पितामाता सुतो भ्राता क्लिष्टो दातुमिदं धनम् । सर्वस्वदाता स्वामी च मूढानं योषितां सुराः
वडील, आई, पुत्र आणि भाऊ धन देण्यास कष्ट करतात; पण स्त्रियांसाठी स्वामी सर्वस्व देणारा असतो, हे देवांनो.
काचिदेव हि जानाति महासाध्वी च स्वामिनम् । अतिसद्वंशजाता च सुशीला कुलपालिका
फक्त क्वचितच एखादी अत्यंत सती स्त्री आपल्या स्वामीला ओळखते; ती उत्तम वंशात जन्मलेली, सुशील आणि कुटुंबाची रक्षण करणारी असते.
आसद्वंशप्रसूता या दुःशीला धर्मवर्जिता । मुखदुष्टा योनिदुष्टा पतिं निन्दति कोपतः
ज्या स्त्रीचा जन्म उत्तम वंशात झाला, पण तिचे वर्तन वाईट आणि ती धर्महीन आहे, तिचे बोलणे आणि गर्भ अपवित्र आहे, ती रागात पतीला दोष देते.
या स्त्री सर्वपरं द्वेष्टि पतिं विष्णुसमं गुरुम् । कुम्भीपाके पचति सा यावदिन्द्राश्चतुर्दश
ज्या स्त्रीला सर्वांवर द्वेष आहे, आणि पती जो विष्णूसारखा आणि गुरू आहे त्यावरही, ती कुम्भीपाक नरकात चौदा इंद्रांपर्यंत शिजते.
व्रतं चानशनं दानं सत्यं पुष्यं तपश्चिरम् । पतिभक्तिविहीनाया भस्मीभूतं निरर्थकम्
उपवास, दान, सत्य, शुद्धता आणि दीर्घ तप — पतीभक्ती नसलेल्या स्त्रीसाठी हे सर्व व्यर्थ आणि राखेसारखे होतात.
अतः रिंचिन्न वक्ष्यामि निष्ठुरं पतिमीश्वरम् । भृत्यापराधैर्देवस्य प्राणांस्तयक्ष्यामि निश्चितम्
म्हणून मी माझ्या पतीबद्दल कठोर बोलणार नाही, जरी तो कठोर असला तरी; त्याच्या नोकरांच्या चुकीमुळे मी माझं जीवन देण्याचा निर्धार केला आहे, पण त्याला दोष देणार नाही.
पतिदोषे महासाध्वी पतिं न निष्ठुरं वदेत् । यदि सोढुमशक्ता च प्राणांस्त्यजति धर्मतः
खऱ्या सती स्त्रीने पतीच्या दोषांमुळे त्याला कठोर म्हणू नये; सहन करता येत नसेल, तर धर्माने आपले प्राण त्यागावे.
पतिसेवा व्रतं स्त्रीणां पतिसेवा परं तपः । पतिसेवा परो धर्मः पतिसेवा सुरार्चनम्
स्त्रियांसाठी पतीची सेवा हेच सर्वात मोठं व्रत आहे; पतीची सेवा हेच सर्वात मोठं तप आहे; पतीची सेवा हेच सर्वोच्च धर्म आहे; पतीची सेवा म्हणजे देवांची पूजा आहे.
पतिसेवा परं सत्यं दानतौर्थानुकीर्तनम् । सर्वदेवमयः स्वामी सर्वदेवमयः शुचिः
पतीची सेवा हेच सर्वात मोठं सत्य आहे, दान किंवा तीर्थांची कीर्ती यापेक्षा श्रेष्ठ; पती हा सर्व देवांचा स्वरूप आहे, पती हा सर्व देवांसारखा शुद्ध आहे.
सर्वपुण्यस्वरुपश्च पतिरुपी जनार्दनः । या सतीभर्तुरुच्छिष्टं भुङ्क्तै पादोदकं सदा
पती हा सर्व पुण्याचा मूर्तरूप आहे, आणि जनार्दन पतीच्या रूपात प्रकट होतो; जी सती नेहमी पतीचे उरलेले अन्न खाते आणि त्याचे पायधुणे पाणी पिते—
तस्या दर्शमुपस्पर्श नित्यं वाञ्छन्ति देवताः । ततः सर्वाणि तीर्यानि पुनन्ति पापिनो ह्यघात्
देवता तिच्या दर्शनासाठी आणि स्पर्शासाठी नेहमीच इच्छितात; म्हणून तीर्थातील सर्व पाणी तिच्यामुळे शुद्ध होते, आणि पापीही तिच्यामुळे पापमुक्त होतात.
इत्युक्त्वा च महासाध्वी रुरोद च सुहुर्मुहुः । उवाच ब्रह्मा भीतश्च भक्तिनम्रात्मकंधरः
अशी बोलून ती महा सती पुन्हा पुन्हा रडली; ब्रह्मा, भयाने आणि भक्तीने नम्र मनाने, तिला बोलला.
ब्रह्मोवाच भविष्यति न भद्रं च जयस्य विजयस्य च । त्वया न शप्तौ तौ मूढौ प्रियापराधभौतया
ब्रह्मा म्हणाला: जय आणि विजय यांना काहीही भलं होणार नाही; तू तुझ्या प्रियाचा अपमान करणाऱ्या त्या दोन मूर्खांना शाप दिला नाही.
सापराधं च धर्मिष्ठः क्षमया न शपेद्यदी । सर्वनाशो भवेत्तस्य निश्चितं मा चिरं सति
जर धर्मिष्ठ व्यक्ती क्षमेमुळे अपराध करणाऱ्याला शाप देत नाही, तर त्याचा सर्वनाश निश्चित आहे — सती, वेळ वाया घालवू नको.
यदि शप्तुं न शक्तश्च न द्ण्डं कर्तुमीश्वरः । सापराधे च पुरुषे धर्मो दण्डं करोति च
जर शाप देणं किंवा शिक्षा करणं शक्य नसेल, पण तो स्वामी असेल, तर अपराधी पुरुषावर धर्मच शिक्षा करतो.
सर्वं क्षमस्व हे मार्तगच्छ प्रियान्तिकम् । मां च त्वत्स्वामिनोभक्तं नियोज्य कृष्टिकर्मणि
हे सौम्ये, सर्व क्षमा कर आणि तुझ्या प्रियाजवळ जा; आणि मला, तुझ्या भक्त सेवकाला, भूमीच्या कामात नियुक्त कर.
इत्युक्त्वा तां पुरस्कृत्वा सार्ध देवैर्मुनीन्द्रकैः । शीघ्रं जगाम वैकुण्ठं वैकुण्ठं स्तोतुमीश्वरः
असं सांगून, तिला पुढे ठेवून, देव आणि ऋषींसह ब्रह्मा वेगाने वैकुंठात गेला, वैकुंठनाथाची स्तुती करण्यासाठी.
तत्र गत्वा जगत्रायं तुष्टाव कमलासनः । चतुर्वक्त्रैश्चतुर्वक्त्रश्चतुर्वेदविदां गुरुम्
तेथे पोहोचून, कमलावर बसलेला जगाचा रक्षक, चार मुखांनी, चार वेद जाणणाऱ्यांचा गुरु, प्रभूची स्तुती केली.
ब्रह्मणः क्तवनं श्रुत्वा दृषट्वा लक्ष्मीं पुरः सराम् । रुदतीं नम्रवदनामुवाच कमलापतिः
ब्रह्माची स्तुती ऐकून आणि लक्ष्मीला समोर उभं, रडत आणि नम्र चेहऱ्याने पाहून, कमलापती तिला बोलला.
श्रीभगवानुवाच सर्वं जानामि सर्वज्ञः सर्वात्मा सर्वपालकः । सर्वशास्ता च सर्वादिकारणं कमलोद्भव
श्रीभगवान म्हणाले: मी सर्व काही जाणतो, कारण मी सर्वज्ञ, सर्वांचा आत्मा, सर्वांचा रक्षक आहे; मी सर्वांचा शिक्षक आहे, आणि सर्वाचा आदिकारण आहे, हे कमलोद्भव.
भक्ते कलत्रे बन्धौ च सर्वत्र समता मम । विशेषतोऽतिमद्भक्तः कलत्रात्पर एव च
माझ्यासाठी भक्त, पत्नी, किंवा नातेवाईक — सर्व समान आहेत; पण विशेषतः, अतिशय भक्त व्यक्ती पत्नीपेक्षा अधिक प्रिय आहे.
मद्भक्तौ तव पुतौ च द्वारपालौ दुरन्तकौ । क्षम मामपराथं च तयोश्च भक्तिपूर्णयोः
तुझे पुत्र, दोन द्वारपाल, कठोर आहेत पण माझ्यावर पूर्ण भक्ती आहे; माझ्या आणि त्यांच्याही अपराधाला क्षमा कर, कारण ते दोघे भक्तिपूर्ण आहेत.
मद्भक्तिपूर्णो बलवान्दैत्यैभ्यो न बिभेति च । रक्षितो मम चक्रेण भक्तिमाध्वीकदुर्मदः
माझ्या भक्तीने भरलेला, बलवान असलेला, दैत्यांपासून घाबरत नाही; माझ्या चक्राने रक्षण केलेला, तो भक्त मधुर अहंकारापासून मुक्त असतो.
इत्युक्त्वा जगतां नायो लक्ष्मीं कृत्वा स्ववक्षसि । समानीय द्वारणकं तमुवाचेदमेव च
असं सांगून, जगाचा स्वामी लक्ष्मीला आपल्या छातीवर ठेवतो, द्वारणकाला जवळ घेतो आणि त्याला हेच शब्द सांगतो.
मा भैर्वत्स सुखं तिष्ठ भयं कि ते मयि स्थिते । मद्भक्तानां च कः शास्ता गच्छ वत्साऽऽत्मनः पदम्
घाबरू नकोस बाळा, सुखाने राहा—मी असताना तुला कोणता धोका आहे? माझ्या भक्तांवर कोण शासन करू शकतो? जा बाळा, तुझ्या जागी परत.
इत्युक्तवा भगवांस्तत्र विरराम महामुने । ययुर्देवाश्च स्वस्थातं प्रणम्य जगदीश्वरम्
असं सांगून भगवंत तिथे शांत झाला, महर्षे; देवांनी जगाच्या ईश्वराला नमस्कार करून आपापल्या ठिकाणी परतले.
नारायणवचः श्रुत्वा द्वारापाल उवाच तम् । पुलकाञ्चितसर्वाङ्गो भक्तिनम्रात्मकंधरः
नारायणाचे शब्द ऐकून द्वारपालाने त्याला उत्तर दिले, आनंदाने अंग रोमांचित झाले, भक्तीने डोके झुकले.
जय उवाच नाहं बिभेमि देवंश्च लक्ष्मीं सुनिगणांस्तथा । त्वदीयचरणाम्भोजध्यानैकतानमानसः
जय म्हणाला: मी देवांना घाबरत नाही, लक्ष्मी आणि तिच्या समूहालाही नाही; माझं मन तुझ्या कमळपादांचा ध्यानातच एकरूप आहे.
इति श्रीब्लह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo नारदनाo उत्तo लक्षमी- वैराग्यमोचनं नाम सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
अशी श्रीब्रह्मवैवर्त पुराणातील श्रीकृष्ण जन्मखंडात नारदाने सांगितलेली 'लक्ष्मी वैराग्यमोचन' नावाची सत्तावन्नावी अध्याय समाप्त झाला.
अथाष्टपञ्चाशात्तमोऽध्यायः नारायण उवाच बभूव दर्पः पृथ्व्याश्च सर्पाधाराऽहमेव च । पृथृद्वारा च तद्दर्पं जघान चैव तत्प्रभुः
आता अठ्ठावन्नावा अध्याय. नारायण म्हणतो: पृथ्वीला अहंकार आला, मी सर्पांचा आधार आहे; पृथुने त्या अहंकाराचा नाश केला.