न मेस्पृहा परस्त्रीषु त्वां दृष्ट्वा लोलुपं मनः । त्यक्ता मया स्वभायश्चि रत्नभूषणभूषिताः
इतर स्त्रियांमध्ये मला काहीही आकर्षण नाही; तुला पाहून माझे मन चंचल होत नाही. मी माझ्या स्वतःच्या रत्नांनी आणि दागिन्यांनी सजलेल्या पत्नींचा त्याग केला आहे.
अथावा रक्षिताःसर्वा दासीः कृत्वा वहानने । रत्नेन्द्रसारां मालां ते दास्यामि वरुणस्य च
किंवा, मी सर्व पत्नींचे रक्षण करून त्यांना तुझ्या दासी करीन, हे तेजस्विनी, आणि तुला उत्तम रत्नांची माळ देईन, तसेच वरुणाची माळही देईन.
निर्जित्य वरुणं युद्धे ब्रह्मस्त्रेणातितेजसा । वह्निशुद्धंवस्त्रयुगं जित्वा वह्निं सुदुर्बलम्
मी ब्रह्मास्त्राच्या सामर्थ्याने युद्धात वरुणाचा पराभव करून, अग्निलाच जिंकून, अग्नीशुद्ध वस्त्रांची जोडी तुला देईन.
दास्याम्यद्यैव ते देवि नियोज्यं मां नियोज्य । मणीन्द्रसारनिर्माणमकानाकानकुण्डले
आजच, तुझ्या आज्ञेने, मी तुला उत्तम रत्नांनी बनवलेली कुंडले देईन, जी श्रेष्ठ रत्नकारांनी तयार केलेली आहेत.
दास्यामि देवान्निर्जित्य देवमातुश्च सुन्दरि । करभूषणयुग्मं चात्यमूल्यरत्ननिर्मितम्
देवतांना आणि देवमातेला जिंकून, मी तुला अतिशय मौल्यवान रत्नांनी बनवलेली करभूषणे देईन, हे सुंदरि.
दास्याम्यद्यैव रोहिण्याश्चन्द्रं जित्वाऽतिदुर्लमम् । यक्ष्मग्रस्तमतिकृशं ममैव पूर्वपूरुषम्
आजच, मी तुला रोहिणीचा चंद्र देईन, जो मिळवणे फार कठीण आहे, आणि माझे पूर्वजन्मातील, क्षयाने कृश झालेले रूपही देईन.
विना युद्धेन भीतो मां कृपया वा प्रदास्यति । अमूल्यरत्ननिर्माणं क्तणन्मञ्जीरयुग्मकम्
युद्ध न करता, भीतीमुळे किंवा दयेमुळे तो मला ते देईल; ती अतिशय मौल्यवान रत्नांनी बनवलेली जोड मंजीरे असतील.
दास्याम्यद्यैव पार्वत्या भिक्षां कृत्वा महेश्वरम् । आशुतोषं स्तुतिवशं भक्तेशं चे कृबामयम्
आजच, मी पार्वतीकडे भिक्षा मागून, महेश्वराला संतुष्ट करून, जो सहज प्रसन्न होतो, स्तुतीने मोहित होतो, भक्तांचा स्वामी आणि दयाळू आहे, तुला ते देईन.
सर्वसंपत्तिदातारं परं कल्पतरुं शुभे । अमूल्यरत्ननिर्माणकेयूरयुगुलं प्रिये
जो सर्व संपत्ती देणारा, श्रेष्ठ कल्पवृक्ष आहे, हे शुभे; तो तुला अतिशय मौल्यवान रत्नांनी बनवलेली जोड कयूर देईल, हे प्रिये.
दास्यामि तेऽद्य गङ्गाया युद्धं कृत्वा सुदुर्लभम् । बहुलीयुगुलं चारु सूर्यपत्न्या मनोहरम्
आज मी गंगेसोबत कठीण युद्ध करून, तुला सुंदर आणि मनमोहक सूर्यपत्नीची जोड बहुली देईन.
सद्रत्नसारनिर्माणं दास्याम्यद्य सुशोभने । अमूल्यरत्ननिर्माणं दर्पणां चातिनिर्मलम्
आज, हे सुशोभने, मी तुला उत्तम रत्नांच्या साराने बनवलेला, अतिशय शुद्ध आणि मौल्यवान रत्नांनी तयार केलेला आरसा देईन.
दास्यामि ते कामपत्न्याः कामं जित्वा च लीलया । क्रीडाकमलमम्लानं कमलायाश्च सुन्दरि
मी कामदेवाच्या पत्नीला सहज जिंकून, तुला खेळण्यासाठी न कुमकुमणारे कमळ देईन, आणि लक्ष्मीचेही, हे सुंदरि.
भिक्षां कृत्वा च दास्यामि स्तुत्वा च कमलापतिम् । अङ्गुलीयकरत्नानि विश्वेषु दुर्लभानि च
मी कमळाच्या पतीकडे भिक्षा मागून, त्याची स्तुती करून, तुला अशा अंगठ्या देईन, ज्या रत्नांनी सजलेल्या आहेत आणि सर्व लोकांत दुर्मिळ आहेत.
सावित्र्याश्च प्रदास्यामि कृत्वा च ब्रह्मणस्तपः । स्वयं गीतं प्रगायन्तीं मूर्च्छनाश्रुतिसंयुताम्
मी ब्रह्मदेवाची तपश्चर्या करून, सावित्रीकडून स्वतः गायलेले, स्वर आणि तालांनी युक्त असे गाणे तुला देईन.
वाणीवीणां प्रदास्यामि कृत्वा नारायणव्रतम् । रत्नपाशकसंधं च विश्वकर्मविनिर्मितम्
मी नारायणव्रत केल्यावर, विश्वकर्म्याने बनवलेली, रत्नजडित दोऱ्याची वीणा तुला देईन.
कुबेरपत्न्या दास्यामि पादाङ्गुलिविभूषणम । इत्येवमुक्त्वा नहुषः पपात तत्पदाम्बुजे
कुबेराच्या पत्नीचे पायाच्या बोटांचे दागिनेही मी तुला देईन; असे सांगून नहुष तिच्या कमलासारख्या पायांवर पडला.
उवाच तं शची त्रस्ता राजमार्गगतं नृपम् । उत्थाप्य तं करे धूत्वा शुष्ककण्ठोष्ठतालुका
राजमार्गावर थरथरत उभ्या असलेल्या नहुष राजाला पाहून शचीने त्याला हाताने उचलून, स्वतःचा घसा, ओठ आणि तालू कोरडे असतानाही, त्याच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
शच्युवाच शृणु वत्स महाराज हे तात भयभञ्जन
शची म्हणाली: ऐक बाळा, हे महाराजा, हे तात, भय दूर करणारा आहेस तू,
भयत्राता च राजा च सर्वेषां पालकः पिता । भ्रष्टश्रीश्च महेन्द्रोऽद्य त्वं च स्वर्गे नृपोऽधुना
राजा हा सर्वांचा भयापासून रक्षण करणारा, पालक आणि पिता असतो; आज महेंद्राची कीर्ती हरपली आहे, आणि आता तूच स्वर्गाचा राजा आहेस.
यो राजा स पिता पाता प्रजानामेव निश्चितम् । गुरुपत्नी राजपत्नी देवपत्नी तथा वधूः
जो राजा असतो तोच प्रजांचा निश्चितपणे पिता आणि रक्षक असतो; गुरुची पत्नी, राजाची पत्नी, देवाची पत्नी आणि सून—
पित्रोः स्वसा शिष्यपत्नी भृत्यपली च मातुली । पितृपत्नी भ्रातृपत्नी श्वश्रूश्च भगिनी सुता
वडिलांची बहीण, शिष्याची पत्नी, नोकराची पत्नी, मावशी, वडिलांची पत्नी, भावाची पत्नी, सासू, बहीण, मुलगी—
गर्भधात्रीष्टदेवी च पुंसः षोडश मातरः । त्वं नरो देवभार्याऽहं माता ते देवसंमता
ज्यांनी जन्म दिला, आणि आपली प्रिय देवता—अशा सोलाव्या माता पुरुषासाठी असतात; तू पुरुष आहेस, मी देवाची पत्नी आहे, आणि देवांनी मान्य केलेली तुझी आई आहे.
गच्छ वत्सादितिं रन्तुं यदि चेच्छसि मातरम् । सर्वेषां निष्कृतिश्चास्तिन वत्स मातृगामिनाम्
जा बाळा, जर तुला आईकडे जायचे असेल तर जा; पण बाळा, आईकडे जाणाऱ्यांसाठी कोणतीही प्रायश्चित्त नाही.
कुम्भीपाके ने पचन्ति यावद्वै ब्रह्मणो वयः । ततो भवन्ति कृमयः कल्पाः स्पत भवन्ति ते
कुंभिपाकात त्यांना ब्रह्माचा काळ संपेपर्यंत शिजवले जात नाही; त्यानंतर ते असंख्य कल्पेपर्यंत कीटक होतात, आणि तीच त्यांची दशा असते.
ततश्च कुष्ठिनो म्लेच्छा भवन्ति सप्तजन्मसु । नास्तयेव निष्कृतिस्तेषामित्याह कमलोद्भवः
त्यांनंतर सात जन्म ते कुष्ठरोगी आणि अस्पृश्य म्हणून जन्म घेतात; त्यांच्यासाठी खरोखरच कोणतेही प्रायश्चित्त नाही, असे कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने सांगितले आहे.
एवं विट्क्षत्त्रशूद्राणां ब्रह्मणीगमने नृप । वैदेषु निष्कृतिर्नास्ति चेत्याङ्गिरसभाषितम्
असेच, जे शूद्र आणि अस्पृश्य ब्राह्मण स्त्रीकडे जातात, त्यांच्यासाठी वेदांमध्येही प्रायश्चित्त नाही, असे अत्री ऋषींनी सांगितले आहे.
स्वर्गसंपत्तिभोगश्च सुखं संसारिणां ध्रुवम् । मुमुक्षूणां च मोक्षण्च तपश्चैव तवस्विनाम्
संसारात अडकलेल्या लोकांसाठी स्वर्गसुख निश्चित आहे; मुक्ती इच्छिणाऱ्यांसाठी मोक्ष, आणि तपस्व्यांसाठी तप हेच आहे.
ब्राह्मणानां च ब्रह्मण्यं मुनीनां मौनमेव च । वेदाभ्यासो वैदिकानां कवीनां काव्यवर्णनम्
ब्राह्मणांसाठी ब्रह्मनिष्ठा, ऋषींसाठी मौन, वेदपाठ करणाऱ्यांसाठी वेदाभ्यास, आणि कवींना काव्यरचना हेच योग्य आहे.
विष्णुदास्यं वैष्णवानां विष्णुभक्तिरसं परम् । विष्णुभक्तिं विना नैव मुक्तिं वाञ्छन्ति वैष्णवाः
वैष्णवांसाठी विष्णूची सेवा आणि विष्णूभक्तीचा सर्वोच्च रस आहे; विष्णूभक्तीशिवाय वैष्णवांना मुक्तीचीही इच्छा नसते.
मलाढचेषु च क्लेदेषु दुर्गन्धिनिलयेषु च । साधूनां किं सुकं साधो स्त्रीणां योनिषु मां वद
मलमूत्र आणि ओलसर, दुर्गंधीने भरलेल्या जागेत सज्जनांना काय सुख असू शकते? आणि स्त्रियांसाठी गर्भात काय आनंद आहे, हे मला सांग.