अथ सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः नारायण उवाच देवानां स्तवनं श्रुत्वा त्यक्तवा च रोदनं सती । उवाच सुप्रसन्ना तांस्तेषां स्तोत्रेण नारद
पन्नासाव्या सातव्या अध्यायात नारायण म्हणाले: देवांचे स्तवन ऐकून, सतीने आपले रडणे सोडले आणि अत्यंत प्रसन्न होऊन त्या स्तोत्राच्या माध्यमातून देवांना बोलली, हे नारद.
महालक्ष्मीरुवाच त्यजामि देहं न क्रोधान्न वैराग्योण सांप्रतम् । इदं हृदि समालोच्य देवास्तच्छ्ूयतामिति
महालक्ष्मी म्हणाली: मी देह रागाने किंवा वैराग्याने सोडत नाही; हे देवांनो, हे मी मनात विचार करून सांगते, ऐका.
यस्मिन्सदीशे महति सर्वसाम्यो च निर्गुणे । सर्वात्मनि सदानन्दे समता तृणशैलयोः
ज्याच्यात सर्व समानता आहे, जो निर्गुण, सर्वांचा आत्मा आणि सदैव आनंदी आहे, त्याच्यात तृण आणि पर्वत यांच्यातही समानता असते.
भ्रूभङ्गलीलया लक्ष्मीर्लक्षं स्रष्टुमलं च यः । भृत्ये स्त्रियां यत्समता किं कार्य तस्च सेवया
लक्ष्मी केवळ भुवेच्या लीलाचाळाने लाखो निर्माण करू शकते; जेव्हा अशी समानता असते, तेव्हा सेवक किंवा स्त्रीच्या सेवेची गरजच काय?
तत्पत्नीनां प्रधानाऽहं नीरस्ता द्वारिणाऽधुना । तद्भृत्यभृत्यभृत्येन परिपूर्णेन नेप्सिता
त्याच्या पत्नींपैकी मी प्रमुख आहे, पण आता मला दारातच नाकारले आहे; तो अगदी भक्तांच्या भक्तांना देखील इच्छित नाही.
त्यक्ष्यामि जीवनमहमसौभाग्या च स्वामिनि । वह्नौ च कामनां कृत्वा यथा भद्रं भवेत्पुरा
मी माझे जीवन सोडणार आहे, कारण माझ्या स्वामीसह मी दुर्दैवी आहे; अग्नीमध्ये माझी इच्छा व्यक्त करून, पूर्वी जसे शुभ झाले होते, तसेच करीन.
या स्त्री भर्तुरसौभाग्या साऽसौभाग्या च सर्वतः । शयनेऽभोजने तस्या न सुखं जीवनं वृथा
ज्या स्त्रीला पतीसह दुर्दैव आहे, ती सर्व प्रकारे अशुभ आहे; झोपेत किंवा जेवणात, तिला सुख नाही—तिचे जीवन व्यर्थ आहे.
यस्या नास्ति प्रियप्रेम तस्या जन्म निरर्थकम् । तर्त्कि पुत्रे धने रुपे संपत्तौ यौवनेऽथवा
ज्या स्त्रीला प्रियाचा प्रेम नाही, तिचा जन्म निरर्थक आहे, जरी तिला पुत्र, धन, रूप, संपत्ती किंवा तारुण्य असले तरी.
यद्भक्तिर्नास्ति कान्ते च सर्वप्रियतमे परे । साऽशुचिर्धर्महीना च सर्वकर्मविवर्जिता
जिच्या प्रियतमात, सर्वात प्रिय आणि श्रेष्ठ व्यक्तीत भक्ती नाही, ती अपवित्र, धर्महीन आणि सर्व कर्मांपासून वंचित असते.
पतिर्बन्धुर्गतिर्भर्ता दैवतं गुरुरेव च । सर्वक्माच्च परः स्वामी न गुरुः स्वामिनः परः
पती हा स्त्रीचा नातेवाईक, आधार, स्वामी, देवता आणि गुरू आहे; सर्वात श्रेष्ठ स्वामी आहे—गुरू स्वामीपेक्षा श्रेष्ठ नाही.
पितामाता सुतो भ्राता क्लिष्टो दातुमिदं धनम् । सर्वस्वदाता स्वामी च मूढानं योषितां सुराः
वडील, आई, पुत्र आणि भाऊ धन देण्यास कष्ट करतात; पण स्त्रियांसाठी स्वामी सर्वस्व देणारा असतो, हे देवांनो.
काचिदेव हि जानाति महासाध्वी च स्वामिनम् । अतिसद्वंशजाता च सुशीला कुलपालिका
फक्त क्वचितच एखादी अत्यंत सती स्त्री आपल्या स्वामीला ओळखते; ती उत्तम वंशात जन्मलेली, सुशील आणि कुटुंबाची रक्षण करणारी असते.
आसद्वंशप्रसूता या दुःशीला धर्मवर्जिता । मुखदुष्टा योनिदुष्टा पतिं निन्दति कोपतः
ज्या स्त्रीचा जन्म उत्तम वंशात झाला, पण तिचे वर्तन वाईट आणि ती धर्महीन आहे, तिचे बोलणे आणि गर्भ अपवित्र आहे, ती रागात पतीला दोष देते.
या स्त्री सर्वपरं द्वेष्टि पतिं विष्णुसमं गुरुम् । कुम्भीपाके पचति सा यावदिन्द्राश्चतुर्दश
ज्या स्त्रीला सर्वांवर द्वेष आहे, आणि पती जो विष्णूसारखा आणि गुरू आहे त्यावरही, ती कुम्भीपाक नरकात चौदा इंद्रांपर्यंत शिजते.
व्रतं चानशनं दानं सत्यं पुष्यं तपश्चिरम् । पतिभक्तिविहीनाया भस्मीभूतं निरर्थकम्
उपवास, दान, सत्य, शुद्धता आणि दीर्घ तप — पतीभक्ती नसलेल्या स्त्रीसाठी हे सर्व व्यर्थ आणि राखेसारखे होतात.
अतः रिंचिन्न वक्ष्यामि निष्ठुरं पतिमीश्वरम् । भृत्यापराधैर्देवस्य प्राणांस्तयक्ष्यामि निश्चितम्
म्हणून मी माझ्या पतीबद्दल कठोर बोलणार नाही, जरी तो कठोर असला तरी; त्याच्या नोकरांच्या चुकीमुळे मी माझं जीवन देण्याचा निर्धार केला आहे, पण त्याला दोष देणार नाही.
पतिदोषे महासाध्वी पतिं न निष्ठुरं वदेत् । यदि सोढुमशक्ता च प्राणांस्त्यजति धर्मतः
खऱ्या सती स्त्रीने पतीच्या दोषांमुळे त्याला कठोर म्हणू नये; सहन करता येत नसेल, तर धर्माने आपले प्राण त्यागावे.
पतिसेवा व्रतं स्त्रीणां पतिसेवा परं तपः । पतिसेवा परो धर्मः पतिसेवा सुरार्चनम्
स्त्रियांसाठी पतीची सेवा हेच सर्वात मोठं व्रत आहे; पतीची सेवा हेच सर्वात मोठं तप आहे; पतीची सेवा हेच सर्वोच्च धर्म आहे; पतीची सेवा म्हणजे देवांची पूजा आहे.
पतिसेवा परं सत्यं दानतौर्थानुकीर्तनम् । सर्वदेवमयः स्वामी सर्वदेवमयः शुचिः
पतीची सेवा हेच सर्वात मोठं सत्य आहे, दान किंवा तीर्थांची कीर्ती यापेक्षा श्रेष्ठ; पती हा सर्व देवांचा स्वरूप आहे, पती हा सर्व देवांसारखा शुद्ध आहे.
सर्वपुण्यस्वरुपश्च पतिरुपी जनार्दनः । या सतीभर्तुरुच्छिष्टं भुङ्क्तै पादोदकं सदा
पती हा सर्व पुण्याचा मूर्तरूप आहे, आणि जनार्दन पतीच्या रूपात प्रकट होतो; जी सती नेहमी पतीचे उरलेले अन्न खाते आणि त्याचे पायधुणे पाणी पिते—
तस्या दर्शमुपस्पर्श नित्यं वाञ्छन्ति देवताः । ततः सर्वाणि तीर्यानि पुनन्ति पापिनो ह्यघात्
देवता तिच्या दर्शनासाठी आणि स्पर्शासाठी नेहमीच इच्छितात; म्हणून तीर्थातील सर्व पाणी तिच्यामुळे शुद्ध होते, आणि पापीही तिच्यामुळे पापमुक्त होतात.
इत्युक्त्वा च महासाध्वी रुरोद च सुहुर्मुहुः । उवाच ब्रह्मा भीतश्च भक्तिनम्रात्मकंधरः
अशी बोलून ती महा सती पुन्हा पुन्हा रडली; ब्रह्मा, भयाने आणि भक्तीने नम्र मनाने, तिला बोलला.
ब्रह्मोवाच भविष्यति न भद्रं च जयस्य विजयस्य च । त्वया न शप्तौ तौ मूढौ प्रियापराधभौतया
ब्रह्मा म्हणाला: जय आणि विजय यांना काहीही भलं होणार नाही; तू तुझ्या प्रियाचा अपमान करणाऱ्या त्या दोन मूर्खांना शाप दिला नाही.
सापराधं च धर्मिष्ठः क्षमया न शपेद्यदी । सर्वनाशो भवेत्तस्य निश्चितं मा चिरं सति
जर धर्मिष्ठ व्यक्ती क्षमेमुळे अपराध करणाऱ्याला शाप देत नाही, तर त्याचा सर्वनाश निश्चित आहे — सती, वेळ वाया घालवू नको.
यदि शप्तुं न शक्तश्च न द्ण्डं कर्तुमीश्वरः । सापराधे च पुरुषे धर्मो दण्डं करोति च
जर शाप देणं किंवा शिक्षा करणं शक्य नसेल, पण तो स्वामी असेल, तर अपराधी पुरुषावर धर्मच शिक्षा करतो.
सर्वं क्षमस्व हे मार्तगच्छ प्रियान्तिकम् । मां च त्वत्स्वामिनोभक्तं नियोज्य कृष्टिकर्मणि
हे सौम्ये, सर्व क्षमा कर आणि तुझ्या प्रियाजवळ जा; आणि मला, तुझ्या भक्त सेवकाला, भूमीच्या कामात नियुक्त कर.
इत्युक्त्वा तां पुरस्कृत्वा सार्ध देवैर्मुनीन्द्रकैः । शीघ्रं जगाम वैकुण्ठं वैकुण्ठं स्तोतुमीश्वरः
असं सांगून, तिला पुढे ठेवून, देव आणि ऋषींसह ब्रह्मा वेगाने वैकुंठात गेला, वैकुंठनाथाची स्तुती करण्यासाठी.
तत्र गत्वा जगत्रायं तुष्टाव कमलासनः । चतुर्वक्त्रैश्चतुर्वक्त्रश्चतुर्वेदविदां गुरुम्
तेथे पोहोचून, कमलावर बसलेला जगाचा रक्षक, चार मुखांनी, चार वेद जाणणाऱ्यांचा गुरु, प्रभूची स्तुती केली.
ब्रह्मणः क्तवनं श्रुत्वा दृषट्वा लक्ष्मीं पुरः सराम् । रुदतीं नम्रवदनामुवाच कमलापतिः
ब्रह्माची स्तुती ऐकून आणि लक्ष्मीला समोर उभं, रडत आणि नम्र चेहऱ्याने पाहून, कमलापती तिला बोलला.
श्रीभगवानुवाच सर्वं जानामि सर्वज्ञः सर्वात्मा सर्वपालकः । सर्वशास्ता च सर्वादिकारणं कमलोद्भव
श्रीभगवान म्हणाले: मी सर्व काही जाणतो, कारण मी सर्वज्ञ, सर्वांचा आत्मा, सर्वांचा रक्षक आहे; मी सर्वांचा शिक्षक आहे, आणि सर्वाचा आदिकारण आहे, हे कमलोद्भव.