धत्ते च धरणी लोकान्यद्भयेन चराचरान् । सूयते प्रकृतिः सृष्टौ यद्भयान्महदादिकम्
ज्याच्या भीतीने पृथ्वी सर्व लोकांना धरून ठेवते, जडजिवंत सर्व काही सांभाळते, आणि ज्याच्या भीतीने प्रकृती सृष्टीची निर्मिती करते, त्या भगवंताचं सामर्थ्य अपरंपार आहे.
दुर्ज्ञेयं तदभिप्रायं को वा जानाति पुत्रक । यत्प्रभावं न जानन्ति ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
मुला, त्या भगवंताचा हेतू समजणं फार कठीण आहे. त्याचं सामर्थ्य ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वरालाही समजत नाही.
कथं जानामि तच्चेष्टामहं वत्स सुमन्दधीः । कथं जगाम मथुरां त्यक्त्वा वृन्दावनं वनम्
मी तर मंदबुद्धी आहे, मग मी त्याच्या लीला कशा समजाव्यात? त्याने वृंदावन सोडून मथुरेला कसं गेलं, हे मला कसं कळावं?
कथं तत्याज गोपीश्च राधां प्राणाधिकां प्रियाम् । यशोदां बान्धवादींश्च नन्दं व नन्दनन्दनः
नंदाचा आनंद असलेल्या श्रीकृष्णाने गोपी, प्राणाहून प्रिय राधा, यशोदा, आपले नातेवाईक आणि नंद यांनाही कसं सोडलं, हे कळणं कठीण आहे.
दर्पहा दर्पदः सोऽपि सर्वेषां सर्वदः सदा । बभञ्ज राधादर्पं च सुदाम्नः शापकारणात्
जो सर्वांचा अहंकार मोडतो आणि सर्वांना काही ना काही देतो, त्याने सुदाम्याच्या शापामुळे राधेचा अभिमानही मोडला.
अन्येषां भावनाहेतोर्ब्रह्मप्राप्तिस्तथा भवेत् । एवं किंचिद्वितर्कं च कुरुते कमलोद्भवः
इतरांच्या भक्तीमुळे त्यांना ब्रह्माची प्राप्ती व्हावी म्हणून, कमळातून जन्मलेला ब्रह्मा अशा विचारात मग्न होतो.
चकार दर्पभङ्गं च महाविष्णुः पुरा विभुः । ब्रह्मणश्चतथा विष्णोः शषेस्य च शिवस्य च
पूर्वी सर्वव्यापी महाविष्णूने ब्रह्मा, विष्णू, शेष आणि शिव यांचा अभिमानही मोडला.
धर्मस्य च यमस्यापि साम्बस्य चन्द्रसूर्ययोः । गरुडस्य च वह्नेश्च गुरोर्दुर्वाससस्तथा
धर्म, यम, सांब, चंद्र, सूर्य, गरुड, अग्नी, गुरु आणि दुर्वासा यांचाही अहंकार त्याने मोडला.
दौवारिकस्य भक्तस्य जयस्य विजयस्य च। सुराणमसुराणां च भवतः कामशक्रयोः
द्वारपाल, भक्त, जया-विजया, देव-दानव, भव, काम आणि इंद्र यांचाही अहंकार त्याने मोडला.
लक्ष्मणस्यार्जुनस्यापि बाणस्य च भृगोस्तथा । सुमेरोश्च समुद्राणां वायोश्च वरुणस्य च
लक्ष्मण, अर्जुन, बाण, भृगु, सुमेरू, समुद्र, वायू आणि वरुण यांचाही अभिमान त्याने मोडला.
सरस्वत्याश्च दुर्गायाः पद्मायाश्च भुवस्तथा । सावित्र्याश्चैव गङ्गाया मनसायास्तथैव च
सरस्वती, दुर्गा, पद्मा, पृथ्वी, सावित्री, गंगा आणि मनसा यांचाही अहंकार त्याने मोडला.
प्राणाधिष्ठातृदेव्यश्च प्रियायाः प्राणतोऽपि च । प्राणाधिकाया राधाया अन्येषामपि का कथा
जी प्राणांची अधिष्ठात्री देवी आहे, जी प्रियतमा प्राणाहूनही प्रिय आहे, आणि राधा जी प्राणाहून अधिक प्रिय आहे—तर इतरांचं काय बोलावं?
ह्रत्वा दर्पं च सर्वेषां प्रसादं च चकार सः । कर्ता हर्ता पालयिता स्रष्टा स्रष्टुश्च सर्वतः
सर्वांचा अभिमान दूर करून त्याने सर्वांना कृपा दिली. तोच कर्ता, संहारक, पालनकर्ता, सृष्टीकर्ता आणि सर्व सृष्टीकर्त्यांचा आदिकर्ता आहे.
यं स्तोतुमीशो नालं च पञ्चवक्त्रैस्तु शंकरः । स्तोतुं नालं चतुर्वक्त्रो विधाता जगतामपि
पंचमुखी शंकरालाही त्याचं स्तवन करता येत नाही, आणि चतुर्मुख ब्रह्मालाही या जगाचा निर्माता असूनही त्याचं स्तवन करता येत नाही.
स्तोतुं नालमनन्तश्च सहस्रवदनैरहो । स्वयं विष्णुर्विश्वव्यापी नालं स्तोतुं जनार्दनः
सहस्त्र मुख असलेला अनंतही त्याचं स्तवन करू शकत नाही; विश्वव्यापी विष्णूलाही जनार्दनाचं स्तवन करणं शक्य नाही.
महाविराण्न शक्तोऽपि यं स्तोतुं परमेश्वरम् । कम्पिता यस्य पुरतः प्रकृतिः परमात्मनः
महाविराट जरी समर्थ असला, तरी त्या परब्रह्माचं स्तवन त्याला शक्य नाही. ज्याच्या समोर प्रकृतीही थरथरते, तोच तो परमात्मा आहे.
सरस्वती जडीभूता यं स्तोतुं परमेश्वरम् । महिमानं न जानन्ति वेदा यस्य च नारद
नारद, सरस्वतीसुद्धा परब्रह्माचे स्तुती करायला गप्प झाली, आणि वेदांनाही त्याच्या महिमेची कल्पना नाही.
इत्येवं कथितो ब्रह्मन्प्रभावः परमात्मनः । निर्गुणस्य च कृष्णस्य किं भुयः श्रोतुमिच्छसि
ब्रह्मन्, मी या परमात्म्याचा, सर्वगुणांपासून परे असलेल्या कृष्णाचा प्रभाव सांगितला. अजून तुला काय ऐकायचं आहे?
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तरार्धे नारदनाo श्रीकृष्णप्रभाव- वर्णनं नाम पञ्चपञ्चशात्तमोऽध्यायः
महाब्रह्मवैवर्त पुराणातील श्रीकृष्णजन्मखंडाच्या उत्तरार्धात नारद आणि ब्रह्मा यांच्या संवादात 'श्रीकृष्णाच्या प्रभावाचे वर्णन' नावाचा पंचपंचाशीतम अध्याय इथे संपतो.
अथ षद्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः नारद उवाच किमपूर्वं श्रुतं ब्रह्मन्रहस्यं परमाद्भुतम् । अनन्तचरितं धन्यमनन्तस्याच्युतस्य च
नारद म्हणाले: ब्रह्मन्, त्या अनंत अच्युताची अशी कोणती अद्भुत, गुप्त आणि पूर्वी कधीही न ऐकलेली, धन्य आणि अनंत कथा आहे?
कथं कृष्णो महाविष्णोर्दर्पभङ्ग चकार सः । अन्येषां वा कथमहो तद्भवान्वक्तुमर्हति
कृष्णाने महाविष्णूचा किंवा इतर कुणाचा गर्व कसा मोडला? हे प्रभो, हे सांगण्यास तुम्ही पात्र आहात.
स्वतः श्रीकृष्णचरितमतीव मधुरं श्रुतौ । अतीव मधुरं रम्यं काव्यं कविमुखात्ततः
श्रीकृष्णाची चरित्रे आपोआपच ऐकायला अतिशय गोड आहेत, आणि कवींनी ती सुंदरतेने सांगितली तर अजूनच रम्य वाटतात.
नारायण उवाच महाविष्णोरहंकारो बभूव सहसेति च । सर्वं मल्लोमकूपेषु विश्वान्येवाऽहमीश्वरः
नारायण म्हणाले: महाविष्णूच्या मनात असा गर्व आला की, 'मीच सर्वांचा स्वामी आहे, आणि माझ्या त्वचेच्या रोमकूपांत सर्व विश्वे आहेत.'
संहारभैरवी भुत्वा तं स जग्रास लीलया । स्यिते मुर्धावशेषे च प्रसादं तं चकार सः
त्याने संहारभैरवीचे रूप घेऊन सहजपणे त्याला गिळून टाकले, आणि शेवटी फक्त डोके उरले असताना त्याच्यावर कृपा केली.
सर्वात्मना ध्यायमानः स्तुतो भीतं कृपानिधिः । तच्छरीरं सुसंपन्नं पुनरेव चकार सः
पूर्ण मनाने ध्यान करत, भीतीने स्तुती करत असताना त्या कृपावंताने त्याचे शरीर पुन्हा पूर्ववत सुंदर केले.
ब्रह्मणः सहसा ब्रह्मन्निति दर्पो बभुव ह । अहं त्रिजगतां धाता कर्ताऽहमीश्वरः स्वयम्
अचानक, ब्रह्माच्या मनात गर्व उत्पन्न झाला: 'मीच त्रैलोक्याचा सर्जक आहे, मीच सर्वकाही करणारा आणि मीच स्वामी आहे.'
मत्परः पूजितो नास्ति मत्परश्च जितेन्द्रियः । इत्येवं मनसा कृत्वा बहुदर्पो बभूव ह
'माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ कोणी नाही, आणि माझ्यासारखा इंद्रियजितही नाही.' असं मनात ठरवून त्याच्या गर्वाला सीमा राहिली नाही.
तं ब्रहाणां समूहं च दर्शयामास तत्क्षणम् । गोलोके स्वसमीपे च वसन्तं पुरतो विभोः
त्या क्षणी त्याने ब्रह्माला इतर असंख्य ब्रह्मांचा समूह दाखवला, जे गोलोकात प्रभूच्या सान्निध्यात वसत होते.
शतवक्त्रं च प्रत्येकं ब्रह्माण्डौघं च लीलया । त्यक्तुकामं स्वदेहं च व्रीडया नतकंधरम्
प्रत्येक ब्रह्माच्या शंभर तोंडी रूपे होती, अनंत ब्रह्मांडं होती, आणि लाजेने स्वतःचं शरीर सोडावं असं वाटून त्याने मान खाली घातली.
पुनः प्रसादं कृपया तं चकार कृपानिधिः । कालेन मोहिनीद्वारा तमपूज्यं चकार सः
पुन्हा त्या कृपावंताने त्याच्यावर दया करून त्याला कृपा दिली, आणि मोहिनीच्या माध्यमातून काही काळ त्याला पूजेपासून वंचित केलं.