दुर्ज्ञेयं तस्य चरितं कार्यं हृदयमेव च । बद्धास्तन्मायया सर्वे मोहिताश्च दुरन्तया
त्याची कृत्ये, कार्ये आणि अंतःकरण समजणे कठीण आहे; सर्वजण त्याच्या महान मायेत अडकलेले आणि मोहात पडलेले आहेत.
यद्भयाद्वाति वातोऽयं कूर्मं धत्ते निराश्रयः । कूर्मोऽनन्तं विधत्ते च यद्भयेन निरन्तरम्
त्याच्या भीतीने हा वारा वाहतो, कासव आधार नसतानाही पृथ्वीला धरतो, आणि त्याच्याच भीतीने कासव नेहमी अनंताला धरून ठेवतो.
बिभर्ति शेषो विश्वं च यद्भयेन च नारद । सहस्रशीर्षा पुरुषः शिरमश्चैकदेशतः
त्याच्या भीतीने, नारद, शेष हे विश्व पेलतो; हजार डोक्यांचा पुरुष आपले डोके एका जागी ठेवतो.
सप्तसागरसंयुक्ता सप्तद्वीपा वसुंधरा । शैलकाननसंयुक्ता पातालाः सप्त एव च
सात सागरांनी आणि सात द्वीपांनी युक्त अशी ही वसुंधरा, डोंगर आणि अरण्यांनी भरलेली, आणि सात पाताळेही आहेत.
सप्तस्वर्गाश्च विविधा ब्रह्मलोकसमन्विताः । एवं विश्वं त्रिभुवनं कृत्रिमं परिकीर्तितम्
सात विविध स्वर्गलोक आणि ब्रह्मलोक यांसह, असे हे त्रिभुवन विश्व कृत्रिम म्हणून सांगितले आहे.
यद्भयेन विधात्राच प्रतिसृष्टौ च निर्मितम् । एवं विश्वान्यसंरव्यानि लोमकूपैर्महान्विराट्
त्याच्या भीतीनेच सृष्टीच्या आरंभी विधात्याने ही विश्वे निर्माण केली; आणि त्या महान विराट पुरुषाच्या रोमकूपांतून अनेक विश्वे उत्पन्न झाली.
यद्भयेन विधत्ते च यदन्नो ध्यायते हि यम् । विष्णुः पाति च संसारं यद्भयेन कृपानिधिः
त्याच्या भीतीनेच विधाता कार्य करतो, आणि जो त्याला अन्न म्हणून ध्यान करतो; विष्णू, कृपामूर्ती, त्याच्या भीतीनेच संसाराचे रक्षण करतो.
कालाग्निरुद्रो यद्भीतः कालः संहरते प्रजाः । मृत्युंजयो महादेवो यद्भयाद्ध्यायते च यम्
कालाग्नि आणि रुद्र त्याच्या भीतीने, काल सर्व प्रजांचा संहार करतो; मृत्यूंवर विजय मिळवणारा महादेवही त्याच्या भीतीने त्याचे ध्यान करतो.
षड्गुणैरनुरागैश्च विरागी विरतः सदा । यद्भयेन दहत्यग्निः सूर्यस्तपति यद्भयात्
जो नेहमीच सर्वसंगपरित्यागी असतो, ज्याचं मन नेहमीच शांत असतं, ज्याच्यामुळे अग्नी जळतो आणि सूर्य तापतो, अशा त्या भगवंताच्या भीतीने हे सर्व घडतं.
यद्भयाद्वर्षतीन्द्रश्च मृत्युश्चरति जन्तुषु । यद्भयेन यमः शास्ता पापिनीं धर्म एव च
ज्याच्या भीतीने इंद्र पाऊस पाडतो, मृत्यू सर्व प्राण्यांमध्ये संचारतो, आणि यम पापी लोकांना शिक्षा देतो, तोच तो परमेश्वर आहे.
धत्ते च धरणी लोकान्यद्भयेन चराचरान् । सूयते प्रकृतिः सृष्टौ यद्भयान्महदादिकम्
ज्याच्या भीतीने पृथ्वी सर्व लोकांना धरून ठेवते, जडजिवंत सर्व काही सांभाळते, आणि ज्याच्या भीतीने प्रकृती सृष्टीची निर्मिती करते, त्या भगवंताचं सामर्थ्य अपरंपार आहे.
दुर्ज्ञेयं तदभिप्रायं को वा जानाति पुत्रक । यत्प्रभावं न जानन्ति ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
मुला, त्या भगवंताचा हेतू समजणं फार कठीण आहे. त्याचं सामर्थ्य ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वरालाही समजत नाही.
कथं जानामि तच्चेष्टामहं वत्स सुमन्दधीः । कथं जगाम मथुरां त्यक्त्वा वृन्दावनं वनम्
मी तर मंदबुद्धी आहे, मग मी त्याच्या लीला कशा समजाव्यात? त्याने वृंदावन सोडून मथुरेला कसं गेलं, हे मला कसं कळावं?
कथं तत्याज गोपीश्च राधां प्राणाधिकां प्रियाम् । यशोदां बान्धवादींश्च नन्दं व नन्दनन्दनः
नंदाचा आनंद असलेल्या श्रीकृष्णाने गोपी, प्राणाहून प्रिय राधा, यशोदा, आपले नातेवाईक आणि नंद यांनाही कसं सोडलं, हे कळणं कठीण आहे.
दर्पहा दर्पदः सोऽपि सर्वेषां सर्वदः सदा । बभञ्ज राधादर्पं च सुदाम्नः शापकारणात्
जो सर्वांचा अहंकार मोडतो आणि सर्वांना काही ना काही देतो, त्याने सुदाम्याच्या शापामुळे राधेचा अभिमानही मोडला.
अन्येषां भावनाहेतोर्ब्रह्मप्राप्तिस्तथा भवेत् । एवं किंचिद्वितर्कं च कुरुते कमलोद्भवः
इतरांच्या भक्तीमुळे त्यांना ब्रह्माची प्राप्ती व्हावी म्हणून, कमळातून जन्मलेला ब्रह्मा अशा विचारात मग्न होतो.
चकार दर्पभङ्गं च महाविष्णुः पुरा विभुः । ब्रह्मणश्चतथा विष्णोः शषेस्य च शिवस्य च
पूर्वी सर्वव्यापी महाविष्णूने ब्रह्मा, विष्णू, शेष आणि शिव यांचा अभिमानही मोडला.
धर्मस्य च यमस्यापि साम्बस्य चन्द्रसूर्ययोः । गरुडस्य च वह्नेश्च गुरोर्दुर्वाससस्तथा
धर्म, यम, सांब, चंद्र, सूर्य, गरुड, अग्नी, गुरु आणि दुर्वासा यांचाही अहंकार त्याने मोडला.
दौवारिकस्य भक्तस्य जयस्य विजयस्य च। सुराणमसुराणां च भवतः कामशक्रयोः
द्वारपाल, भक्त, जया-विजया, देव-दानव, भव, काम आणि इंद्र यांचाही अहंकार त्याने मोडला.
लक्ष्मणस्यार्जुनस्यापि बाणस्य च भृगोस्तथा । सुमेरोश्च समुद्राणां वायोश्च वरुणस्य च
लक्ष्मण, अर्जुन, बाण, भृगु, सुमेरू, समुद्र, वायू आणि वरुण यांचाही अभिमान त्याने मोडला.
सरस्वत्याश्च दुर्गायाः पद्मायाश्च भुवस्तथा । सावित्र्याश्चैव गङ्गाया मनसायास्तथैव च
सरस्वती, दुर्गा, पद्मा, पृथ्वी, सावित्री, गंगा आणि मनसा यांचाही अहंकार त्याने मोडला.
प्राणाधिष्ठातृदेव्यश्च प्रियायाः प्राणतोऽपि च । प्राणाधिकाया राधाया अन्येषामपि का कथा
जी प्राणांची अधिष्ठात्री देवी आहे, जी प्रियतमा प्राणाहूनही प्रिय आहे, आणि राधा जी प्राणाहून अधिक प्रिय आहे—तर इतरांचं काय बोलावं?
ह्रत्वा दर्पं च सर्वेषां प्रसादं च चकार सः । कर्ता हर्ता पालयिता स्रष्टा स्रष्टुश्च सर्वतः
सर्वांचा अभिमान दूर करून त्याने सर्वांना कृपा दिली. तोच कर्ता, संहारक, पालनकर्ता, सृष्टीकर्ता आणि सर्व सृष्टीकर्त्यांचा आदिकर्ता आहे.
यं स्तोतुमीशो नालं च पञ्चवक्त्रैस्तु शंकरः । स्तोतुं नालं चतुर्वक्त्रो विधाता जगतामपि
पंचमुखी शंकरालाही त्याचं स्तवन करता येत नाही, आणि चतुर्मुख ब्रह्मालाही या जगाचा निर्माता असूनही त्याचं स्तवन करता येत नाही.
स्तोतुं नालमनन्तश्च सहस्रवदनैरहो । स्वयं विष्णुर्विश्वव्यापी नालं स्तोतुं जनार्दनः
सहस्त्र मुख असलेला अनंतही त्याचं स्तवन करू शकत नाही; विश्वव्यापी विष्णूलाही जनार्दनाचं स्तवन करणं शक्य नाही.
महाविराण्न शक्तोऽपि यं स्तोतुं परमेश्वरम् । कम्पिता यस्य पुरतः प्रकृतिः परमात्मनः
महाविराट जरी समर्थ असला, तरी त्या परब्रह्माचं स्तवन त्याला शक्य नाही. ज्याच्या समोर प्रकृतीही थरथरते, तोच तो परमात्मा आहे.
सरस्वती जडीभूता यं स्तोतुं परमेश्वरम् । महिमानं न जानन्ति वेदा यस्य च नारद
नारद, सरस्वतीसुद्धा परब्रह्माचे स्तुती करायला गप्प झाली, आणि वेदांनाही त्याच्या महिमेची कल्पना नाही.
इत्येवं कथितो ब्रह्मन्प्रभावः परमात्मनः । निर्गुणस्य च कृष्णस्य किं भुयः श्रोतुमिच्छसि
ब्रह्मन्, मी या परमात्म्याचा, सर्वगुणांपासून परे असलेल्या कृष्णाचा प्रभाव सांगितला. अजून तुला काय ऐकायचं आहे?
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तरार्धे नारदनाo श्रीकृष्णप्रभाव- वर्णनं नाम पञ्चपञ्चशात्तमोऽध्यायः
महाब्रह्मवैवर्त पुराणातील श्रीकृष्णजन्मखंडाच्या उत्तरार्धात नारद आणि ब्रह्मा यांच्या संवादात 'श्रीकृष्णाच्या प्रभावाचे वर्णन' नावाचा पंचपंचाशीतम अध्याय इथे संपतो.
अथ षद्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः नारद उवाच किमपूर्वं श्रुतं ब्रह्मन्रहस्यं परमाद्भुतम् । अनन्तचरितं धन्यमनन्तस्याच्युतस्य च
नारद म्हणाले: ब्रह्मन्, त्या अनंत अच्युताची अशी कोणती अद्भुत, गुप्त आणि पूर्वी कधीही न ऐकलेली, धन्य आणि अनंत कथा आहे?