कृत्वा शुभाशुभं कर्म पुण्यक्षेत्रे च भारते । अन्यत्र तत्फलं भुङ्क्ते कर्मी कर्मनिबन्धनात्
भारतात पुण्य किंवा पाप असे जे काही कर्म केले जाते, त्याचे फळ कर्माच्या बंधनामुळे दुसऱ्या ठिकाणी जाऊन भोगावे लागते.
हिमालयादासमुद्रं पुण्यक्षेत्रं च भारतम् । श्रेष्ठं सर्वस्थलानां च मुनीनां च तपःस्थलम्
हिमालयापासून समुद्रापर्यंत भारत हे पुण्याचे क्षेत्र आहे; सर्व स्थळांमध्ये ते श्रेष्ठ असून, ऋषीमुनींच्या तपस्येचे स्थान आहे.
तत्र लब्ध्वा जन्म जीवी वञ्चितो विष्णुमायया । शश्वत्करोति विषयं विहाय सेवनं हरेः
तेथे जन्म मिळाल्यावर जीवाला विष्णूच्या मायेमुळे फसवले जाते, तरीही तो विषयांचा त्याग करून नेहमीच हरिची सेवा करतो.
कृत्वा तत्र महत्पुण्यं स्वर्ग गच्छति पुण्यवान् । गृहीत्वा सर्वकन्याश्च चिरं स्वर्गे प्रमोदते
तेथे मोठे पुण्य केल्यावर पुण्यवान मनुष्य स्वर्गात जातो आणि सर्व कन्यांचा स्वीकार करून दीर्घकाळ स्वर्गात आनंद करतो.
स्वर्गमागच्छति नरो विहाय मानवीं तनुम् । स्वशरीरेणाऽऽगतोऽहं मत्पुण्यं पश्य सुन्दरि
माणूस आपले मानवी शरीर सोडून स्वर्गात पोहोचतो; मी माझ्याच स्वरूपात आलो आहे, हे सुंदरिनी, माझे पुण्य पाहा.
अनेकजन्मपुण्येन चाऽऽगतः स्वर्गमीप्सितम् । ततः किं केन पुण्येन दर्शनं मे त्वया सह
अनेक जन्मांच्या पुण्यामुळे मी इच्छित स्वर्ग प्राप्त केला; पण तुझ्याबरोबर माझी भेट कोणत्या पुण्यामुळे झाली हे कळत नाही.
न हि कर्मस्थलमिदं स्वभोगस्थलमेव च । सारं च सर्वभोगानां वरस्त्रीभोगमेव च
हे कर्म करण्याचे स्थान नाही, फक्त भोगाचा प्रदेश आहे; येथे सर्व सुखांचा सार म्हणजे उत्तम स्त्रियांचा संग आहे.
भोगस्थले भोगवस्तु न हि त्यक्तुं प्रशस्यते । भावानुरक्ता रसिका भोग्या त्वं भोगिनामिह
भोगाच्या स्थळी सुखद वस्तूंचा त्याग करणे योग्य नाही; तू मनाने प्रेम करणारी आणि आनंद देणारी आहेस, म्हणून येथे भोग करणाऱ्यांसाठी तू भोग्य आहेस.
द्रव्यमस्वामिकं भोग्यं सुखं त्यजति सन्दधीः । अविरोधसुखत्यागी पशुरेव न संशयः
ज्याच्या मनात शांतता आहे आणि जो मालक नसलेली संपत्ती व सुख सोडतो, तसेच कोणताही विरोध न करता सुखाचा त्याग करतो, तो निश्चितच पशूसमान आहे.
गच्छ कान्ते गुहं गत्वा कुरु तल्पं मनोहरम् । रमणीयं च रहसि वरं रतिकरं परम्
प्रिये, तू गुहेत जाऊन सुंदर शय्या तयार कर; ती एकांतात रमणीय आणि अत्यंत सुखदायक असू दे.
त्यज द्वैधं च मनसो निश्चितं वरवर्णिरि । वरानने मया सार्धं मोदस्व वरमन्दिरे
हे सुंदर वर्णाच्या स्त्री, मनातील सगळे दुविधा सोडून दे; हे सुंदर मुखवाली, माझ्यासोबत या उत्तम महालात आनंद मान.
अमूल्यरत्नमालां च मणिराजविराजिताम् । भिक्षां कृत्वा च दास्यामि लक्ष्मीवक्षसि शोभिताम्
मी तुला भीक म्हणून अमूल्य रत्नांची माळ देईन, जी रत्नांचा राजा असलेल्या मण्याने सजलेली आहे आणि लक्ष्मीच्या वक्षस्थळी शोभते.
मणिं चानन्तशिरसः सर्वेषामतिदुर्लभम् । दुष्प्राप्यं त्रिषुलोकेषु तुभ्यं दास्यामि सुन्दरि
सर्वांसाठी अतिशय दुर्मिळ आणि तिन्ही लोकांत मिळवायला कठीण असा अनंताच्या मस्तकावरील मणी मी तुला देईन, हे सुंदरिनी.
मणिरत्नं कौस्तुभं च यो नारायणवक्षसि । भिक्षां कृत्वा तु दास्यामि कृत्वा नारायणव्रतम्
नारायणाच्या छातीवर शोभणारा कौस्तुभ मणि, नारायणव्रत केल्यावर मी तुला भीक म्हणून देईन.
चन्द्रशेखरमौलेश्च यदर्धं चन्द्रभूषणम् । जरामृत्युव्याधिहरं शक्तं क्रीडाकरं वरम्
चंद्रशेखराच्या मस्तकावरील अर्ध्या चंद्राचे भूषण, जे वृद्धत्व, मृत्यू आणि आजार दूर करते आणि खेळासाठी अत्यंत योग्य आहे, ते मी तुला देईन.
अतीव विश्वदुष्प्राप्यं विश्ववन्द्यं च सुन्दरम् । विश्वनाथव्रतं कृत्वा तुभ्यं दास्यामि निश्चितम्
विश्वनाथव्रत केल्यावर, मी तुला नक्कीच अत्यंत दुर्मिळ, सर्वांनी वंदनीय आणि सुंदर असे भूषण देईन.
दास्यामि ते श्रीसूर्यस्य मणिश्रेष्ठं स्यमन्तकम् । भक्त्या सूर्यव्रतं कृत्वा त्रिषु लोकेषु दुर्लभम्
मी तुला भक्तीने सूर्यव्रत करून, श्रीसूर्याचा श्रेष्ठ स्यमंतक मणि देईन, जो तिन्ही लोकांत मिळवायला कठीण आहे.
अष्टौ भारान्सुवर्णं च यश्च नित्यं प्रसूयते । जरासृत्युहरं चव परं क्रीडाकरं प्रिये
मी तुला आठ भार सोनं देईन, जे नेहमी उत्पन्न होतं, वृद्धत्व आणि मृत्यू दूर करतं आणि खेळासाठी अत्यंत योग्य आहे, हे प्रिये.
अमूल्यरत्ननिर्माणं पात्ररत्नं मनोहरम् । संततं मधृपूर्णं च दास्यामि मदनस्य च
मी तुला अमूल्य रत्नांनी बनवलेलं, मनाला भुरळ घालणारं, नेहमी मधाने भरलेलं आणि मदनाचं असं एक सुंदर भांडे देईन.
अमूल्यरत्ननिर्माणं सुर्यतुल्यं च तेजसा । नानचित्रविचित्राढ्यं निर्माणमीश्वरेच्छया
हे भांडे अमूल्य रत्नांनी तयार झालेलं आहे, सूर्यासारखं तेजस्वी आहे, विविध सुंदर नक्षीकामांनी सजलेलं आहे, आणि ते परमेश्वराच्या इच्छेने घडलेलं आहे.
निर्मलं मण्डलाकारं सणिराजविराजितम् । हस्तलक्षपरिमितं चतुरस्रं च सुन्दरि
हे भांडे अगदी स्वच्छ, गोलाकार असून, सुंदर रेषांनी सजवलेलं आहे, हाताच्या खुणांनी मोजता येईल असं आणि चौकोनी आकाराचं आहे, हे सुंदरिनी.
पद्मापद्मासनं श्रेष्ठं प्रेष्ठं तस्या सुदुर्लभम् । ध्रुवं तुम्यं प्रदास्यामि कृत्वा पद्मालयाव्रतम्
मी तुला पद्मालयेचं व्रत करून, अतिशय दुर्मिळ, श्रेष्ठ आणि प्रिय असं कमळासन नक्कीच देईन.
इत्येवमुक्त्वा नहुषः कृत्वा वर्त्मनिरौधनम् । पुनः पपात चरणे महेन्द्राण्या मुहुर्मुहुः
असं म्हणून, नहुषाने वाट अडवली आणि पुन्हा पुन्हा महेंद्राणीच्या पायांवर पडला.
नृपस्य वचनं श्रुत्वा शुष्ककण्ठौष्ठतालुका । तमुवाच महेन्द्राणी स्मारं स्मारं गुरुं हरिम्
राजाच्या शब्दांनी तिचा घसा, ओठ आणि तालू कोरडा पडला, तेव्हा महेंद्राणीने आपला गुरु हरि यांचा आठवण काढत त्याला उत्तर दिलं.
शच्युवाच अचेतनस्य मूढस्य कार्याकार्यमजानतः । श्रोष्याम्यद्य कतिविधां कथां कामातुरस्य च
शची म्हणाली: या वेडसर, मूढ, काय करावं आणि काय करू नये हे न कळणाऱ्या, कामाने ग्रासलेल्या माणसाकडून आज मला किती प्रकारच्या गोष्टी ऐकाव्या लागणार आहेत?
मधुमत्तः सुरासत्तः काममत्तो दिचेतनः । मृत्युं न गणचेत्कामी कामेन हृतमानसः
मधाने, मद्याने आणि कामाने वेडावलेला, शुद्धी हरपलेला असा माणूस, ज्याचं मन वासनेने हरपलं आहे, त्याला मृत्यूचंही भान राहत नाही.
त्यज मामध हे मत्त मातृतुल्यां रजक्वलाम् । ऋतोः प्रथामो दिवसो ह्यद्य हे नृप मे ध्रुवम्
अरे वेड्या, माझ्याविषयीचं तुझं आकर्षण सोड, मी आईसारखी आणि सध्या अशुद्ध आहे; आज माझ्या ऋतूचं पहिलं दिवस आहे, हे नक्की.
प्रथमे दिवसे स्त्री च चाण्डाली सा रजस्वला । द्वितीये दिवसे म्लेच्छा तृतीये रजकी तथा
पहिल्या दिवशी स्त्री ही चांडाळी आणि रजस्वला असते; दुसऱ्या दिवशी ती म्लेच्छासारखी असते; तिसऱ्या दिवशी ती धुणी करणाऱ्या स्त्रीसारखी असते.
शुद्धा भर्तुश्चतुर्येऽह्नि न शुद्धा दैवपै ययौः । असच्छूद्रासमा सा च तद्दिने च परं प्रति
चौथ्या दिवशी ती पतीसाठी शुद्ध असते, पण देवकार्याला शुद्ध नसते; त्या दिवशी ती इतरांसाठी शूद्र नसलेल्या स्त्रीसारखी मानली जाते.
प्रथमे दिवसे कान्तां यो हि गच्छेद्रजस्वलाम् । ब्रह्महत्याचतुर्थाशं लभते नात्र संशयः
जो पुरुष पहिल्या दिवशी रजस्वला स्त्रीकडे जातो, त्याला ब्राह्मणहत्येच्या पापाचा चौथ्या भाग मिळतो—यात शंका नाही.