विप्रं तपःसु निरतं सत्यज्ञं मरणोन्मुखम्
जो ब्राह्मण तपश्चर्येत मग्न आहे, सत्य बोलतो आणि मृत्यूच्या उंबरठ्यावर आहे.
प्राप्नोति सुन्दरं पुण्यात्सौन्दर्यं पूर्वजन्मतः
पूर्वजन्मी मिळवलेल्या पुण्यामुळेच एखाद्याला सौंदर्य आणि आकर्षण मिळते.
सहस्रसुन्दरीकान्तं कामशास्त्र विशारदम्
जो हजार सुंदर स्त्रियांइतका देखणा आहे आणि कामशास्त्रात निपुण आहे.
निर्जले निर्जने रम्ये शैलेशैले नदेनदे 4.42.
पाण्याविना, निर्जन आणि रम्य अशा प्रत्येक डोंगरावर आणि प्रत्येक नदीकाठी.
मलये चन्दनारण्ये चारुचन्दनवायुना
मलय पर्वतात, चंदनाच्या दाट जंगलात, तिथल्या मंद चंदनाच्या सुवासिक वाऱ्यामुळे—
कामज्वरेण दग्धायाः शांतिं कर्तुमहं क्षमः
जिच्या मनात कामज्वराने जळजळ होत आहे, तिला शांतता देण्याची माझ्यात शक्ती आहे.
इत्येवमुक्तवंतं तं स्वरथादवरुह्य च
असं म्हणून तो आपल्या रथातून खाली उतरला.
पद्मोवाच मां चेत्पश्यसि कामेन सद्यो भस्म भविष्यसि
पद्मा म्हणाली: जर तू मला कामभावनेने पाहिलंस, तर लगेच राख होशील.
पिप्पलादं मुनिश्रेष्ठं तपसा पूतविग्रहम्
पिप्पलाद ऋषी, तपश्चर्येने शुद्ध झालेला आणि सर्वांत श्रेष्ठ—
स्त्रीजितस्पर्शमात्रेण सर्वपुण्यं प्रणश्यति
फक्त स्त्रीचा स्पर्श जरी झाला, तरी त्याचं सगळं पुण्य नष्ट होतं.
मां मातरं च स्त्रीभावं कृत्वा येन ब्रवीषि च
तू, ज्याने स्त्रीरूप घेतलं आणि मला 'आई' म्हणतोस—
श्रुत्वा धर्मः सतीशापं नृपमूर्तिं विहाय च
सतीच्या शापाचं ऐकून, धर्माने आपलं राजरूप सोडलं.
धर्म उवाच परस्त्रीमातृबुद्धिं च कुर्वन्तं संततं सति
धर्म म्हणाला: जो नेहमी दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे आईसारखं पाहतो—
अहं तवांतर्विज्ञातुमागतस्तव सन्निधिम् 4.42.
तुझ्या अंतरात्म्याची परीक्षा घ्यायला मी तुझ्या सान्निध्यात आलो आहे.
कृतं मे दमनं साध्वि न विरुद्धं यथोचितम्
साध्वी, मी माझं संयम पाळलं; ते योग्यच होतं, काहीही चुकीचं नव्हतं.
धर्मं स्वधर्मं विज्ञातुं कालं कलयितुं क्षमः
तो धर्म, आपली कर्तव्ये आणि योग्य वेळ ओळखू शकतो.
संहर्तुं यः क्षमः काले संहर्तारं भवं विभुः
जो योग्य वेळी संहार करू शकतो, तोच खरा संहारक आहे, प्रभो.
शत्रुं विधातुं मित्रं च सुप्रीतिं कलहं क्षमः
तो शत्रू, मित्र, गाढ मैत्री किंवा भांडण घडवू शकतो.
शापं प्रदातुं सर्वाश्च सुखदुःखवरान्क्षमः
तो शाप देऊ शकतो, आणि सुखदुःखाची सर्व वरं देऊ शकतो.
प्रकृतिर्निर्मिता येन महाविष्णुश्च निर्मितः
ज्याच्यामुळे प्रकृती निर्माण झाली, आणि ज्याने महाविष्णूचीही रचना केली—
येन शुक्लीकृतं क्षीरं जलं शीतं कृतं पुरा
ज्याच्यामुळे दूध पांढरं झालं, आणि पाण्याला थंडपणा आला—
अतितेजः समुत्थाय तेजोरूपाय मूर्त्तये
अत्यंत तेजाने उठून, तेजस्वी रूप धारण करण्यासाठी—
सर्वस्मै सर्वबीजाय सर्वेषामन्तरात्मने
सर्वांच्या मूळ कारणाला, सर्वांच्या अंतर्यामी असणाऱ्या तुला,
इत्युक्त्वा पुरतस्तस्यास्तस्थौ धर्मो जगद्गुरुः 4.42.
असे म्हणून, जगाचा गुरु धर्म तिच्यासमोर उभा राहिला.
पद्मोवाच सर्वांतरेषु सर्वात्मा सर्वज्ञः सर्वतत्त्ववित्
पद्मा म्हणाली — सर्वांच्या अंतर्यामी असणारा, सर्वज्ञ, सर्व तत्त्वांचा जाणणारा,
कथं मनो मे विज्ञातुं विडंबयसि किंकरीम्
माझ्या मनातले तुला माहीत असताना, तू आपल्या दासीला फसवतोस कसा?
त्वं च शप्तो मयाऽज्ञानात्स्त्रीस्वभावात्क्रुधा विभो
हे प्रभो, अज्ञानामुळे, स्त्रीस्वभावामुळे आणि रागातून मी तुला शाप दिला.
आकाशोऽसौ दिशः सर्वा यदि नश्यन्ति वायवः
जर आकाश, सर्व दिशा आणि वारे नष्ट झाले,
त्वं च नष्टो भवसि चेत्सृष्टिनाशो भवेत्तदा
आणि तूही नाहीसा झालास, तर सृष्टीच नष्ट होईल.
सत्ये पूर्णश्चतुष्पादैः पौर्णमास्यां यथा शशी
सत्ययुगात तू चारही पायांनी पूर्ण असतोस, जसा पौर्णिमेच्या रात्रीचा चंद्र.