अनभिज्ञं कामशास्त्रे दुर्बलं च तपस्विनम् । अव्यवाहार्य निष्कामं नारायणपरायणम्
जो पुरुष प्रेमकलेत अज्ञ, तपात दुर्बळ, व्यवहारात अयोग्य, इच्छाशून्य आणि नारायणभक्त असतो—
अविदग्धो विधाता च योजयामाम योऽक्षमम् । ईदृशीं कामुकीं रम्यां ददाति च तपस्विने
अशा असमर्थ पुरुषाला, कधी कधी मूढ ब्रह्मदेव देखील, सुंदर आणि कामुक स्त्रीची जोडी देतो, तिला त्या तपस्व्याला अर्पण करतो.
इत्युक्त्वा कामुकः शक्रः पपात चरणे मृदा । तमुवाच महासध्वी वेदोक्तं च यथौचितम्
असं म्हणून, कामाने भरलेला इंद्र तिच्या पायावर पडला; तेव्हा ती महान पतिव्रता स्त्री वेदांप्रमाणे योग्य ते बोलली.
अहल्योवाच अभाग्याद्ब्रह्मणश्चापि मरीचेश्च तपस्विनः । अभाग्यात्कश्यपस्यापि त्वं पुत्रः पापमानसः
अहल्या म्हणाली: 'तुझ्या दुर्दैवाने, तू ब्रह्मदेवाचा, तपस्वी मरीचीचा आणि दुर्दैवी कश्यपाचा पुत्र आहेस—पण तुझं मन पापी आहे.'
किं तज्जपेन तपसा मौनेन च व्रतेन च । सुरार्चनेन तीर्थेन स्त्रीभिर्यस्य मनोहृतम्
ज्याचं मन स्त्रियांमध्ये गुंतलेलं असतं, त्यांना जप, तप, मौन, व्रत, देवपूजा किंवा तीर्थयात्रा यांचा काय उपयोग?
स्त्रीरूपं निर्मितं सृष्टौ मोहाय कामिनां मनः । अन्यथा न भवेत्सृष्टिः स्रष्टा तेने पुराऽऽज्ञया
स्त्रीचं रूप या जगात कामी पुरुषांच्या मनाला मोहात टाकण्यासाठी निर्माण केलं गेलं; नाहीतर सृष्टी पुढेच चालली नसती—असं सृष्टीकर्त्याने पूर्वीच ठरवलं.
सर्व मायाकरण्डश्च धर्ममार्गार्गलं नृणाम् । व्यवधानं च तपसां दोषाणामाश्रयं परम्
ती सर्व मायेचं मध आहे, पुरुषांच्या धर्ममार्गावर अडथळा आहे, तपस्येचं विघ्न आहे आणि दोषांचं मुख्य स्थान आहे.
कर्मबन्धनिबद्धानां निगडं कठिनं स्मृतम् । प्रदीपरूपं कीटानां मीनानां बडिशं यथा
कर्माच्या ओझ्याने बांधलेल्या लोकांसाठी ती कठीण बेडी आहे, जशी किड्यांसाठी दिवा किंवा माशांसाठी सुऱ्याचा कांटा.
विषकृम्भं दुग्धमुखमारम्भे मधुनोपमम् । परिणामे दुःखबीजं सोपानं नरकस्य च
ती दुधात लपलेल्या विषासारखी आहे, सुरुवातीला मधासारखी गोड, पण शेवटी दुःखाचं बीज आणि नरकाकडे नेणारी पायरी.
ऋषयः सनकाद्याश्च नोद्वाहं चक्रुरीप्सित्म् । परस्त्रीषु मनो येषां तेषां सर्व च निष्फलम्
सनकादी ऋषींनी आपल्या इच्छेने लग्न केलं नाही; ज्यांचं मन परस्त्रीकडे लागलेलं असतं, त्यांचं सर्व काही व्यर्थ ठरतं.
परस्त्रीसेवनं शक्र इहैवात्ययशस्कनम् । परत्र नरकं घोरं ददाति कामुकाय च
इंद्रा, परस्त्रीसंग इथेच विनाश आणतो आणि पुढच्या जन्मी कामी पुरुषाला भयंकर नरक मिळतो.
इत्युक्तवा च महासाध्वी विहाय तं च कामुकम् । प्रययौ स्वगृहं तूर्ण गृहिणी गौतमस्य च
असं म्हणून ती महान पतिव्रता त्या कामी पुरुषाला सोडून, लवकरच आपल्या गौतमाच्या घरी परत गेली.
तत्सर्व कथयामास गौतमाय तपस्विने । तस्थौ प्रहस्य स मुनिर्महन्द्रं च विनिन्द्य च
तिने सगळं गौतम तपस्व्याला सांगितलं; आणि तो ऋषी हसत राहिला, देवेंद्राची निंदा करत.
एकदा गौतमः शीघ्रं जगाम शंकरालयम् । शक्रो गौतमरूपेण तां संभोगं चकार सः
एकदा गौतम लवकर शंकराच्या मंदिरात गेला; तेव्हा इंद्राने गौतमाचा रूप घेतला आणि तिच्याशी संग केला.
सर्व ज्ञात्वा च सर्वज्ञः मन्दिरद्वारमाययौ । निर्गच्छन्तं महेन्दं च ददर्श मुनिपुंगवः
सर्व काही जाणणारा तो ऋषी आपल्या घराच्या दाराशी आला आणि बाहेर पडणाऱ्या महेंद्राला पाहिलं.
नग्नामहल्यां रहसि पीनश्रोणिपयोधराम् । मुनिः शशाप शकं च भगाङ्गश्च भवेति च
त्याने एकटी, नग्न, भरगच्च कंबर आणि उरोज असलेली अहल्या पाहिली; मग त्या ऋषीने इंद्राला शाप दिला—'स्त्रीचं अंग तुझ्यावर येवो.'
कोपाच्छशाप पत्नीं च रुदतीं भयविह्वलाम् । त्वं च पाषाणरूपा च महारण्ये भवेति च
रागाने, तो रडणाऱ्या आणि घाबरलेल्या पत्नीला म्हणाला—'तू या मोठ्या जंगलात दगडरूप होशील.'
ययौ च स्वगृहं शक्रो लज्जैकतानमानसः । उवाच मधुरं भीता स्वामिनं शोककर्शिता
लाजेने मन भरलेला इंद्र आपल्या घरी गेला; आणि दुःखाने व्याकुळ झालेली अहल्या, गोड शब्दात घाबरलेल्या पतीशी बोलली.
अहल्योवाच मां च दासीं च निर्दोषां कथं त्यजसिधार्मिक । त्वं च वेदविदां श्रेष्ठो विचारं कुरु धर्मतः
अहल्या म्हणाली, "धर्मशील असलेल्या तूं मला आणि माझ्या निष्पाप दासीला कशासाठी टाकतोस? तूं वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ आहेस; म्हणून नीट विचार कर आणि धर्मानुसार निर्णय घे."
गौतम उवाच त्वां जानामि मनःशुद्धां सुव्रतां च पतिव्रताम् । त्यक्ष्यामि च तथाऽपि त्वां परवीर्यं च बिभ्रतीम्
गौतम म्हणाले, "माझ्या मते तूं मनाने शुद्ध, व्रतस्थ आणि पतीपरायण आहेस. तरीसुद्धा, तूं दुसऱ्याचं बीज घेतलं आहेस म्हणून मी तुला सोडणार आहे."
परभोग्या च या कान्ता साऽशुद्धा सर्वकर्मसु । तां योगच्छेन्महामूढो नरकं तस्य कल्पकम्
जिचा दुसऱ्याने उपभोग घेतला आहे, ती सर्व कर्मांत अपवित्र होते; जो मूर्ख अशा स्त्रीशी संबंध ठेवतो, त्याला दीर्घ काळ नरकात जावं लागतं.
अन्नं विष्ठा जलं मूत्रं परभोग्याश्च (या)निश्चितम् । उपस्पृशेन्न तस्याश्च हन्ति पुप्यं पुराकृतम्
जे अन्न, विष्ठा, पाणी किंवा मूत्र दुसऱ्याने वापरलं आहे, ते नक्कीच अपवित्र असतं; जो त्याला स्पर्श करतो, त्याचं आधीचं पुण्य नष्ट होतं.
अनिच्छया च श्रृङ्गाने स्त्री जारेण न दुष्यति । दुष्टा स्त्री निश्चितं साध्वी स्वेच्छाश्रृङ्गारकर्मणि
जर एखाद्या स्त्रीला तिच्या इच्छेविरुद्ध परपुरुषाशी संग झाला, तर ती दूषित होत नाही; पण जी स्त्री स्वतःच्या इच्छेने असं करते, ती कितीही सतीसावित्री दिसली तरी ती नक्कीच दूषित असते.
त्वं शक्रं स्वामिनं मत्वा सुखं भुक्त्वा रतिं गृहे । पश्चाद्बभूव ते ज्ञानं मां दृष्ट्वा च निशामय
तूं इंद्राला आपला पती समजून घरात सुख आणि रमणाचा अनुभव घेतलास; नंतर जेव्हा मला पाहिलंस, तेव्हा तुला खरी गोष्ट समजली—हे लक्षात ठेव.
गच्छ गच्छ महारण्यं भव पाषाणरूपिणी । रामपादाङ्गुलिस्पर्शात्सद्यः पूता भपिष्यसि
जा, जा मोठ्या जंगलात आणि तिथे दगडरूप हो. रामाच्या पायाच्या अंगठ्याचा स्पर्श होताच तूं लगेचच पावन होशील.
मां संप्राप्स्यसि तत्पुण्यात्पुनरेवाऽऽगमिष्यसि । गच्छ कान्ते महारण्यमित्युक्त्वा तपसे ययौ
त्या पुण्यामुळे तूं पुन्हा मला प्राप्त करशील आणि परत येशील. असं सांगून गौतम तपासाठी निघून गेले.
इत्येवं कथितं सर्व महेन्द्रदर्पभञ्जनम् । पुनः संप्राप लक्ष्मीं च विभोश्च कृपया मुने
महेंद्राचा गर्व मोडल्याची ही सर्व कथा सांगितली गेली. पुन्हा त्याने प्रभूच्या कृपेने लक्ष्मी प्राप्त केली, हे ऋषी.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मख o उत्तo नारदनाo एकषष्टितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणातील श्रीकृष्णजन्मखंडातील, नारदांनी सांगितलेल्या कथा, एकसष्टाव्या अध्यायाचा शेवट झाला.
अथ द्विषष्टितमोऽध्यायः नारद उवाच ब्रह्मन् केन प्रकारेण रामो दाशरथिः स्वयम् । चकार मोक्षणं कुत्र युगे गौतमयोषितः
आता बासष्टावा अध्याय. नारद म्हणाले, "ब्रह्मन्, राम दाशरथीने स्वतः कोणत्या प्रकारे आणि कोणत्या युगात गौतमाच्या पत्नीला मुक्ती दिली?"
रामावतारं सुखदं समासेन मनोहरम् । कथायस्व महाभाग श्रोतुं कौतूहलं मम
हे महाभागा, रामावताराची सुखद आणि मनोहारी कथा मला थोडक्यात सांग, कारण ती ऐकण्याची मला फार उत्सुकता आहे.