क्षणेन चेतनां प्राप्य तामुवाच त्रिलोचनः
क्षणभरातच भानावर येऊन, त्रिनेत्रीने तिला संबोधले.
साश्रुनेत्रोऽतिदीनश्च दीनानां शरणप्रदः
त्याच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले, तो फारच दुःखी झाला, आणि दुःखी लोकांना आश्रय देणारा तो—
शंकर उवाच शङ्करोऽहं तव स्वामी पश्य मां निकटागतम्
शंकर म्हणाले: मी शंकर, तुझा स्वामी आहे; पहा, मी तुझ्या जवळ आलो आहे.
शिवं शिवप्रदं सर्वसंपद्रूपं च सिद्धिदम्
मी शुभ आहे, शुभत्व देणारा आहे, सर्व संपत्तीचा मूळ आहे आणि सिद्धी देणारा आहे.
शक्तोऽहं च त्वया सार्द्धं सर्वशक्तिस्वरूपया
माझ्यात सर्व शक्ती तुझ्याबरोबर आहेत, कारण तूच सर्व शक्तींचं मूळ स्वरूप आहेस.
यश्च शक्तिं न जानाति ज्ञानहीनश्च निन्दति 4.43.
जो शक्तीला ओळखत नाही आणि अज्ञानामुळे तिची निंदा करतो,
स्वयं ब्रह्मा स्वयं विष्णुः साध्यभूता वयं तव
आम्हीच ब्रह्मा, आम्हीच विष्णू, आणि तुझ्यामुळेच आमचं अस्तित्व आहे.
मधुराभासदृष्ट्या च मां दग्धं सेचनं कुरु
तुझ्या मधुर आणि कोमल नजरेनं मला, जो यातनेनं जळत आहे, शांत कर.
कथमद्यापि रुष्टेव विलपन्तं न भाषसे
मी इतका आर्ततेनं बोलत असताना, तू अजूनही रागावल्यासारखी का काहीच बोलत नाहीस?
परित्यज्य च नः प्राणान्गन्तुं नार्हसि सुन्दरि
सुंदरी, आमचं जीवन सोडून जाणं तुला योग्य नाही.
पतिव्रते समुत्तिष्ठ कथं मां नाद्य सेवसे
पतिव्रते, उठ, आज तू मला का सेवा करत नाहीस?
इत्युक्त्वा मृतदेहं च प्रियाया विरहातुरः
असं म्हणून, प्रियेसोबतच्या विरहाने व्याकुळ होऊन, त्याने तिच्या मृत देहाजवळ गेला.
अधरे चाधरं दत्त्वा वक्षो वक्षसि शङ्करः
शंकराने तिच्या ओठांवर आपले ओठ ठेवले आणि छातीवर आपली छाती टेकवली.
पुनः स चेतनां प्राप्य वेगादुत्थाय शोकतः
पुन्हा शुद्धीवर येऊन, तो दुःखाने वेगाने उठला.
सप्तद्वीपसप्तसिन्धुं लोकालोकं च काञ्चनम्
सातही द्वीप, सातही समुद्र आणि सुवर्ण लोकालोक पर्वतावर,
शतशृङ्गगिरेः पार्श्वे जम्बुद्वीपे च भारते 4.43.
शंभर शिखर असलेल्या पर्वताच्या कडेला, जंबूद्वीपात, भारतात,
रुरोदोच्चैः स्वयं कृत्वा सति साध्वीत्युदीर्य च
त्याने स्वतः मोठ्याने रडत, 'सती! सध्वी!' असे हाक मारली.
तन्नेत्रं च सरो नाम मुनीनां तपसः स्थलम्
ते ठिकाण सरो नावाचं सरोवर झालं, जिथे ऋषी तप करत.
यत्र स्नात्वा पुनर्जन्म नराणां न भवेद्गिरे
जिथे स्नान केल्यावर, पर्वता, माणसांना पुन्हा जन्म घ्यावा लागत नाही.
त्यक्त्वा तां मानवीं मूर्तिं नरा यान्ति हरेः पदम्
ती मानवी देह सोडून, माणसं हरिच्या धामाला पोहोचतात.
पूर्णमब्दं महायोगी विरहातुरमानसः
एक पूर्ण वर्ष, तो महान योगी विरहाने व्याकुळ मनाने राहिला.
बभूव सिद्धपीठानां समूहो वाञ्छितप्रदः
तेथे सिद्धपीठांचा समूह निर्माण झाला, जो सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे.
अस्थिमालां विनिर्माय चकार कण्ठभूषणम्
त्याने हाडांची माळ तयार केली आणि ती आपल्या गळ्यात घातली.
सति प्राणेश्वरीत्युक्त्वा पुनर्मूर्च्छामवाप सः
त्याने 'सती, प्राणांची मालकीण' असे म्हणून पुन्हा शुद्ध हरपला.
स्वात्मारामः पूर्णकामो निश्चेष्टो विरहज्वरात्
स्वतःमध्ये रमलेला, सर्व इच्छा पूर्ण झालेला, विरहाच्या तापाने तो निश्चेष्ट पडला.
दृष्ट्वा देवाः समाजग्मुर्विस्मिताः शिवसन्निधिम् 4.43.
हे पाहून देव सगळे आश्चर्यचकित होऊन शंकराच्या समोर जमले.
रत्नयानेनाजगाम पद्मार्चितपदाम्बुजः
रत्नांनी मढवलेल्या रथात, ज्याचे चरण कमळ पद्मेने पूजले होते, तो आला.
ईषद्धास्यप्रसन्नास्यो वनमालाविभूषितः
त्याच्या मुखावर हलकासा हसू आणि वनफुलांची माळ शोभत होती.
समूषुरीशसदसि लक्ष्मीकान्त प्रणम्य ते रुदन्तं बोधयामास ज्ञानीशो ज्ञानिनां गुरुम्
ईश्वरांच्या सभेत लक्ष्मीचा प्रियकर तुझ्या पाया पडला आणि रडणाऱ्या ज्ञानेश्वर, ज्ञानींच्या गुरूला समजावू लागला.
श्रीभगवानुवाच
श्रीभगवान म्हणाले: