निर्मलं मण्डलाकारं सणिराजविराजितम् । हस्तलक्षपरिमितं चतुरस्रं च सुन्दरि
हे भांडे अगदी स्वच्छ, गोलाकार असून, सुंदर रेषांनी सजवलेलं आहे, हाताच्या खुणांनी मोजता येईल असं आणि चौकोनी आकाराचं आहे, हे सुंदरिनी.
पद्मापद्मासनं श्रेष्ठं प्रेष्ठं तस्या सुदुर्लभम् । ध्रुवं तुम्यं प्रदास्यामि कृत्वा पद्मालयाव्रतम्
मी तुला पद्मालयेचं व्रत करून, अतिशय दुर्मिळ, श्रेष्ठ आणि प्रिय असं कमळासन नक्कीच देईन.
इत्येवमुक्त्वा नहुषः कृत्वा वर्त्मनिरौधनम् । पुनः पपात चरणे महेन्द्राण्या मुहुर्मुहुः
असं म्हणून, नहुषाने वाट अडवली आणि पुन्हा पुन्हा महेंद्राणीच्या पायांवर पडला.
नृपस्य वचनं श्रुत्वा शुष्ककण्ठौष्ठतालुका । तमुवाच महेन्द्राणी स्मारं स्मारं गुरुं हरिम्
राजाच्या शब्दांनी तिचा घसा, ओठ आणि तालू कोरडा पडला, तेव्हा महेंद्राणीने आपला गुरु हरि यांचा आठवण काढत त्याला उत्तर दिलं.
शच्युवाच अचेतनस्य मूढस्य कार्याकार्यमजानतः । श्रोष्याम्यद्य कतिविधां कथां कामातुरस्य च
शची म्हणाली: या वेडसर, मूढ, काय करावं आणि काय करू नये हे न कळणाऱ्या, कामाने ग्रासलेल्या माणसाकडून आज मला किती प्रकारच्या गोष्टी ऐकाव्या लागणार आहेत?
मधुमत्तः सुरासत्तः काममत्तो दिचेतनः । मृत्युं न गणचेत्कामी कामेन हृतमानसः
मधाने, मद्याने आणि कामाने वेडावलेला, शुद्धी हरपलेला असा माणूस, ज्याचं मन वासनेने हरपलं आहे, त्याला मृत्यूचंही भान राहत नाही.
त्यज मामध हे मत्त मातृतुल्यां रजक्वलाम् । ऋतोः प्रथामो दिवसो ह्यद्य हे नृप मे ध्रुवम्
अरे वेड्या, माझ्याविषयीचं तुझं आकर्षण सोड, मी आईसारखी आणि सध्या अशुद्ध आहे; आज माझ्या ऋतूचं पहिलं दिवस आहे, हे नक्की.
प्रथमे दिवसे स्त्री च चाण्डाली सा रजस्वला । द्वितीये दिवसे म्लेच्छा तृतीये रजकी तथा
पहिल्या दिवशी स्त्री ही चांडाळी आणि रजस्वला असते; दुसऱ्या दिवशी ती म्लेच्छासारखी असते; तिसऱ्या दिवशी ती धुणी करणाऱ्या स्त्रीसारखी असते.
शुद्धा भर्तुश्चतुर्येऽह्नि न शुद्धा दैवपै ययौः । असच्छूद्रासमा सा च तद्दिने च परं प्रति
चौथ्या दिवशी ती पतीसाठी शुद्ध असते, पण देवकार्याला शुद्ध नसते; त्या दिवशी ती इतरांसाठी शूद्र नसलेल्या स्त्रीसारखी मानली जाते.
प्रथमे दिवसे कान्तां यो हि गच्छेद्रजस्वलाम् । ब्रह्महत्याचतुर्थाशं लभते नात्र संशयः
जो पुरुष पहिल्या दिवशी रजस्वला स्त्रीकडे जातो, त्याला ब्राह्मणहत्येच्या पापाचा चौथ्या भाग मिळतो—यात शंका नाही.
स पुमान्न रि कर्मार्हों दैवे पित्र्ये च कर्मणि । अधमः स च सर्वेषां निन्दितश्च यशस्करः
असा पुरुष कोणत्याही देवकार्य किंवा पितृकार्याला पात्र राहत नाही; तो सर्वांत नीच, निंदनीय आणि अपयश मिळवणारा ठरतो.
द्वितीये दिवसे नारीं यो व्रजेच्च रजस्वलाम् । कामतः परिपूर्णाञ्च गोहत्यां लभते ध्रुवम्
जो पुरुष दुसऱ्या दिवशी, वासनेने रजस्वला स्त्रीकडे जातो, त्याला गोहत्येचं पाप नक्कीच लागते.
आजीवनं नाधिकारी पितृविप्रसुरार्चने । अमनुष्योऽयशस्यः स्यादित्याङ्गिरसभाषितम्
असा पुरुष आजन्म पितर, ब्राह्मण किंवा देवांची पूजा करण्यास पात्र राहत नाही; तो अपयशी आणि निंदनीय ठरतो, असं अङ्गिरसांनी सांगितलं आहे.
दृतीये दिवसे जायां यो हि गच्छेद्रजस्वलाम् । स मूढो भ्रूणहत्यां च लभते नात्र संशयाः
जो पुरुष तिसऱ्या दिवशी रजस्वला पत्नीशी संबंध ठेवतो, तो मूढ पुरुष भ्रूणहत्येचं पाप नक्कीच मिळवतो.
पूर्ववत्पतितः सोऽपि न चार्हः सर्वकर्मसु । असच्छूद्रा चतुर्थेऽह्नि न गच्छेत्तां विचक्षणः
पूर्वीप्रमाणेच तो पतित ठरतो आणि कोणत्याही कर्माला पात्र राहत नाही; चौथ्या दिवशी ती स्त्री शूद्र नसलेल्यासारखी असल्याने, सुज्ञ पुरुषाने तिच्याजवळ जाऊ नये.
ऋतावतीते दिवसे गमनं च करिष्यसि । शच्याश्च वचनं श्रुत्वा प्रहस्य नहुषस्तया
ऋतू संपल्यानंतरच संबंध ठेवावेत; शचीचं हे बोलणं ऐकून नहुषाने हसून उत्तर दिलं.
उवाच मधुरं शान्तः शक्रकान्तां च सुव्रताम् । देवपत्नी सदा शुद्धा तन्न्यूनं मानवं प्रति
तो शांत आणि मधुर बोलला, इंद्राची पतिव्रता पत्नी शचीशी. देवपत्नी नेहमीच पवित्र असते, आणि या बाबतीत ती कोणत्याही मानव स्त्रीपेक्षा कमी नाही.
शयने भोजने देवी नाशुद्धा मानवं प्रति । रजस्वलायाः संभोगे कर्मक्षेत्रे च भारते
हे भारत, झोपताना किंवा जेवताना देवी मानवाच्या दृष्टीने अपवित्र होत नाही. फक्त रजस्वला स्त्रीसोबत संग करताना किंवा कर्मभूमीतच अपवित्रता येते.
त्वयोक्तं च भवेत्पा पं नात्र दु (स्व)र्गे च सुन्दरि । कर्मक्षेत्रेऽपि तत्कर्म यद्वेदोक्तं शुभाशुभम्
सुंदरी, तू जे पाप म्हटलं आहेस, ते स्वर्गात लागू पडत नाही. कर्मभूमीतही, जे काही कर्म आहे ते वेदाप्रमाणेच शुभ किंवा अशुभ असतं.
न भवेद्वैष्णवानां च ज्वलतां ब्रह्मतेजसा । यथा प्रदीप्ते वह्नौ च शुष्काणि च तृणानि च
ब्रह्मतेजाने प्रज्वलित असलेल्या वैष्णवांसाठी पाप राहत नाही, जसं प्रज्वलित अग्नीत सुकं गवत जळून जातं.
भवन्ति भस्मीभूतानि तथा पापानि वैष्णपे । वह्निसूर्यब्राह्मणेभ्यस्तेजयान्वैष्णपः सदा
त्याचप्रमाणे, वैष्णवाचे पाप राख होते. वैष्णव नेहमी अग्नी, सूर्य आणि ब्राह्मण यांच्यापेक्षा तेजस्वी असतो.
रक्षितो विष्णुचक्रेण स्वतन्त्रो मत्तकुंजरः । न विचारो न भोगश्च पैष्मवानां स्वकर्मणाम्
विष्णूच्या चक्राने रक्षण झालेला, स्वतंत्र आणि मदमस्त हत्तीप्रमाणे, वैष्णवांच्या कर्मांचा विचार किंवा भोग होत नाही.
निखितं साम्नि कौथुम्यां कुरु प्रश्नं बृहस्पतीम् । अस्मांश्च सर्वे जानन्ति चन्द्रवंश्यांश्च वैष्णवान्
सामवेद आणि कौथुमी शाखेचे जाणकार बृहस्पती यांना तू आपला प्रश्न विचार. हे सर्व चंद्रवंशी आणि वैष्णव जाणतात.
देवमन्यं न सेवन्ते चन्द्रवंश्या हरिं विना । सद्वंशप्रभवो यो हि ब्रह्मणः क्षत्रियोऽथवा
चंद्रवंशी लोक हरि सोडून दुसऱ्या कोणत्याही देवाची पूजा करत नाहीत. ते कुठल्याही श्रेष्ठ वंशाचे, ब्राह्मण किंवा क्षत्रिय असले तरीही.
विष्णुमन्त्रं न गृण्हाति वञ्चितो देवमायया । को वा मन्त्रश्च के देवा न हि शास्ता यमो मम
जो विष्णूचा मंत्र घेत नाही, तो देवमायेने फसवला जातो. मंत्र काय, देव कोण? यम माझा शासक नाही.
सर्वाञ्छास्तुं समर्थोऽहं ब्रह्मविष्णुशिवान्विना । शय्यां कृरु गुहं गत्वा शीघ्रं यास्यामि ते गृहम्
ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांना सोडून मी सर्व इच्छा पूर्ण करू शकतो. तू आपल्या शय्येकडे किंवा एकांतात जा, मी लवकरच तुझ्या घरी येईन.
ऋतुपापं मयि भवेत्तव किं गच्छ शोभने । इत्युक्त्वा नहुषो राजा प्रफुल्लवदनेक्षणः
हे शुभे, ऋतुकाळाचं पाप माझ्यावर येऊ दे, तुझ्यावर नाही. असं म्हणून, नहुष राजा आनंदी चेहऱ्याने तिच्याकडे पाहू लागला.
रत्नयानं समारुह्य ययौ नन्दनकाननम् । न ययौ सा शची गेहं प्रजगाम गुरोर्गृहम्
तो रत्नांनी सजवलेल्या रथावर बसून नंदनवनात गेला. पण शची घरी गेली नाही, ती आपल्या गुरूच्या घरी गेली.
गत्व कूशासनस्यं च ददर्श च बृहस्पतिम् । तारासेवितपादाब्जं ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा
ती तिथे गेल्यावर, तिने कुशासनावर बसलेले बृहस्पती पाहिले, ज्यांच्या पायांवर तारा सेवा करत होती आणि जे ब्रह्मतेजाने उजळले होते.
जपमालाकरं शश्वज्जपन्तं कृष्णमीप्सितम् । परमं परमानन्दं परमात्मानमीश्वरम्
त्यांच्या हातात जपमाळ होती, ते नेहमी कृष्णाचं नामस्मरण करत होते, त्यांच्या मनातील इच्छा कृष्णच होत. ते परम, परमानंद, परमात्मा आणि ईश्वर होते.