प्रधानाङ्गमुखं धातुस्ततो जातश्च बालकः
धातृच्या मुख्य अंगापासून तेव्हा एक मुलगा जन्माला आला.
अतितेजस्विनि भृगुर्वर्त्तते नाग्नि शौनक
शौनक, अतिशय तेजस्वी असा भृगु आहे, अग्नी नाही.
बालोऽप्यरुणवर्णश्च जातः सद्योऽतितेजसा 1.22.
तो मुलगा लहान असतानाच अरुणवर्णाचा आणि मोठ्या तेजाने त्वरित जन्मलेला होता.
हंसा आत्मवशा यस्य योगेन योगिनो धुवम्
ज्यांच्या इच्छेने, योगाच्या बळावर, योगी नेहमी राहतात असे हंस आहेत.
वशीभूतश्च शिष्यश्च जातः सद्यो हि बालकः
तो मुलगा त्वरित जन्मून स्वतःवर संयम ठेवणारा आणि शिष्य झाला.
सन्ततं यस्य यत्नं च तपःसु बालकस्य च पुलस्तपःसु वेदेषु वर्त्ततेऽहः स्फुटेऽपि च
पुलस्त्य या मुलाच्या सातत्याने केलेल्या तपश्चर्येचा आणि प्रयत्नाचा वेदांत आजही स्पष्ट उल्लेख आहे.
स्फुटस्तपःसमूहश्च पुलहस्तेन बालकः तपःसंघस्वरूपश्च पुलस्त्यस्तेन बालकः
पुलहाने त्या मुलासोबत तपश्चर्येचा स्पष्ट समूह निर्माण केला; आणि पुलस्त्याने त्या मुलासोबत तपश्चर्येचा समुदाय रूप धारण केला.
त्रिगुणायां प्रकृत्यां त्रिर्विष्णावश्च प्रवर्त्तते
ती त्रैगुणिक प्रकृती आणि विष्णूच्या तीन रूपांत कार्यरत असते.
[http://puranastudy.page.tl/Atri-%26%232309%3B%26%232340%3B%26%232381%3B%26%232352%3B%26%232367%3B.htm अत्रि शब्दोपरि टिप्पणी] जटा वह्निशिखारूपाः पञ्च सन्ति च मस्तके
डोक्यावर अग्निसारख्या पाच जटा आहेत.
अपान्तरतमे देशे तपस्तेपेऽन्यजन्मनि
सर्वांत आतल्या भागात, त्याने दुसऱ्या जन्मात तपश्चर्या केली.
स्वयं तपः समाप्नोति वाहयेत्प्रापयेत्परान्
तो स्वतः तप साधतो आणि इतरांना देखील ते साध्य करायला लावतो.
तपसस्तेजसा बालो दीप्तिमान्सततं मुने
त्याच्या तपाच्या तेजामुळे तो मुलगा नेहमीच तेजस्वी असतो, हे ऋषी.
कोपकाले बभूवुर्ये स्रष्टुरेकादश स्मृताः 1.22.
कोपाच्या वेळी जे निर्माण झाले, त्यांना सृष्टीकर्त्याच्या अकरा रूपे म्हणून ओळखले जाते.
शौनक उवाच भवान्पुराणतत्त्वज्ञः सन्देहं छेत्तुमर्हति
शौनक म्हणाले: तुम्ही पुराणांचे तत्त्व जाणणारे आहात; माझा संशय दूर करावा.
सौतिरुवाच तमोगुणास्ते रुद्राश्च दुर्निवारा भयंकराः
सुत म्हणाले: ते रुद्र तमोगुणयुक्त आहेत, त्यांना आवरता येणे कठीण आहे आणि ते भयावह आहेत.
कालाग्निरुद्रः संहर्त्ता तेष्वेकः शंकरांशकः
त्यांच्यात काळाग्निरुद्र संहार करणारा आहे, त्याच्यात शंकराचा अंश आहे.
अन्ये कृष्णस्य च कलास्तावंशौ विष्णुशंकरौ
उर्वरित सर्व कृष्णाचे अंश आहेत; विष्णू आणि शंकर हे त्याचे दोन मुख्य अंश आहेत.
उक्तं रुद्रोद्भवे काले कथं विस्मरति द्विज
रुद्राचा जन्म काळानुसार झाला असे सांगितले आहे; मग तो कसा विसरतो, हे द्विज?
सनकश्च सनंदश्च तृतीयश्च सनातनः
सनक, सनंद आणि तिसरा सनातन—
सनकश्च सनन्दश्च तौ द्वावानन्दवाचकौ
सनक आणि सनंद—हे दोघेही आनंद सूचक आहेत.
सनातनश्च श्रीकृष्णो नित्यः पूर्णतमः स्वयम्
सनातन आणि श्रीकृष्ण हे दोघेही शाश्वत आहेत, आणि श्रीकृष्ण स्वतः पूर्णत्वाने आहेत.
सनत्तु नित्यवचनः कुमारः शिशुवाचकः 1.22.
सनत याला नित्य म्हणतात, कुमार हा बाल्याचा सूचक आहे.
ब्रह्मणो बालकानां च व्युत्पत्तिः कथिता मुने
ब्रह्मदेवाच्या मुलांची उत्पत्ती सांगितली गेली आहे, हे ऋषी.
सौतिरुवाच नारदं प्रेरयामास सृष्टिं कर्त्तुं च शौनक
सुत म्हणाले: त्याने नारदाला सृष्टी निर्माण करण्यासाठी पाठवले, हे शौनक.
हितं सत्यं वेदसारं परिणामसुखावहम्
जे हितकारी, सत्य, वेदाचा सार आणि शेवटी सुख देणारे आहे.
ब्रह्मोवाच ज्ञानदीपशिखाज्ञानतिमिरक्षयकारक
ब्रह्मा म्हणाले: ज्ञानाच्या दिव्याची ज्योत अज्ञानाचा अंधकार दूर करते.
पूर्वेषामपि वन्द्यानां जनकः परमो गुरुः
तो पूर्वजांनाही वंदनीय असणाऱ्यांचा जनक आणि सर्वोच्च गुरु आहे.
तवाहं जनकः पुत्र विद्यादाता च पालकः
माझ्या मुला, मी तुझा जनक आहे, ज्ञान देणारा आणि तुझा रक्षणकर्ता आहे.
स च शिष्यः सोऽपि पुत्रो यश्चाज्ञां पालयेद्गुरोः
जो गुरुंच्या आज्ञेचे पालन करतो, तोच शिष्य आहे, तोच पुत्रसुद्धा आहे.
स पण्डितः स च ज्ञानी स क्षेमी स च पुण्यवान्
तोच विद्वान, तोच ज्ञानी, तोच सुखी आणि तोच पुण्यवान आहे.