहेत? त्यांचे शरीर कृश झाले आहे का?
किमाहारश्च किं भुङ्क्ते मम प्रणाधिकः प्रियः । अपि पारे समुद्रस्य सत्यं सीतापतिः स्वयम्
माझ्या प्राणाहूनही प्रिय असलेल्या त्या रामाचे अन्न काय असते? ते काय खातात? खरेच, सीतेचे पती समुद्राच्या पलीकडे आहेत का?
अपि सत्यं क संनद्धो न शोकेन हतः प्रभुः । अपि स्मरति मां पापां स्वामिनो दुःखरूपिणीम्
खरेच, माझे प्रभू अजूनही खंबीर आहेत का, शोकाने त्यांना काही झाले नाही ना? मी पापी आणि त्यांना दुःख देणारी, तरीही ते मला आठवतात का?
मदर्थे कति दुःखं वा संप्राप स मदीश्वरः । हारो नाऽऽरोर्पितः कण्ठे पुरा व्यवहितो रतौ
माझ्यासाठी माझ्या स्वामींनी किती दुःख सोसले असेल? पूर्वी जे हार माझ्या गळ्यात होता, तो आता आपली भेट तुटल्यापासून वेगळा पडला आहे.
अधुनैवाऽऽवयोर्मध्ये समुद्रः शतयोजनः । अपि द्रक्ष्यामि तं रामं करुणासागरं प्रभुम्
आता आपल्या दोघांमध्ये शंभर योजनांचा समुद्र आहे. मी पुन्हा त्या करुणेच्या सागर असलेल्या रामाचे दर्शन घेऊ शकेन का?
कान्तं शान्तं नितान्तं च धर्मिष्ठं धर्मकर्मणि । अपि सेवां करिष्यामि पादपद्मे पुनः प्रभोः
माझा प्रिय, शांत, आणि नेहमीच धर्मनिष्ठ — मी पुन्हा त्यांच्या पायांवर सेवा करू शकेन का?
पतिसेवाविहीनाया मूढाया जीवनं दृथा । अपि मे धर्मपुत्रश्च सत्यं जीवति लक्ष्मणः
पतीची सेवा करता न येणाऱ्या आणि मूर्ख अशा माझ्यासाठी हे जीवन व्यर्थ आहे. माझा धर्मशील देवर लक्ष्मण खरा तर अजूनही जिवंत आहे का?
मच्छोकसागरे मग्नो भग्नदर्पो मया विना । वीराणां प्रवरो धर्मी देवकल्पश्च देवरः
माझ्या विरहाने दुःखाच्या समुद्रात बुडालेला, अभिमान तुटलेला, वीरांमध्ये श्रेष्ठ, धर्मशील आणि देवतुल्य असा माझा देवर —
अपि सत्यं ससंन्नद्धो सत्प्रभोरनुजः सदा । अपि द्रक्ष्यामि सत्यं तं लक्ष्मणं धर्मलक्षणम्
खरेच, तो नेहमीच खंबीर असलेला प्रभूंचा लहान भाऊ अजूनही धैर्याने उभा आहे का? मी खरोखरच त्या धर्माचे प्रतीक असलेल्या लक्ष्मणाचे दर्शन घेऊ शकेन का?
इत्येवं वचनं श्रुत्वा दत्त्वा प्रत्युत्तरं शुभम् । भस्मीभूतां च तां लङ्कां चकार लीलया मुने
हे शब्द ऐकून आणि योग्य उत्तर देऊन, वायुपुत्र हनुमानाने सहजपणे लंकेला भस्म केले, हे मुनी.
पुनः प्रबोधं तस्यै च दत्तवा वायुसुतः कपिः । प्रययौ लीलया वेगाद्यत्र राजीवलोचनः
पुन्हा वायुपुत्र कपिने तिला धीर दिला आणि खेळता खेळता, वेगाने जिथे कमळासारखी डोळे असलेला राम होता तिथे गेला.
सर्वं तत्कथायामास वृत्तान्तं मातुरेव च । सीतामङ्गलवृत्तान्तं श्रुत्वा रामो रुरोद च
त्याने सर्व घडलेली गोष्ट रामाला आणि त्यांच्या मातेला सांगितली. सीतेच्या शुभ बातम्या ऐकून राम रडला.
रुतोदोच्चैर्लक्ष्मणश्च सुग्रीवश्चापि नारद । वानरा रुरुदुः सर्वे सहबलपराक्रमाः
लक्ष्मण, सुग्रीव आणि नारद मोठ्याने रडले, आणि सर्व बलवान वानर आपल्या सैन्यासह एकत्र रडू लागले.
निबध्य सेतुं लङ्कां च प्रययौ रघुनन्दनः । ससैन्यः सानुजः शीघ्रं संनद्धश्चापि नारद
सेतू बांधून, रघुनंदन आपल्या सैन्यासह आणि लहान भावासह, पूर्णपणे सज्ज होऊन, लंकेकडे लवकर निघाला, हे नारद.
निहत्य रावणं रामो रणं कृत्वा सबान्धवम् । चकार मोक्षणं ब्रह्मन् सितायश्च शुभेक्षणे
रामाने युद्धात रावण आणि त्याच्या नातेवाईकांना मारून, हे ब्रह्मन्, शुभदृष्टी असलेल्या सीतेचे मुक्ती केली.
कृत्वा पुष्पकयानेन सीतां सत्यपरायणाम् । अयोध्यां प्रययौ शीघ्रं क्रीडाकौतुकमङ्गलैः
सत्यनिष्ठ सीतेला पुष्पक विमानात बसवून, राम आनंद, खेळ आणि मंगलमय उत्सवात लवकर अयोध्येला गेला.
क्रीडां चकार भगवान् सीतां कृत्वा च वक्षसि । विजहौ विरहज्वालां सीता रामश्च तत्क्षणम्
भगवानाने सीतेला आपल्या छातीशी धरून आनंद केला; त्या क्षणीच सीता आणि राम यांनी विरहाची जळती वेदना सोडली.
सप्तद्वीपेश्वरो रामो बभूव पृथिवीतले । बभूव निखिला पृथ्वी आधिव्याधिविवर्जिता
राम पृथ्वीवरील सातही द्वीपांचे स्वामी झाले आणि संपूर्ण पृथ्वीवरून सर्व दुःख आणि आजार नाहीसे झाले.
बभूवतू रामपुत्रौ धार्मिकौ च कुशीलवौ । तयोश्च पुत्रैः पौत्रेश्च सूर्यवंशोद्भवा नृपाः
रामाचे दोन धर्मशील पुत्र कुश आणि लव जन्मले; त्यांच्या मुलांपासून आणि नातवंडांपासून सूर्यवंशातील राजे निर्माण झाले.
इति ते कथितं वत्स श्रीरामचरितं शुभम् । सुखदं मोक्षदं सारं पारपोतं भवार्णवे
मुला, मी तुला श्रीरामांची शुभ, सुख देणारी, मोक्ष मिळवून देणारी, सारांश आणि संसारसागरातून पार नेणारी कथा सांगितली.
अथ त्रिषष्टितमोध्यायः नारायण उवाच अथ कंसो विचिन्त्यैवं दृष्ट्वा दुःस्वप्नमेव च । समुद्विग्नो महाभीतो निराहारो निरुत्सुकः
नारायण म्हणाले: मग कंसाने असे विचार करून आणि वाईट स्वप्न पाहून तो फारच घाबरला, त्याला भीती वाटली, त्याची भूक गेली आणि त्याचा उत्साहही मावळला.
पुत्रं मित्रं बन्धुगणं बान्धवं च पुरोहितम् । समानीय सभामध्ये तानुवाच सुदुःखितः
त्याने आपला मुलगा, मित्र, नातेवाईक, बंधू आणि पुरोहित यांना बोलावून, सभेमध्ये सर्वांना दुःखी मनाने सांगितले.