एकपाच्च कलौ सोऽपि कलेरन्ते पुनः क्षयः । षोडशांशोऽतिक्लिष्टश्च सस्मार चनणं विभोः
कलियुगात तो एक पायाचा राहिला; कलियुगाच्या शेवटी पुन्हा कमी झाला; सोळा अंश असलेला, त्रासरहित, त्याने प्रभूच्या पायांचे स्मरण केले.
तदा सत्ययुगारम्भे परिपूर्णोऽभवत्पुनः । पुनर्युगानुरोधेन क्रमेण च पुनः क्षयः
सत्ययुगाच्या सुरुवातीला तो पुन्हा पूर्ण झाला; आणि पुन्हा युगांच्या क्रमाने तो कमी होत गेला.
यमो माण्डवशापेन शूद्रयोनिमवाप ह । तदा पुनः शताब्दान्ते पुनः शुद्धो बभूव ह
यमाला मांडवाच्या शापामुळे शूद्राच्या पोटी जन्म घ्यावा लागला; शंभर वर्षांनी त्याला पुन्हा शुद्धता मिळाली.
साम्बो विमातृशापेन गलत्कुष्ठी बभूव सः । तदा सूर्यव्रतं कृत्वा पुनः शुद्धो बभूव सः
सांबाला सावत्र आईच्या शापामुळे कोढ झाला; त्याने सूर्याची उपासना केल्यावर तो पुन्हा शुद्ध झाला.
चन्द्रो दर्पमदेनैव जहार च गुरोः प्रियाम् । बभूव दर्पभङ्गोऽस्य यक्ष्मग्रस्तो बभूव सः
चंद्राने गर्वाने भरून आपल्या गुरूची प्रिय पत्नी पळवली; त्याचा गर्व मोडला गेला आणि त्याला क्षयरोग झाला.
सूर्यो दर्पात्तेजसश्च हन्तुं शंकरकिंकरम् । सुमालीत्यभिधं दैत्यं जगामाऽऽशु गिरिं प्रति
सूर्याने आपल्या तेजाचा आणि गर्वाचा प्रभाव दाखवत, शंकराच्या सेवक असलेल्या सुमाळी नावाच्या दैत्याचा वध करण्यासाठी पटकन पर्वताकडे गती केली.
अहर्निशं दीप्तिकरं कुर्वन्तं विषयं रवेः । सूर्येण भीतो दैत्यश्च शंकरं शरणं ययौ
रवीने दिवसरात्र प्रदेशात तेज पसरवल्यामुळे घाबरून तो दैत्य शंकराच्या आश्रयाला गेला.
सूर्यं दृष्ट्वा शंकरश्च जग्राह शूलमेव च । भीतो दुद्राव सूर्यश्च दृष्ट्वा तं शूलिनं मुने
सूर्याला पाहून शंकराने त्रिशूळ उचलला; त्या शूलधारी शंकराला पाहून सूर्य घाबरून पळून गेला, हे मुनी.
जघान काश्यां शूलेन शूलीकाशीश्वरो रविम् । मूर्च्छां संप्राप्य शूलेन दर्पंभङ्गो बभूव ह
काशीत काशीश्वराने आपल्या त्रिशूळाने सूर्यावर प्रहार केला; त्या त्रिशूळाच्या आघाताने सूर्य बेशुद्ध पडला आणि त्याचा गर्व मोडला.
सान्द्रान्धकारः सहसा जग्राह पृथिवीतलम् । आशुतोषो महादेवो जीवयामास तत्क्षणम्
अचानक घनदाट अंधार पृथ्वीवर पसरला; महादेव पटकन प्रसन्न होऊन त्याच क्षणी सूर्याला पुन्हा जिवंत केले.
तुष्टाव शंकरं सूर्यो लज्जितोऽपि भयेन च । कृत्वा तमाशिषं तुष्टो ययौ गेहं कृपानिधिः
लाजलेला आणि घाबरलेला सूर्य शंकराची स्तुती करू लागला; त्याने शंकराकडून आशीर्वाद घेतला आणि दयाळू शंकराने आनंदाने त्याला घरी पाठवले.
विभुर्गरुत्मतो दर्पं बभञ्ज लीलया पुरा । निःश्वासैः प्रेरितस्यापि शिवस्य वृषभस्य च
शिव आणि त्यांच्या वृषभाच्या श्वासाने चालवला गेला असतानाही, प्रभूने एकदा गरुडाचा गर्व सहजपणे मोडला.
आगच्छन्तं च वैकुण्ठं पृष्ठे कृत्वा शिवं पुरा । द्रष्टुं समागतं भक्त्या देवं नारायणं परम्
एकदा शिवाला मागे ठेवून तो वैकुंठात आला, भक्तीने एकत्र जमलेल्या परम नारायणाचे दर्शन घेण्यासाठी.
वह्निर्दपीं भृगोः शापात्सर्वभक्षो बभूव ह । गुरोः स्वभार्याहिरणाद्दर्पश्चूर्णो बभूव ह
अग्नीला भृगूच्या शापामुळे सर्वभक्षक व्हावे लागले; गुरूच्या पत्नी हिरण्यधाचा गर्वही चुरडला गेला.
दुर्वाससो दर्पभङ्गो बभूव ह्यम्बरीषतः । सुदर्शनेन चक्रेण विष्णोर्दुर्विषहेण च
अंबरिषाने, विष्णूच्या दुर्धर सुदर्शन चक्राने, दुर्वासांचा गर्व मोडला.
जयस्य विजयस्यापि दर्पभङ्गं चकार सः । वैकुण्ठात्पतितस्यापि ब्रह्मशापच्छलेन च
जय आणि विजय यांचा गर्वही त्याने मोडला, जे ब्रह्माच्या शापाच्या निमित्ताने वैकुंठातून खाली आले होते.
नृसिंहेण हतः सोऽपि हिरण्यकशिपुर्यथा । सूकरेण हिरण्याक्षो लीलया च रसातले
नृसिंहाने हिरण्यकशिपूचा वध केला; तसेच वराहाने सहजपणे रसातळात हिरण्याक्षाचा पराभव केला.
रावणः कुम्भकर्णश्च निहतौ रामबाणतः । जन्मान्तरे च लङ्कायां ब्रह्मणा प्रार्थितस्य च
रावण आणि कुंभकर्ण रामाच्या बाणांनी मारले गेले; दुसऱ्या जन्मात लंकेत, ब्रह्माच्या विनंतीवरून.
शिशुपालो हि निहतः कृष्णबाणेन लीलया । दन्तवक्रश्च सहसा परिपूर्णेऽत्र जन्मनि
शिशुपाल कृष्णाच्या बाणाने सहज मारला गेला; दंतवक्रही या जन्माच्या शेवटी अचानक मारला गेला.
सुराणां दर्पभङ्गं च दैत्यद्वारा चकार ह । असुराणां सुरद्वारा विरोधेन परस्परम्
त्याने देवांचा गर्व दैत्यांच्या हातून, आणि दैत्यांचा गर्व देवांच्या हातून, एकमेकांतील संघर्षातून मोडला.
विधिद्वारा दर्पभङ्गं भवतश्च चकार सः । भवानासीन्नारदश्च पुरा पुत्रः प्रजापतेः
ब्रह्मदेवाच्या माध्यमातून त्याने तुझा अहंकार मोडला; पूर्वी तू आणि नारद हे प्रजापतीचे पुत्र होता.
गन्धर्वश्च पितुः शापाच्छूद्रीपुत्रस्ततः क्रमात् । ततः पुनर्नारदश्च प्रसादादधुना विभोः
पित्याच्या शापामुळे तू प्रथम गंधर्व झालास, नंतर शूद्र स्त्रीचा पुत्र झालास; त्यानंतर प्रभूच्या कृपेने पुन्हा नारद झालास.
मम साध्यं विश्वमिति कामदर्पो बभूव ह । तं प्रमतं हरद्वारा भस्मसाच्च चकार सः
‘संपूर्ण विश्व मी साध्य करू शकतो’ असा गर्व त्याला झाला होता; त्या गर्विष्ठाला शंकराने आपल्या मार्गाने भस्म केले.
पुनः कृत्वा प्रसादं तं जीवयामास लीलया । ऐकान्तिकं च तद्भक्तं स च नास्त्रं करोति हि
मग त्याच्यावर कृपा करून शंकराने त्याला सहजपणे पुन्हा जिवंत केले; तो भक्त एकनिष्ठ झाला आणि शस्त्राचा वापर करणे सोडून दिले.
चकार दर्पभङ्गं च दर्पिणो लक्ष्मणस्य च । रणे शंकरशूलेन रावणप्रेरितेन च
रणांगणात रावणाने पाठवलेल्या शंकराच्या त्रिशूळाने त्याने गर्विष्ठ लक्ष्मणाचा गर्व मोडला.
पुनस्तं जीवयामास रामस्य स्तवनेन च । स्वयं विस्मृतविष्णोश्च ब्रह्मशापेन नारद
पुन्हा रामाच्या स्तुतीने त्याला जिवंत केले; ब्रह्माच्या शापामुळे नारदाने स्वतः विष्णूला विसरले.
चकार दर्पभङ्गं च कार्तवीर्यार्जुनस्य च । जामदग्न्यस्य शस्त्रेणामोघेन पर्शुना पुरा
जमदग्नीच्या पुत्र परशुरामाच्या अमोघ परशूने त्याने कर्तवीर्य अर्जुनाचा गर्व मोडला.
विप्रपुत्रस्य मरणे हरणे कृष्णयोषिताम् । कर्णेन सार्धं समरे पार्थदर्पं बभञ्ज सः
ब्राह्मणपुत्राच्या मृत्यूवेळी आणि कृष्णाच्या स्त्रियांचे हरण झाल्यावर, कर्णासोबत युद्धात त्याने अर्जुनाचा गर्व मोडला.
बाणस्य चोषाहरणे चिच्छेद च भुजान्विभुः । भृगोश्च दक्षयज्ञे च दर्पभङ्गं चकार सः
बाणासुराने उषेचे हरण केले तेव्हा प्रभूने बाणासुराचे हात छाटले; आणि दक्षयज्ञात भृगूचा गर्व मोडला.
पर्शुरामस्य रामस्य विवाहो पथि गच्छतः । बभञ्ज दर्पं समरे रामद्वारा पुरा विभुः
परशुराम आणि रामाच्या विवाहासाठी जात असताना, प्रभूने रामाच्या हातून परशुरामाचा गर्व युद्धात मोडला.