नेदुर्दुन्दुभयः स्वर्गे पुष्पवृष्टिर्बभूव ह
स्वर्गात दुंदुभी वाजल्या नाहीत; फुलांची वृष्टी झाली.
तनुं त्वक्वा स जीवश्च विलीनो ब्रह्मविग्रहे
त्याचे शरीर, त्वचा आणि जीव ब्रह्मस्वरूपात विलीन झाले.
आविर्भावस्तिरोभावः स्वेच्छया नित्यदेहिनाम्
ज्यांच्या देहाला नेहमीच अस्तित्व असतं, त्यांना आपली इच्छा असेल तेव्हा प्रकट व्हायचं किंवा अदृश्य व्हायचं असं होतं.
सौतिरुवाच मरीचिमिश्रैमुनिभिः सार्द्धं कण्ठाद्बभूव सः
सौति म्हणाला — मरीचि आणि इतर ऋषींसोबत तो गळ्यातून प्रकट झाला.
विधेर्नारदनाम्नश्च कण्ठदेशाद्बभूव सः
विधीच्या गळ्यापासून नारद नावाचा ऋषीही प्रकट झाला.
यः पुत्रश्चेतसो धातुर्बभूव मुनिपुंगवः
धातृच्या मनातून जन्मलेला पुत्र हा एक श्रेष्ठ ऋषी होता.
बभूव धातुर्यः पुत्रः सहसा दक्षपार्श्वतः
धातृचा पुत्र अचानक दक्षाच्या बाजूला जन्मला.
वेदेषु कर्दमः शब्दश्छायायां वर्त्तते स्फुटः
वेदांमध्ये छाया या शब्दात कर्दमाचं स्पष्ट उल्लेख आहे.
तेजोभेदे मरीचिश्च वेदेषु वर्त्तते स्फुटम्
तेजोभेद म्हणून मरीचिचं वेदांत स्पष्टपणे वर्णन आहे.
क्रतुसंघश्च बालेन कृतो जन्मान्तरेऽधुना
बाळानं दुसऱ्या जन्मात यज्ञांचा समूह केला होता.
प्रधानाङ्गमुखं धातुस्ततो जातश्च बालकः
धातृच्या मुख्य अंगापासून तेव्हा एक मुलगा जन्माला आला.
अतितेजस्विनि भृगुर्वर्त्तते नाग्नि शौनक
शौनक, अतिशय तेजस्वी असा भृगु आहे, अग्नी नाही.
बालोऽप्यरुणवर्णश्च जातः सद्योऽतितेजसा 1.22.
तो मुलगा लहान असतानाच अरुणवर्णाचा आणि मोठ्या तेजाने त्वरित जन्मलेला होता.
हंसा आत्मवशा यस्य योगेन योगिनो धुवम्
ज्यांच्या इच्छेने, योगाच्या बळावर, योगी नेहमी राहतात असे हंस आहेत.
वशीभूतश्च शिष्यश्च जातः सद्यो हि बालकः
तो मुलगा त्वरित जन्मून स्वतःवर संयम ठेवणारा आणि शिष्य झाला.
सन्ततं यस्य यत्नं च तपःसु बालकस्य च पुलस्तपःसु वेदेषु वर्त्ततेऽहः स्फुटेऽपि च
पुलस्त्य या मुलाच्या सातत्याने केलेल्या तपश्चर्येचा आणि प्रयत्नाचा वेदांत आजही स्पष्ट उल्लेख आहे.
स्फुटस्तपःसमूहश्च पुलहस्तेन बालकः तपःसंघस्वरूपश्च पुलस्त्यस्तेन बालकः
पुलहाने त्या मुलासोबत तपश्चर्येचा स्पष्ट समूह निर्माण केला; आणि पुलस्त्याने त्या मुलासोबत तपश्चर्येचा समुदाय रूप धारण केला.
त्रिगुणायां प्रकृत्यां त्रिर्विष्णावश्च प्रवर्त्तते
ती त्रैगुणिक प्रकृती आणि विष्णूच्या तीन रूपांत कार्यरत असते.
[http://puranastudy.page.tl/Atri-%26%232309%3B%26%232340%3B%26%232381%3B%26%232352%3B%26%232367%3B.htm अत्रि शब्दोपरि टिप्पणी] जटा वह्निशिखारूपाः पञ्च सन्ति च मस्तके
डोक्यावर अग्निसारख्या पाच जटा आहेत.
अपान्तरतमे देशे तपस्तेपेऽन्यजन्मनि
सर्वांत आतल्या भागात, त्याने दुसऱ्या जन्मात तपश्चर्या केली.
स्वयं तपः समाप्नोति वाहयेत्प्रापयेत्परान्
तो स्वतः तप साधतो आणि इतरांना देखील ते साध्य करायला लावतो.
तपसस्तेजसा बालो दीप्तिमान्सततं मुने
त्याच्या तपाच्या तेजामुळे तो मुलगा नेहमीच तेजस्वी असतो, हे ऋषी.
कोपकाले बभूवुर्ये स्रष्टुरेकादश स्मृताः 1.22.
कोपाच्या वेळी जे निर्माण झाले, त्यांना सृष्टीकर्त्याच्या अकरा रूपे म्हणून ओळखले जाते.
शौनक उवाच भवान्पुराणतत्त्वज्ञः सन्देहं छेत्तुमर्हति
शौनक म्हणाले: तुम्ही पुराणांचे तत्त्व जाणणारे आहात; माझा संशय दूर करावा.
सौतिरुवाच तमोगुणास्ते रुद्राश्च दुर्निवारा भयंकराः
सुत म्हणाले: ते रुद्र तमोगुणयुक्त आहेत, त्यांना आवरता येणे कठीण आहे आणि ते भयावह आहेत.
कालाग्निरुद्रः संहर्त्ता तेष्वेकः शंकरांशकः
त्यांच्यात काळाग्निरुद्र संहार करणारा आहे, त्याच्यात शंकराचा अंश आहे.
अन्ये कृष्णस्य च कलास्तावंशौ विष्णुशंकरौ
उर्वरित सर्व कृष्णाचे अंश आहेत; विष्णू आणि शंकर हे त्याचे दोन मुख्य अंश आहेत.
उक्तं रुद्रोद्भवे काले कथं विस्मरति द्विज
रुद्राचा जन्म काळानुसार झाला असे सांगितले आहे; मग तो कसा विसरतो, हे द्विज?
सनकश्च सनंदश्च तृतीयश्च सनातनः
सनक, सनंद आणि तिसरा सनातन—
सनकश्च सनन्दश्च तौ द्वावानन्दवाचकौ
सनक आणि सनंद—हे दोघेही आनंद सूचक आहेत.