महिषीं च नृपसुतान्कन्यकानीतिमुत्तमाम्
राणी, राजाचे पुत्र आणि राजकन्या, हे सर्व उत्तम वागणुकीचे होते.
सुतां दत्त्वा च मुनये रक्षस्व सर्वसंपदम् 4.41.
आपली कन्या त्या ऋषीला दिल्यावर त्याने सांगितले, 'सर्व संपत्तीचे रक्षण कर.'
राजा सर्वान्परित्यज्य जगाम तपसे शुचा
राजाने सर्व काही सोडून दिले आणि दुःखात तपासाठी निघून गेला.
गोलोकनाथं संसेव्य गोलोकं च जगाम ह पुत्रवत्पालयामास प्रजाः सर्वा महीतले
त्याने गोलोकनाथाची सेवा केली आणि मग तो गोलोकात गेला. पृथ्वीवरील सर्व प्रजेला त्याने स्वतःच्या मुलांसारखे जपले.
वसिष्ठ उवाच कर्मणा मनसा वाचा लक्ष्मीर्नारायणं यथा
वसिष्ठ म्हणाले: लक्ष्मीने आपल्या कृतीने, मनाने आणि वाणीने नारायणाची सेवा केली.
एकदा स्वर्णदीं स्नातुं गच्छंतीं सस्मितां सतीम्
एकदा, ती सद्गुणी आणि हसतमुख लक्ष्मी सुवर्णनदीत स्नानासाठी गेली.
चारुरत्नरथस्थश्च रत्नालंकारभूषितः
तो सुंदर रत्नांनी सजवलेल्या रथात बसला होता.
दृष्ट्वा तां सुन्दरीं रम्यामुवाच मायया विभुः
ती सुंदर आणि रम्य स्त्री पाहून प्रभूने मायेमुळे तिला संबोधले.
धर्म उवाच अतीव यौवनस्थे च कामिनि स्थिरयौवने
धर्म म्हणाले: तू तरुण वयात आहेस आणि तुझे तारुण्य स्थिर आहे.
जरातुरस्य वृद्धस्य समीपे त्वं न राजसे
एक वृद्ध, अशक्त माणसाजवळ तू शोभत नाहीस.
विप्रं तपःसु निरतं सत्यज्ञं मरणोन्मुखम्
जो ब्राह्मण तपश्चर्येत मग्न आहे, सत्य बोलतो आणि मृत्यूच्या उंबरठ्यावर आहे.
प्राप्नोति सुन्दरं पुण्यात्सौन्दर्यं पूर्वजन्मतः
पूर्वजन्मी मिळवलेल्या पुण्यामुळेच एखाद्याला सौंदर्य आणि आकर्षण मिळते.
सहस्रसुन्दरीकान्तं कामशास्त्र विशारदम्
जो हजार सुंदर स्त्रियांइतका देखणा आहे आणि कामशास्त्रात निपुण आहे.
निर्जले निर्जने रम्ये शैलेशैले नदेनदे 4.42.
पाण्याविना, निर्जन आणि रम्य अशा प्रत्येक डोंगरावर आणि प्रत्येक नदीकाठी.
मलये चन्दनारण्ये चारुचन्दनवायुना
मलय पर्वतात, चंदनाच्या दाट जंगलात, तिथल्या मंद चंदनाच्या सुवासिक वाऱ्यामुळे—
कामज्वरेण दग्धायाः शांतिं कर्तुमहं क्षमः
जिच्या मनात कामज्वराने जळजळ होत आहे, तिला शांतता देण्याची माझ्यात शक्ती आहे.
इत्येवमुक्तवंतं तं स्वरथादवरुह्य च
असं म्हणून तो आपल्या रथातून खाली उतरला.
पद्मोवाच मां चेत्पश्यसि कामेन सद्यो भस्म भविष्यसि
पद्मा म्हणाली: जर तू मला कामभावनेने पाहिलंस, तर लगेच राख होशील.
पिप्पलादं मुनिश्रेष्ठं तपसा पूतविग्रहम्
पिप्पलाद ऋषी, तपश्चर्येने शुद्ध झालेला आणि सर्वांत श्रेष्ठ—
स्त्रीजितस्पर्शमात्रेण सर्वपुण्यं प्रणश्यति
फक्त स्त्रीचा स्पर्श जरी झाला, तरी त्याचं सगळं पुण्य नष्ट होतं.
मां मातरं च स्त्रीभावं कृत्वा येन ब्रवीषि च
तू, ज्याने स्त्रीरूप घेतलं आणि मला 'आई' म्हणतोस—
श्रुत्वा धर्मः सतीशापं नृपमूर्तिं विहाय च
सतीच्या शापाचं ऐकून, धर्माने आपलं राजरूप सोडलं.
धर्म उवाच परस्त्रीमातृबुद्धिं च कुर्वन्तं संततं सति
धर्म म्हणाला: जो नेहमी दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे आईसारखं पाहतो—
अहं तवांतर्विज्ञातुमागतस्तव सन्निधिम् 4.42.
तुझ्या अंतरात्म्याची परीक्षा घ्यायला मी तुझ्या सान्निध्यात आलो आहे.
कृतं मे दमनं साध्वि न विरुद्धं यथोचितम्
साध्वी, मी माझं संयम पाळलं; ते योग्यच होतं, काहीही चुकीचं नव्हतं.
धर्मं स्वधर्मं विज्ञातुं कालं कलयितुं क्षमः
तो धर्म, आपली कर्तव्ये आणि योग्य वेळ ओळखू शकतो.
संहर्तुं यः क्षमः काले संहर्तारं भवं विभुः
जो योग्य वेळी संहार करू शकतो, तोच खरा संहारक आहे, प्रभो.
शत्रुं विधातुं मित्रं च सुप्रीतिं कलहं क्षमः
तो शत्रू, मित्र, गाढ मैत्री किंवा भांडण घडवू शकतो.
शापं प्रदातुं सर्वाश्च सुखदुःखवरान्क्षमः
तो शाप देऊ शकतो, आणि सुखदुःखाची सर्व वरं देऊ शकतो.
प्रकृतिर्निर्मिता येन महाविष्णुश्च निर्मितः
ज्याच्यामुळे प्रकृती निर्माण झाली, आणि ज्याने महाविष्णूचीही रचना केली—