स्वधर्मे रक्षिते तात शश्वत्सर्वत्र मङ्गलम् । यशस्यं सुप्रतिष्ठा च प्रतापः पूजनं परम्
आपला धर्म जपला तर, प्रिय मुला, सर्वत्र नेहमीच मंगल, कीर्ती, दृढ प्रतिष्ठा, तेज आणि मोठा सन्मान मिळतो.
यतुर्दशाब्दं धर्मेण त्यक्त्वा गृहसुखं म्रमन् । वनवासं करिष्यामि सत्यस्य पालनाय ते
दहा वर्षे मी घरातील सुख सोडून तुझ्या सत्यासाठी धर्माने वनवास करीन.
कृत्वा सत्यं च शपथमिच्छयाऽनिच्छयाऽथवा । न कृर्यात्पालनं यो हि भस्मान्तं तस्य सूतकम्
कोणीही इच्छेने किंवा अनिच्छेने सत्याचा शपथ घेतली आणि ती पाळली नाही, तर त्याचे अशौच अग्नीप्राय होईपर्यंत राहते.
कुम्भीपाके स पचति यावच्चन्द्रदिवाकरौ । ततो मूको भवेत्कुषठी मानवः सप्तजन्मसु
तो माणूस चंद्रसूर्य अस्तित्वात असताना कुम्भीपाक नरकात खपत राहतो; नंतर सात जन्म mute आणि रोगी होतो.
इत्योवमुक्त्वा श्रीरामो विधाय कल्कलं जटाम् । प्रययौ च महारण्ये सीतया लक्ष्मणेन च
असं सांगून श्रीरामाने आपले जटा नीट बांधल्या आणि सीता व लक्ष्मणासोबत मोठ्या जंगलात निघून गेले.
पुत्रशोकान्महाराजास्तत्याज स्वतनुं मुने । पालनाय पितुः सत्यं रामो बभ्रामकानन
पुत्रशोकाने महाराजाने आपले शरीर सोडले, हे मुनी. पित्याचे वचन पाळण्यासाठी राम जंगलात भटकू लागला.
कालान्तरे महारण्ये भगिनी रावणस्य च । भ्रमन्ती कानने घोरे भर्त्रा सार्धं सुगौतुकात्
काही काळाने त्या मोठ्या जंगलात, रावणाची बहीण आपल्या नवऱ्यासोबत भयंकर अरण्यात फिरताना, शुभ विधीच्या वेळी त्यांना भेटली.
ददर्श रामं कुलटा कामार्ता राक्षसी तदा । पुलकाञ्चितसर्वाङ्गी सूर्च्छमाप स्मरेण च
त्या वेळी ती कामातुर राक्षसी रामाला पाहून पूर्ण शरीर रोमांचित झाली आणि प्रेमाच्या तापाने बेशुद्ध पडली.
श्रीरामनिकटं गत्वा सस्मितोवाच कामुकी । शस्वधौवनसंयुक्ताऽतिप्रौढा कामदुर्मदा
श्रीरामाजवळ जाऊन ती कामातुर, धाडसी आणि कामाच्या गर्वाने हसत म्हणाली, तिचा मन एकत्र येण्याच्या इच्छेने भरलेला होता.
शूर्पणखोवाच हेराम हे धनश्याम रूपधाम सुणान्वित । मायानुरक्तां वनितां मां गृहाण सुनिर्जने
शूर्पणखा म्हणाली: 'हे राम, काळ्या रंगाचा धनाचा खजिना, सौंदर्याचा धनी, ऐक! तुझ्या मोहाने मी वेडी झाले आहे, या एकांतात मला स्वीकार.'
श्रुत्वा शूर्पणखावाक्यं धर्मं संस्मृत्य धार्मिकः । उवाच सधुरें वाक्यं शावभीतश्च नारद
शूर्पणखेचे बोल ऐकून, धर्माची आठवण ठेवून, धर्मनिष्ठ रामाने तिला गोड शब्दात उत्तर दिले, हे नारद, जरी मनात घाबरलेला असला तरी.
श्रीराम उवाच अम्बमातः सभार्योऽहमभार्यं गच्छ मेऽनुजम् । दुःखं प्रियोऽन्यां प्रभजेदितरं च सुखालयम्
श्रीराम म्हणाले: 'आई, मी माझ्या पत्नीबरोबर आहे; माझा लहान भाऊ अजून अविवाहित आहे, त्याच्याकडे जा. प्रिय व्यक्ती दुसऱ्याला शोधणे दुःखद असते, पण दुसरा सुख देतो.'
रामस्य वचनं श्रुत्वा प्रययौ लक्ष्मणं मुदा । ददर्श लक्षमणं शान्तं कान्तं च लक्षणान्वितम्
रामाचे बोल ऐकून ती आनंदाने लक्ष्मणाकडे गेली आणि त्याला शांत, सुंदर आणि शुभ लक्षणांनी युक्त पाहिले.
मां भजस्व महाभागेत्युवाच च पुनः पुनः । लक्ष्मणास्तद्वचः श्रुत्वा तामुवाच कुतूहलात्
ती पुन्हा पुन्हा म्हणू लागली, 'माझा स्वीकार कर, हे भाग्यवान!' तिचे बोल ऐकून, लक्ष्मणाने कुतूहलाने तिला उत्तर दिले.
लक्ष्मण उवाच विहाय रामं सर्वेशं हे मूढे दासमिच्छसि । सीतादासी च मत्पत्नी सीतादासोऽहमेव च
लक्ष्मण म्हणाले: 'अग वेडे, सर्वांचा स्वामी रामाला सोडून तू दास हवा आहेस का? सीता माझी मालकीण आहे, माझी पत्नी आहे, आणि मी फक्त सीतेचा दास आहे.'
भव सीतासपत्नी त्वं गच्छ रामं मदीश्वरम् । तव पुत्रो भविष्यामि सीतायाश्चयथा सति
सीतेची सौत हो, आणि माझ्या स्वामी रामाकडे जा. तुला हवे असेल तर मी तुझा मुलगा होईन, जसा मी सीतेचा आहे.
लक्ष्मणास्य वचः श्रुत्वा कामेन हृतमानसा । उवाच लक्ष्मणं मूढा शुष्ककण्ठेष्ठतालुका
लक्ष्मणाचे बोल ऐकून, तिचे मन कामाने भरले, ती मूढ स्त्री कोरड्या घशाने आणि कोरड्या जिभेने लक्ष्मणाला बोलली.
शूर्पणखोवाच यदी त्यजसि मां मूढ कामात्स्वयमुपस्थिताम् । युवयोश्च विपत्तिश्च भविष्य ति न संशयः
शूर्पणखा म्हणाली: 'जर तू, वेड्या, मी स्वतः तुझ्याकडे कामाने आले असताना मला नाकारलेस, तर नक्कीच तुमच्यावर दोघांवर विपत्ती येईल—यात शंका नाही.'
ब्रह्मा च मोहिनीं त्यक्तवा विश्वेऽपूज्ये बभूव सः । रम्भाशापेन दक्षश्च छागमस्तो बभूव सः
ब्रह्मदेवाने मोहिनीला नाकारले म्हणून तो देवांमध्ये अपमानित झाला; रंभेच्या शापाने दक्ष बोकड झाला.
स्वर्वैद्यश्चोर्वशीशापाद्यज्ञभागविवर्जितः । रूपहीनः कुबेरश्च मेनाशापेन लक्ष्मण
उर्वशीच्या शापाने स्वर्गाचा वैद्य यज्ञातील भागापासून वंचित झाला; आणि मेनाच्या शापाने, हे लक्ष्मण, कुबेर कुरूप झाला.
कामो घृताचीशापेन बभूव भस्मसाच्छिवात् । बलिर्मदालसाशापाद्भ्रष्टराज्यो बभूव ह
घृताचीच्या शापाने कामदेव शंकरामुळे राख झाला; मदालसेच्या शापाने बळीचे राज्य गेले.
शापेन मिश्रकेश्याश्च हृतभार्यो बृहस्पतिः । मम शापात्तथा रामो हृतभार्यो भविष्यति
मिश्रकेशीच्या शापाने बृहस्पतीची पत्नी हिरावली गेली; आणि माझ्या शापाने रामाची पत्नीही त्याच्यापासून हिरावली जाईल.
कामातुरां यौवनस्थां भार्या स्वयमुपस्थिताम् । न त्यजेद्धर्मभीतश्च श्रुतं माध्यंदिने पुरा
युवती आणि कामाने व्याकुळ झालेली पत्नी जर स्वतः पतीकडे आली, तर धर्माची भीती बाळगणाऱ्या पतीने तिला नाकारू नये; हे प्राचीन काळापासून ऐकले गेले आहे, अगदी दुपारीसुद्धा.
इह त्यक्त्वा पिबद्ग्रस्तः परत्र नरकं व्रजेत् । श्रुत्वा शूर्पणखावाक्यमर्धयन्द्रेण लक्ष्मणः
इथे तिला सोडून दुसरीकडे आसक्त झाल्यास, तो पुढच्या जन्मी नरकात जातो; शूर्पणखेचे बोल ऐकून लक्ष्मणाने अर्धा राग धरून वागले.
चिच्छेद नासिकां तस्याः क्षुरधारेण लीलया । तस्या भ्राता च युयुधे बलवान्खरदूषणः
त्याने सहजपणे धारदार शस्त्राने तिची नाक कापली; तिचा भाऊ, बलवान खर आणि दूषण, युद्धाला उतरले.
ससैन्यो लक्ष्मणास्त्रेण स जगाम यमालयम् । चतुर्दशसहस्रं च राक्षसान्खरदूषणम्
लक्ष्मणाच्या अस्त्राने त्याच्या सैन्यासह तो यमाच्या लोकात गेला; खर, दूषण आणि चौदा हजार राक्षस मारले गेले.
मृतान्दृष्ट्वा शूर्पणखा भर्त्सयामास रावणम् । सर्वं निवेदनं कृत्वा जगाम पुष्करं तदा
मृतांना पाहून शूर्पणखा रावणाला दोष देऊ लागली; सर्व हकीकत सांगून ती त्या वेळी पुष्कराला गेली.
ब्रह्मणश्च वरं प्राप कृत्वा च दुष्करं तपः । उवाच तादृशीं दृष्ट्वा निराहारां तपस्विनीम्
तीने कठीण तप करून ब्रह्माकडून वर मिळवला; अशी उपाशी आणि तपस्विनी दिसल्यावर,
सर्वज्ञस्तन्मनो मत्वा कृपासिन्धुश्च नारद
सर्वज्ञ, करुणेचा सागर नारद तिच्या मनाचा अर्थ समजून गेला.
ब्रह्मोवाच अप्राप्य रामं दृष्प्रापं करोषि दुष्करं तपः । जितेन्द्रियाणां प्रवरं लक्ष्मणं धर्मलक्षणम्
ब्रह्मा म्हणाले: 'राम मिळत नाही, तो दुर्मिळ आहे, आणि तरीही तू कठीण तप करत आहेस; इंद्रियांवर विजय मिळवणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असा, धर्मशील लक्ष्मण आहे.'