विहाय हरिदास्यं च विषये यन्मनश्चलम्
हरिची सेवा सोडून मन संसाराच्या गोष्टींत भटकते.
का वा कस्य प्रिया पुत्रो बन्धुः को वा भवार्णवे
या संसारसागरात कोण खरंच कोणाला प्रिय, कोणाचा मुलगा, कोण आपला नातेवाईक आहे?
सुकर्म कारयेद्यो हि तन्मित्रं स पिता गुरुः
जो दुसऱ्याला चांगले कर्म करायला लावतो, तोच खरा मित्र, वडील आणि गुरु आहे.
इत्येवं कथितं तात वेदबीजं यथागमम्
माझ्या प्रिय, वेदांचे मूळ बीज परंपरेप्रमाणे सांगितले आहे.
आदौ यास्यामि भगवन्नरनारायणाश्रमम्
सर्वप्रथम मी नर-नारायणांच्या आश्रमात जाईन, हे प्रभो.
इत्येवमुक्त्वा स मुनिर्विरराम पितुः पुरः
असे म्हणून तो ऋषी वडिलांसमोर शांत झाला.
क्षणं पितुः पुरः स्थित्वा नारदो मुनिसत्तमः
नारद हा श्रेष्ठ ऋषी वडिलांसमोर क्षणभर उभा राहिला.
श्रीनारद उवाच तत्सम्बन्धि च यज्ज्ञानं यत्र तद्गुणवर्णनम्।। 1.24.
श्रीनारद म्हणाले: त्या विषयाशी संबंधित ज्ञान आणि त्याचे गुण सांगतो.
ततः पश्चात्करिष्यामि त्वत्प्रीत्या दारसंग्रहम्
त्यांनंतर, तुमच्या आनंदासाठी, मी विवाह करीन.
नारदस्य वचः श्रुत्वा प्रहृष्टः कमलोद्भवः
नारदाची वचने ऐकून कमलातून जन्मलेले ब्रह्मा आनंदित झाले.
ब्रह्मोवाच विविक्ताश्रमिणां चैव न मन्त्रः सुखदायकः
ब्रह्मा म्हणाले: जे एकांत आश्रमात राहतात, त्यांना कोणताही मंत्र सुख देत नाही.
निषेकाल्लभ्यते मन्त्रो गुरुर्भर्त्ता च कामिनी
गर्भधारणेपासूनच मंत्र, गुरु, पती आणि पत्नी मिळतात.
महेश्वरस्तव गुरुः प्राक्तनो नः पुरातनः
महेश्वर तुमचे गुरु आहेत, जसे ते पूर्वी आमचे होते.
तत एव भवान्मन्त्रं ज्ञानं लब्ध्वा पुरातनात्
म्हणूनच तुम्हालाही त्या प्राचीन परमेश्वराकडून मंत्र आणि ज्ञान मिळाले आहे.
इत्युक्त्वा जगतां धाता विरराम च शौनक
असे म्हणून जगाचा सर्जक शांत झाला, हे शौनक.
सौतिरुवाच ऊर्ध्वं ध्रुवाद्योजनलक्षमीप्सितं महार्हरत्नौघविनिर्मितं महत्
सौतिने सांगितले: ध्रुवाच्या वर एक मोठा प्रदेश आहे, जो लाख योजन रुंद असून मौल्यवान रत्नांनी बनलेला आहे.
निराश्रये योगबलेन शम्भुना धृतं विचित्रं विविधालयान्वितम्
तो प्रदेश कोणत्याही आधाराशिवाय योगशक्तीने शंभूनं धरून ठेवला आहे, तो अद्भुत असून विविध निवासस्थानांनी युक्त आहे.
मयूखशून्यं रविचन्द्रयोर्मुने हुताशनैर्वेष्टितमेव केवलम्
त्या प्रदेशात सूर्य आणि चंद्राचे किरण नाहीत, हे मुनी, आणि तो फक्त अग्नीने वेढलेला आहे.
पुरं वरं योजनलक्षविस्तृतं त्रिकोटिरत्नेन्द्रगृहान्वितं सदा
ती भव्य नगरी शंभर हजार योजन विस्ताराची होती, आणि तिथे तीन कोटी रत्नांनी सजलेली इंद्राची राजवाडे नेहमीच शोभून दिसत होती.
माणिक्यमुक्तामणिदर्पणैर्युतं नस्वप्नदृष्टं द्विज विश्वकर्मणः
ती नगरी माणिक, मोती, मौल्यवान रत्ने आणि आरश्यांनी भरलेली होती; द्विजा, अशी शोभा स्वप्नातही कुणी पाहिली नव्हती, आणि ती विश्वकर्म्याने घडवली होती.
सिद्धैर्नियुक्तं शतकोटिलक्षैकैस्त्रिकोटिलक्षैश्च युतं स्वपार्षदैः
तिथे असंख्य सिद्ध, शेकडो कोटी आणि लक्षांनी, तसेच तीन कोटी लक्ष शिवाचे पार्षद नेहमी उपस्थित होते.
सुरद्रुमैर्वेष्टितमेव सन्ततं मन्दारवृक्षप्रवरैः सुपुष्पितैः
ती नगरी सतत दिव्य वृक्षांनी वेढलेली होती, त्यातही सुंदर, पूर्ण फुललेल्या मंदार वृक्षांनी विशेष शोभा आली होती.
दृष्ट्वा मुनिर्विस्मयमाप मानसे किं नात्र चित्रं सुरयोगिनां गुरौ
हे पाहून ऋषीच्या मनात मोठा आश्चर्याचा भाव निर्माण झाला; देव योग्यांच्या गुरूकडे कोणतेच आश्चर्य उरलेले नाही.
दूरे सभामण्डलमध्यगं शिवं ददर्श शान्तं शिवदं मनोहरम्
दूरवरून त्याने सभामंडळाच्या मध्यभागी बसलेले, शांत, मंगलदायक आणि मन मोहून टाकणारे शिव पाहिले.
प्रतप्तहेमाभजटाधरं विभुं दिगम्बरं शुभ्रमनन्तमक्षरम् 1.25.
त्याने प्रभूंना पाहिले, ज्यांच्या जटांमध्ये वितळलेल्या सोन्यासारखा तेज होता, दिशांना वस्त्र केलेले, शुभ्र, अनंत आणि अक्षय.
सुनीलकण्ठं भुजगेन्द्रमण्डितं योगीन्द्रसिद्धेन्द्र मुनीन्द्रवन्दितम्
त्यांचा कंठ गडद निळा होता, नागराजाने अलंकृत, आणि योगी, सिद्ध, तसेच श्रेष्ठ मुनी त्यांना वंदन करत होते.
प्रसन्नहास्यास्यमनोहरं वरं विश्वाश्रयाणां शिवदं वरप्रदम्
त्यांचा चेहरा प्रसन्न हास्याने उजळलेला, अत्यंत सुंदर, विश्वाचा आधार, मंगलदायक आणि वर देणारा होता.
गत्वा समीपं मुनिरेष शूलिनं ननाम मूर्ध्ना पुलकाङ्कविग्रहः
मुनी जवळ जाऊन, शूलधारीला मस्तकाने वंदन केले; त्याच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले होते.
दृष्ट्वा मुनीन्द्रप्रवरं च सस्मितं विधेः सुतं वेदविदां वरिष्ठम्
शिवाने, वेदांचा जाणकार, ब्रह्माचा पुत्र आणि श्रेष्ठ मुनीला, स्मितहास्याने पाहिले.
ददौ च तस्मै मुनये स संभ्रमादालिङ्गनं चाशिषमासनादिकम्
शिवाने त्या मुनीला आदराने मिठी मारली, आशीर्वाद दिला आणि आसन व इतर सन्मान दिले.