भवन्ति भस्मीभूतानि तथा पापानि वैष्णपे । वह्निसूर्यब्राह्मणेभ्यस्तेजयान्वैष्णपः सदा
त्याचप्रमाणे, वैष्णवाचे पाप राख होते. वैष्णव नेहमी अग्नी, सूर्य आणि ब्राह्मण यांच्यापेक्षा तेजस्वी असतो.
रक्षितो विष्णुचक्रेण स्वतन्त्रो मत्तकुंजरः । न विचारो न भोगश्च पैष्मवानां स्वकर्मणाम्
विष्णूच्या चक्राने रक्षण झालेला, स्वतंत्र आणि मदमस्त हत्तीप्रमाणे, वैष्णवांच्या कर्मांचा विचार किंवा भोग होत नाही.
निखितं साम्नि कौथुम्यां कुरु प्रश्नं बृहस्पतीम् । अस्मांश्च सर्वे जानन्ति चन्द्रवंश्यांश्च वैष्णवान्
सामवेद आणि कौथुमी शाखेचे जाणकार बृहस्पती यांना तू आपला प्रश्न विचार. हे सर्व चंद्रवंशी आणि वैष्णव जाणतात.
देवमन्यं न सेवन्ते चन्द्रवंश्या हरिं विना । सद्वंशप्रभवो यो हि ब्रह्मणः क्षत्रियोऽथवा
चंद्रवंशी लोक हरि सोडून दुसऱ्या कोणत्याही देवाची पूजा करत नाहीत. ते कुठल्याही श्रेष्ठ वंशाचे, ब्राह्मण किंवा क्षत्रिय असले तरीही.
विष्णुमन्त्रं न गृण्हाति वञ्चितो देवमायया । को वा मन्त्रश्च के देवा न हि शास्ता यमो मम
जो विष्णूचा मंत्र घेत नाही, तो देवमायेने फसवला जातो. मंत्र काय, देव कोण? यम माझा शासक नाही.
सर्वाञ्छास्तुं समर्थोऽहं ब्रह्मविष्णुशिवान्विना । शय्यां कृरु गुहं गत्वा शीघ्रं यास्यामि ते गृहम्
ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांना सोडून मी सर्व इच्छा पूर्ण करू शकतो. तू आपल्या शय्येकडे किंवा एकांतात जा, मी लवकरच तुझ्या घरी येईन.
ऋतुपापं मयि भवेत्तव किं गच्छ शोभने । इत्युक्त्वा नहुषो राजा प्रफुल्लवदनेक्षणः
हे शुभे, ऋतुकाळाचं पाप माझ्यावर येऊ दे, तुझ्यावर नाही. असं म्हणून, नहुष राजा आनंदी चेहऱ्याने तिच्याकडे पाहू लागला.
रत्नयानं समारुह्य ययौ नन्दनकाननम् । न ययौ सा शची गेहं प्रजगाम गुरोर्गृहम्
तो रत्नांनी सजवलेल्या रथावर बसून नंदनवनात गेला. पण शची घरी गेली नाही, ती आपल्या गुरूच्या घरी गेली.
गत्व कूशासनस्यं च ददर्श च बृहस्पतिम् । तारासेवितपादाब्जं ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा
ती तिथे गेल्यावर, तिने कुशासनावर बसलेले बृहस्पती पाहिले, ज्यांच्या पायांवर तारा सेवा करत होती आणि जे ब्रह्मतेजाने उजळले होते.
जपमालाकरं शश्वज्जपन्तं कृष्णमीप्सितम् । परमं परमानन्दं परमात्मानमीश्वरम्
त्यांच्या हातात जपमाळ होती, ते नेहमी कृष्णाचं नामस्मरण करत होते, त्यांच्या मनातील इच्छा कृष्णच होत. ते परम, परमानंद, परमात्मा आणि ईश्वर होते.
निर्गुणं च निरीहं च स्वतन्त्रं प्रकृतेः परम् । स्वेच्छामयं परं ब्रह्म भक्तानुग्रहविग्रहम्
ते निर्गुण, निरपेक्ष, स्वतंत्र आणि प्रकृतीच्या पलीकडचे होते. त्यांचं रूप त्यांच्या इच्छेने होतं, ते परब्रह्म आणि भक्तांवर कृपा करणारे होते.
तमानन्दाश्रुनेत्रं च ननाम शिनका भुवि । रुदती साश्रुनेत्रा का मज्जन्ती भक्तिसागरे
तिच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले, तिने त्यांना वाकून नमस्कार केला आणि जमिनीवर पडली. ती रडत होती, डोळ्यांतून अश्रू वाहत होते, आणि ती भक्तिसागरात बुडाली होती.
शोकार्णवे निमज्जन्ती हृदयेन विदूयता । तुष्टाव भीता स्वगुरुं ब्रह्मिष्ठं च कृपानिधिम्
शोकाच्या समुद्रात बुडालेली, विदीर्ण हृदयाने, तिने भीतीने आपल्या गुरूचं, ब्रह्मनिष्ठ आणि कृपावंत असलेल्या, स्तवन केलं.
शच्युवाच रक्ष रक्ष महाभाग मां भीतां शरणागताम् । त्वमीश्वरः स्वदासीं च निमग्नां शोकसागरे
शची म्हणाली: रक्षण कर, रक्षण कर, हे महाभागा! मी घाबरले आहे आणि तुझ्या आश्रयाला आले आहे. तू ईश्वर आहेस, आणि मी तुझी दासी, शोकसागरात बुडत आहे.
अनीश्वरश्चेश्वरो वा बरवान्वा सुदुर्बलः । स्वशिष्यभार्यां पुत्रांश्च शासितुं च सदा क्षमः
माणूस शक्तिशाली असो वा दुर्बल असो, त्याने नेहमी आपल्या शिष्यांना, पत्नीला आणि मुलांना योग्य रीतीने वागवावे.
दूरीभूतः स्वराज्याच्च स्वशिष्यश्च कृतस्त्वया । शान्तिर्बभूव दोषस्य चाधुनाऽनुग्रहं कुरु
तू माझ्या हातून माझे राज्य आणि माझा शिष्य दोन्ही दूर केलेस; आता माझ्या चुकीचा परिणाम शांत झाला आहे, म्हणून कृपा कर.
अनाथां सर्वशून्यां मां शुन्यां ताममरावतीम् । संपच्छून्यमाश्रमं मे पश्य रक्ष कृणानिधे
माझ्यावर सर्व काही गमावून एकटी पडले आहे, आणि ही अमरावतीही ओकीरवाकीर झाली आहे; माझा आश्रमही सर्व संपत्तीपासून रिकामा झाला आहे—दया करणारा, माझे रक्षण कर.
दस्युग्रस्तां च मां रक्ष देशं किंकरमानय । दत्तवा चरणरेणूंस्तं शुभाशीर्वचनं कुरु
दुष्टांनी त्रास दिलेल्या मला वाचव, या देशात एखादा सेवक पाठव; तुझ्या पायधुळीचा लाभ घेऊन, माझ्यासाठी शुभाशीर्वाद बोल.
सर्वेषां च सुरुणां च जन्मदाता परो गुरुः । पितुः शतगुणा माता पूज्या वन्द्या गरीयसी
सर्व देवांमध्ये जन्म देणारा आणि श्रेष्ठ गुरु असतो; आई ही वडिलांपेक्षा शंभरपट अधिक पूज्य, वंदनीय आणि मान्य असते.
विद्यादाता मन्त्रदाता ज्ञानदो हरिभक्तिदः । पूज्यो वन्द्यश्च सेव्यश्च मातुः शतगुणो गुरुः
ज्ञान देणारा, मंत्र देणारा, शहाणपण आणि हरिभक्ती देणारा गुरु—असा गुरु आईपेक्षा शंभरपट अधिक पूज्य, वंदनीय आणि सेवा करण्यास योग्य असतो.
मन्त्राद्युद्गिरणेनैव गुरुरित्युच्यते बुधैः । अन्यो वन्द्यो गुरुरयमन्यश्चारोपितो गुरुः
मंत्र वगैरे शिकवणाऱ्याला ज्ञानी लोक 'गुरु' म्हणतात; एक खरा गुरु असतो, दुसरा फक्त नावापुरता गुरु असतो.
अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानाञ्जनशलाकया । चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः
अज्ञानाच्या अंधारात अडकलेल्या माझ्या डोळ्यांना ज्यांनी ज्ञानरूपी काजळाने उघडले, त्या श्रीगुरूंना मी वंदन करतो.
अदीक्षितस्य मूर्खस्य निष्कृतिर्नास्ति नि श्चितम् । सर्वकर्मस्वनर्हस्य नरके तत्पशोः स्थितिः
जो दीक्षा घेतलेला नाही आणि अज्ञानी आहे, त्याला कोणतीही प्रायश्चित्त नाही; असे लोक सर्व कर्मांसाठी अयोग्य असून, जनावरासारखे नरकात राहतात.
जन्मदाताऽन्नदाता च माताऽन्ये गुरवास्तथा । पारं कर्तुं न शक्तास्ते घोरसंसारसागरे
जन्म देणारे, अन्न देणारे आई-वडील आणि इतर गुरु हे या भयंकर संसारसागरातून आपल्याला पार नेऊ शकत नाहीत.
विद्यामन्त्रज्ञानदाता निपुणः पारकर्मणि । स शक्तः शिष्यमुद्धर्तुमीश्वरश्चेश्वरात्परः
जो विद्या, मंत्र आणि ज्ञान देण्यात कुशल आहे आणि श्रेष्ठ कर्मात पारंगत आहे, तोच शिष्याला तारू शकतो—तोच खरा ईश्वर, देवांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
गुरुर्विष्णुर्गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्देवो महेश्वरः । गुरुर्धर्मो गुरुः शेषः सर्वात्मा निर्गुणो गुरुः
गुरु म्हणजे विष्णू, गुरु म्हणजे ब्रह्मा, गुरु म्हणजे महेश्वर; गुरु म्हणजे धर्म, गुरु म्हणजे शेष, गुरु म्हणजे सर्वत्र असणारा, निर्गुण आत्मा.
सर्वतीर्थाश्रयश्चैव कर्वदेवाश्रयो गुरुः । सर्ववेदस्वरुपश्च गुरुरूपी हरिः स्वयम्
गुरु हा सर्व तीर्थांचा आणि सर्व देवांचा आधार आहे; गुरु हा सर्व वेदांचा मूर्तरूप आहे—हरि स्वतः गुरुच्या रूपात प्रकटतो.
अभीष्टदेवे रुष्टे च गुरुःशक्तो हि रक्षितुम् । गुरौ रुष्टेऽभीष्टदेवो न हि शक्तश्च रक्षितुम्
आपल्या इच्छित देवता रागावल्या तरी गुरु वाचवू शकतो; पण गुरु रागावला तर इच्छित देवता देखील वाचवू शकत नाही.
सर्वे ग्रहाश्च यं रुष्टा यं रुष्टा देवब्राह्मणाः । त्वमेव रुष्टो भवसि गुरुरेव हि देवताः
सर्व ग्रह, देव आणि ब्राह्मण रागावले तरी, खरेतर फक्त गुरुच रागावतो—गुरुच खरी देवता आहे.
न गुरोश्च प्रियश्चाऽऽत्मा न गुरोश्च प्रियः सुतः । धनं प्रियं च न गुरोर्न च भार्या प्रिया तथा
स्वतःचा आत्मा, मुलगा, धन किंवा पत्नी—हे काहीच गुरुपेक्षा प्रिय नाही.