निर्गुणं च निरीहं च स्वतन्त्रं प्रकृतेः परम् । स्वेच्छामयं परं ब्रह्म भक्तानुग्रहविग्रहम्
ते निर्गुण, निरपेक्ष, स्वतंत्र आणि प्रकृतीच्या पलीकडचे होते. त्यांचं रूप त्यांच्या इच्छेने होतं, ते परब्रह्म आणि भक्तांवर कृपा करणारे होते.
तमानन्दाश्रुनेत्रं च ननाम शिनका भुवि । रुदती साश्रुनेत्रा का मज्जन्ती भक्तिसागरे
तिच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले, तिने त्यांना वाकून नमस्कार केला आणि जमिनीवर पडली. ती रडत होती, डोळ्यांतून अश्रू वाहत होते, आणि ती भक्तिसागरात बुडाली होती.
शोकार्णवे निमज्जन्ती हृदयेन विदूयता । तुष्टाव भीता स्वगुरुं ब्रह्मिष्ठं च कृपानिधिम्
शोकाच्या समुद्रात बुडालेली, विदीर्ण हृदयाने, तिने भीतीने आपल्या गुरूचं, ब्रह्मनिष्ठ आणि कृपावंत असलेल्या, स्तवन केलं.
शच्युवाच रक्ष रक्ष महाभाग मां भीतां शरणागताम् । त्वमीश्वरः स्वदासीं च निमग्नां शोकसागरे
शची म्हणाली: रक्षण कर, रक्षण कर, हे महाभागा! मी घाबरले आहे आणि तुझ्या आश्रयाला आले आहे. तू ईश्वर आहेस, आणि मी तुझी दासी, शोकसागरात बुडत आहे.
अनीश्वरश्चेश्वरो वा बरवान्वा सुदुर्बलः । स्वशिष्यभार्यां पुत्रांश्च शासितुं च सदा क्षमः
माणूस शक्तिशाली असो वा दुर्बल असो, त्याने नेहमी आपल्या शिष्यांना, पत्नीला आणि मुलांना योग्य रीतीने वागवावे.
दूरीभूतः स्वराज्याच्च स्वशिष्यश्च कृतस्त्वया । शान्तिर्बभूव दोषस्य चाधुनाऽनुग्रहं कुरु
तू माझ्या हातून माझे राज्य आणि माझा शिष्य दोन्ही दूर केलेस; आता माझ्या चुकीचा परिणाम शांत झाला आहे, म्हणून कृपा कर.
अनाथां सर्वशून्यां मां शुन्यां ताममरावतीम् । संपच्छून्यमाश्रमं मे पश्य रक्ष कृणानिधे
माझ्यावर सर्व काही गमावून एकटी पडले आहे, आणि ही अमरावतीही ओकीरवाकीर झाली आहे; माझा आश्रमही सर्व संपत्तीपासून रिकामा झाला आहे—दया करणारा, माझे रक्षण कर.
दस्युग्रस्तां च मां रक्ष देशं किंकरमानय । दत्तवा चरणरेणूंस्तं शुभाशीर्वचनं कुरु
दुष्टांनी त्रास दिलेल्या मला वाचव, या देशात एखादा सेवक पाठव; तुझ्या पायधुळीचा लाभ घेऊन, माझ्यासाठी शुभाशीर्वाद बोल.
सर्वेषां च सुरुणां च जन्मदाता परो गुरुः । पितुः शतगुणा माता पूज्या वन्द्या गरीयसी
सर्व देवांमध्ये जन्म देणारा आणि श्रेष्ठ गुरु असतो; आई ही वडिलांपेक्षा शंभरपट अधिक पूज्य, वंदनीय आणि मान्य असते.
विद्यादाता मन्त्रदाता ज्ञानदो हरिभक्तिदः । पूज्यो वन्द्यश्च सेव्यश्च मातुः शतगुणो गुरुः
ज्ञान देणारा, मंत्र देणारा, शहाणपण आणि हरिभक्ती देणारा गुरु—असा गुरु आईपेक्षा शंभरपट अधिक पूज्य, वंदनीय आणि सेवा करण्यास योग्य असतो.
मन्त्राद्युद्गिरणेनैव गुरुरित्युच्यते बुधैः । अन्यो वन्द्यो गुरुरयमन्यश्चारोपितो गुरुः
मंत्र वगैरे शिकवणाऱ्याला ज्ञानी लोक 'गुरु' म्हणतात; एक खरा गुरु असतो, दुसरा फक्त नावापुरता गुरु असतो.
अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानाञ्जनशलाकया । चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः
अज्ञानाच्या अंधारात अडकलेल्या माझ्या डोळ्यांना ज्यांनी ज्ञानरूपी काजळाने उघडले, त्या श्रीगुरूंना मी वंदन करतो.
अदीक्षितस्य मूर्खस्य निष्कृतिर्नास्ति नि श्चितम् । सर्वकर्मस्वनर्हस्य नरके तत्पशोः स्थितिः
जो दीक्षा घेतलेला नाही आणि अज्ञानी आहे, त्याला कोणतीही प्रायश्चित्त नाही; असे लोक सर्व कर्मांसाठी अयोग्य असून, जनावरासारखे नरकात राहतात.
जन्मदाताऽन्नदाता च माताऽन्ये गुरवास्तथा । पारं कर्तुं न शक्तास्ते घोरसंसारसागरे
जन्म देणारे, अन्न देणारे आई-वडील आणि इतर गुरु हे या भयंकर संसारसागरातून आपल्याला पार नेऊ शकत नाहीत.
विद्यामन्त्रज्ञानदाता निपुणः पारकर्मणि । स शक्तः शिष्यमुद्धर्तुमीश्वरश्चेश्वरात्परः
जो विद्या, मंत्र आणि ज्ञान देण्यात कुशल आहे आणि श्रेष्ठ कर्मात पारंगत आहे, तोच शिष्याला तारू शकतो—तोच खरा ईश्वर, देवांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
गुरुर्विष्णुर्गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्देवो महेश्वरः । गुरुर्धर्मो गुरुः शेषः सर्वात्मा निर्गुणो गुरुः
गुरु म्हणजे विष्णू, गुरु म्हणजे ब्रह्मा, गुरु म्हणजे महेश्वर; गुरु म्हणजे धर्म, गुरु म्हणजे शेष, गुरु म्हणजे सर्वत्र असणारा, निर्गुण आत्मा.
सर्वतीर्थाश्रयश्चैव कर्वदेवाश्रयो गुरुः । सर्ववेदस्वरुपश्च गुरुरूपी हरिः स्वयम्
गुरु हा सर्व तीर्थांचा आणि सर्व देवांचा आधार आहे; गुरु हा सर्व वेदांचा मूर्तरूप आहे—हरि स्वतः गुरुच्या रूपात प्रकटतो.
अभीष्टदेवे रुष्टे च गुरुःशक्तो हि रक्षितुम् । गुरौ रुष्टेऽभीष्टदेवो न हि शक्तश्च रक्षितुम्
आपल्या इच्छित देवता रागावल्या तरी गुरु वाचवू शकतो; पण गुरु रागावला तर इच्छित देवता देखील वाचवू शकत नाही.
सर्वे ग्रहाश्च यं रुष्टा यं रुष्टा देवब्राह्मणाः । त्वमेव रुष्टो भवसि गुरुरेव हि देवताः
सर्व ग्रह, देव आणि ब्राह्मण रागावले तरी, खरेतर फक्त गुरुच रागावतो—गुरुच खरी देवता आहे.
न गुरोश्च प्रियश्चाऽऽत्मा न गुरोश्च प्रियः सुतः । धनं प्रियं च न गुरोर्न च भार्या प्रिया तथा
स्वतःचा आत्मा, मुलगा, धन किंवा पत्नी—हे काहीच गुरुपेक्षा प्रिय नाही.
न गुरोश्च प्रियो धर्मो न गुरोश्च प्रियं तपः । न गुरोश्च प्रियं सत्यं न पुण्यं च गुरोः परम्
धर्म, तप, सत्य किंवा पुण्य—यापैकी काहीही गुरुपेक्षा श्रेष्ठ किंवा प्रिय नाही.
गुरोः परो न शास्ता च न हि बन्धुर्गुरोः परः । देवो राजा च शास्ता च शिष्याणां च सदा गुरुः
गुरुहून श्रेष्ठ शिक्षक नाही, गुरुहून मोठा नातेवाईक नाही; शिष्यांसाठी गुरुच नेहमी देव, राजा आणि शिक्षक असतो.
यावच्छक्तो दातुमन्नं तावच्छास्ता तदन्नदः । गुरुः शास्ता च शिष्याणां प्रतिजन्मनि जन्मनि
जोपर्यंत अन्न द्यायची शक्ती आहे, तोपर्यंत अन्न द्यावे. असं अन्न देणारा खरा गुरु असतो. गुरु प्रत्येक जन्मात शिष्यांचा मार्गदर्शक असतो.
मन्त्रो विद्या गुरुर्देवः पूर्वलब्धो यथा पतिः । प्रतिजन्मनि बन्धेन सर्वेषामुपरि स्थितः
मंत्र, विद्या, गुरु आणि देव — हे एकदा मिळाले की, ते पूर्वजन्माच्या नात्यामुळे कायमच श्रेष्ठ राहतात, जसं पतीचं स्थान असतं.
पिता गुरुश्च वन्द्यश्च यत्र जन्मनि जन्मदः । गुरवोऽन्ये तथा माता गुरुश्च प्रतिजन्मनि
वडील आणि गुरु हे प्रत्येक जन्मात जन्मदाते म्हणून वंदनीय असतात. तसेच इतर गुरु आणि आईही प्रत्येक जन्मात गुरुच असतात.
विप्राणां त्वं वरिष्ठश्च गरिष्ठश्च तपस्तिनाम् । ब्रह्मिष्ठौ ब्रह्मविद्ब्रह्मविद्ब्रह्मन् धर्मिष्ठः सर्वधर्मिणाम्
ब्राह्मणांमध्ये तू श्रेष्ठ आहेस आणि तपस्व्यांमध्ये सर्वात मोठा आहेस. ब्रह्मपरायण, ब्रह्मज्ञानी आणि सर्व धर्मी लोकांमध्ये तूच सर्वात धर्मनिष्ठ आहेस.
तुष्टो भव मुनिश्रेष्ठ मां च शक्रं च संप्रतम् । त्वयि तुष्टे सदा तुष्टा भवन्ति ग्रहदेवताः
मुनिश्रेष्ठा, माझ्यावर आणि शक्रावर कृपा कर. तुझ्या कृपेने नेहमीच ग्रहदेवता प्रसन्न राहतात.
इत्युक्त्वा का शची ब्रह्मन्पुनरुच्चौ रुरोद ह । दृष्ट्वा तद्रोदनं तारा रुरोदोच्चैर्मुहुर्मुहुः
असं म्हणून शची पुन्हा मोठ्याने रडू लागली. तिचं रडणं पाहून तारा देखील पुन्हा पुन्हा मोठ्याने रडली.
पपात चरणे तारा रुरोद च पुनः पुनः । अपराधं क्षमेत्युक्त्वा गुरुस्तुष्टोऽप्युवाच ताम्
तारा त्यांच्या पायांवर पडली आणि वारंवार रडू लागली. 'माझा अपराध माफ करा' असं म्हणाली. गुरु प्रसन्न झाले तरी त्यांनी तिला उत्तर दिलं.
गुरुरुवाच उत्तिष्ठ तारे शच्याश्च सर्व भद्रं भविष्यति । सद्यः प्राप्स्यति भर्तारं महेन्द्रं च मदाशिषा
गुरु म्हणाले — 'उठ तारे, शचीसाठी सर्व काही चांगलं होईल. माझ्या आशीर्वादाने तिला लगेचच पती महेंद्र पुन्हा मिळेल.'