ब्रह्मोवाच त्वयैव सृष्टं सृष्टेश्च समारम्भे जगद्गुरो ।। 4.48.
ब्रह्मा म्हणाला: जगाच्या सुरुवातीला, हे जगगुरु, निर्माण फक्त तुझ्याच हातून झाली.
आशुतोष महाभाग प्रसीद भक्तवत्सल
सहज प्रसन्न होणाऱ्या, भाग्यवान आणि भक्तांवर प्रेम करणाऱ्या, कृपा कर.
ब्रह्मस्वरूप भगवन्सृष्टिस्थित्यन्तकारण
हे भगवंत, ब्रह्मस्वरूप, सृष्टी, स्थिती आणि संहाराचे कारण असलेले प्रभु,
स्वयं ब्रह्मा स्वयं शेषो धर्मः सूर्यो हुताशनः
तूच ब्रह्मा, तूच शेष, तूच धर्म, तूच सूर्य आणि अग्नी आहेस.
ऋषयो मुनयश्चैव त्वां निषेव्य तपोधनाः
ऋषी आणि तपस्वी, जे तपश्चर्येत महान आहेत, ते तुझी सेवा करतात.
इत्येवमुक्त्वा ब्रह्मा तं सूर्यमानीय भक्तितः
अशी प्रार्थना करून ब्रह्माने भक्तीभावाने सूर्याला आणले.
शंभुस्तमाशिषं कृत्वा विधिं नत्वा जगद्विधिः
शंभूनं ती आशीर्वाद दिल्यावर, जगाचा कर्ता विधी त्याला वाकून नमस्कार करतो.
इति धातृकृतं स्तोत्रं संकटे यः पठेन्नरः
जो मनुष्य संकटाच्या वेळी विधीने केलेलं हे स्तोत्र म्हणतो—
राजद्वारे श्मशाने च मग्नपोते महार्णवे
राजाच्या दारात, स्मशानात, बोट बुडत असताना किंवा मोठ्या समुद्रात—
इति श्रीब्रह्मवैवर्ते महापुराणे श्रीकृष्णजन्मखण्डे नारायणनारदसंवादे श्रीकृष्णराधासंवादे अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या श्रीकृष्णजन्म खंडातील नारायण-नारद संवाद व श्रीकृष्ण-राधा संवाद यामधील अठ्ठेचाळीसावा अध्याय संपला.
सूर्यः प्रणम्य ब्रह्माणं मुदायुक्तस्तदाज्ञया
सूर्याने आनंदाने ब्रह्माला वाकून नमस्कार केला, त्याच्या आज्ञेने.
अथ वह्नेरुपाख्यानं सावधानं निशामय
आता अग्नीची कथा लक्षपूर्वक ऐक.
त्रैलोक्यं भस्मसात्कर्तुमेकदाऽग्निः समुद्यतः
एकदा अग्नीने तिन्ही लोकांना राख करण्याचा निर्धार केला.
क्षुभितः कुपितश्चैव भृगोः शापस्य कारणात्
तो भृगूच्या शापामुळे अस्वस्थ आणि रागावलेला होता.
एतस्मिन्नन्तरे विष्णुराजगामावलीलया
त्याच वेळी, विष्णू खेळकरपणे तेथे आला.
मायया शिशुरूपी च तमुवाच जनार्दनः
मायेने लहान मुलाचं रूप घेऊन जनार्दन त्याच्याशी बोलला.
शिशुरुवाच त्रैलोक्यं भस्मसात्कर्तुमुद्यतोऽसि निरर्थकम्
मुलाने म्हटलं: 'तू तिन्ही लोकांना राख करण्याचा प्रयत्न करतोस, पण तो व्यर्थ आहे.'
त्वमेव भृगुणा शप्तो भृगोश्च दमनं कुरु
'तुलाच भृगूने शाप दिला आहे; भृगूच्या शापाचं शमन कर.'
विश्वं च ब्रह्मणा सृष्टं तस्य पाता स्वयं हरिः
'विश्व ब्रह्माने निर्माण केलं आणि त्याचं रक्षण स्वतः हरि करतो.'
तत्कथं भस्मसात्कर्तुमीश्वरे शंकरे स्थिते 4.49.
'मग ईश्वर शंकर असताना, तू ते राख कसं करशील?'
इत्युक्त्वा ब्राह्मणबटुः शरपत्रं पुरः स्थितम्
असं म्हणून त्या ब्राह्मण मुलाने समोर एक कोरडं पान ठेवलं.
दृष्ट्वा शुष्केन्धनो वह्निर्लेलिहानो भयानकः
कोरडं पान पाहून, अग्नी ज्वाळांनी चाटत भीतीदायकपणे त्याच्याकडे पाहू लागला.
न च दग्धं शुष्कपत्रं लोमैकं च शिशोस्तथा
तरीही कोरडं पान जळलं नाही, आणि त्या मुलाचं एकही केस जळला नाही.
कृत्वा वह्नेर्दर्पभङ्गमन्तर्धानं चकार सः
अग्नीचा गर्व मोडून तो अदृश्य झाला.
उक्तो वह्नेर्दर्पभङ्गः परं वै श्रोतुमिच्छसि
मी अग्नीचा गर्व मोडला कसा, हे सांगितलं आहे; आता तुला पुढचं ऐकायचं आहे.
श्रीराधिकोवाच कथापीयूषधारांते श्रुत्वा तृप्येत को भुवि
श्रीराधिका म्हणाली: अशी अमृतासारखी कथा ऐकून या जगात कोणाचं मन भरू शकतं?
श्रीनारायण उवाच कथां कथितुमारेभे श्रुत्वा रम्यां पुरातनीम्
श्रीनारायण म्हणाले: तुझ्या इच्छेनुसार मी ती रम्य आणि प्राचीन कथा सांगायला सुरुवात केली.
इति श्रीब्रह्मवैवर्ते महापुराणे श्रीकृष्णजन्मखण्डे नारायणनारदसंवादे अग्निदर्पमोचनं नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या श्रीकृष्णजन्मखंडातील नारायण-नारद संवादात 'अग्नीचा गर्व मोड' नावाचा एकोणसाठावा अध्याय संपला.
दुर्वाससो दर्पभङ्गं कथयामि शृणु प्रिये
आता मी दुर्वासांचा गर्व मोड कसा झाला, ते सांगतो; ऐक प्रिय.
एकदा चाम्बरीषश्च कृत्वा च द्वादशीव्रतम्
एकदा अंबरिष राजाने द्वादशीचं व्रत केलं.