स्वयं तपः समाप्नोति वाहयेत्प्रापयेत्परान्
तो स्वतः तप साधतो आणि इतरांना देखील ते साध्य करायला लावतो.
तपसस्तेजसा बालो दीप्तिमान्सततं मुने
त्याच्या तपाच्या तेजामुळे तो मुलगा नेहमीच तेजस्वी असतो, हे ऋषी.
कोपकाले बभूवुर्ये स्रष्टुरेकादश स्मृताः 1.22.
कोपाच्या वेळी जे निर्माण झाले, त्यांना सृष्टीकर्त्याच्या अकरा रूपे म्हणून ओळखले जाते.
शौनक उवाच भवान्पुराणतत्त्वज्ञः सन्देहं छेत्तुमर्हति
शौनक म्हणाले: तुम्ही पुराणांचे तत्त्व जाणणारे आहात; माझा संशय दूर करावा.
सौतिरुवाच तमोगुणास्ते रुद्राश्च दुर्निवारा भयंकराः
सुत म्हणाले: ते रुद्र तमोगुणयुक्त आहेत, त्यांना आवरता येणे कठीण आहे आणि ते भयावह आहेत.
कालाग्निरुद्रः संहर्त्ता तेष्वेकः शंकरांशकः
त्यांच्यात काळाग्निरुद्र संहार करणारा आहे, त्याच्यात शंकराचा अंश आहे.
अन्ये कृष्णस्य च कलास्तावंशौ विष्णुशंकरौ
उर्वरित सर्व कृष्णाचे अंश आहेत; विष्णू आणि शंकर हे त्याचे दोन मुख्य अंश आहेत.
उक्तं रुद्रोद्भवे काले कथं विस्मरति द्विज
रुद्राचा जन्म काळानुसार झाला असे सांगितले आहे; मग तो कसा विसरतो, हे द्विज?
सनकश्च सनंदश्च तृतीयश्च सनातनः
सनक, सनंद आणि तिसरा सनातन—
सनकश्च सनन्दश्च तौ द्वावानन्दवाचकौ
सनक आणि सनंद—हे दोघेही आनंद सूचक आहेत.
सनातनश्च श्रीकृष्णो नित्यः पूर्णतमः स्वयम्
सनातन आणि श्रीकृष्ण हे दोघेही शाश्वत आहेत, आणि श्रीकृष्ण स्वतः पूर्णत्वाने आहेत.
सनत्तु नित्यवचनः कुमारः शिशुवाचकः 1.22.
सनत याला नित्य म्हणतात, कुमार हा बाल्याचा सूचक आहे.
ब्रह्मणो बालकानां च व्युत्पत्तिः कथिता मुने
ब्रह्मदेवाच्या मुलांची उत्पत्ती सांगितली गेली आहे, हे ऋषी.
सौतिरुवाच नारदं प्रेरयामास सृष्टिं कर्त्तुं च शौनक
सुत म्हणाले: त्याने नारदाला सृष्टी निर्माण करण्यासाठी पाठवले, हे शौनक.
हितं सत्यं वेदसारं परिणामसुखावहम्
जे हितकारी, सत्य, वेदाचा सार आणि शेवटी सुख देणारे आहे.
ब्रह्मोवाच ज्ञानदीपशिखाज्ञानतिमिरक्षयकारक
ब्रह्मा म्हणाले: ज्ञानाच्या दिव्याची ज्योत अज्ञानाचा अंधकार दूर करते.
पूर्वेषामपि वन्द्यानां जनकः परमो गुरुः
तो पूर्वजांनाही वंदनीय असणाऱ्यांचा जनक आणि सर्वोच्च गुरु आहे.
तवाहं जनकः पुत्र विद्यादाता च पालकः
माझ्या मुला, मी तुझा जनक आहे, ज्ञान देणारा आणि तुझा रक्षणकर्ता आहे.
स च शिष्यः सोऽपि पुत्रो यश्चाज्ञां पालयेद्गुरोः
जो गुरुंच्या आज्ञेचे पालन करतो, तोच शिष्य आहे, तोच पुत्रसुद्धा आहे.
स पण्डितः स च ज्ञानी स क्षेमी स च पुण्यवान्
तोच विद्वान, तोच ज्ञानी, तोच सुखी आणि तोच पुण्यवान आहे.
सर्वेषामाश्रमाणां च प्रधानः पुण्यवान्गृही
सर्व आश्रमांमध्ये पुण्यवान गृहस्थच श्रेष्ठ मानला जातो.
पितरः पूर्वकाले च तिथिकाले च देवताः
पूर्वीच्या काळात पितर आणि तिथीच्या वेळी देवता,
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं कुर्वन्ति गृहिणः सदा 1.23.
गृहस्थ नेहमी नित्य, नैमित्तिक आणि काम्य कर्मे करीत असतो.
जीवन्मुक्तो गृहस्थश्च स्वधर्मपरिपालकः
जो गृहस्थ जिवंतपणी मुक्त झाला आहे, तो आपल्या धर्माचे रक्षण करणारा असतो.
यशस्वी कीर्तिमान्यो हि मृतो जीवति सन्ततम्
तो यशस्वी आणि कीर्तिमान असतो; मृत्यूनंतरही त्याचे नाव सतत जिवंत राहते.
ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा नारदो मुनिसत्तमः
ब्रह्मदेवाचे वचन ऐकून, श्रेष्ठ मुनी नारद
नारद उवाच हानिर्बभूव दैवेन महती वाऽयशस्करी
नारद म्हणाले: दैवाने मोठी हानी झाली आणि खूप अपयश आले.
मया प्राप्तं च त्वच्छापाद्गान्धर्वं शौद्रमेव च
तुझ्या शापामुळे मला गंधर्व आणि शूद्र जन्म मिळाला.
बभूव शापो मुक्तो मे काले ते भविता विधे
माझा शाप आता संपला आहे; तुझ्या काळात तो पूर्ण होईल, हे विधाता.
स पिता स गुरुर्बन्धुः स पुत्रः समधीश्वरः
तोच वडील, तोच गुरु, तोच बंधू, तोच पुत्र आणि तोच ध्यानाचा स्वामी आहे.