त्वमेव शैलराजेंद्र सुतां दत्त्वा शिवाय च 4.41.
शैलराजा, तूच स्वतः आपल्या कन्येला शिवाला दिल्यावर—
वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य पर्वतेश्वरः
वसिष्ठांचे शब्द ऐकून पर्वतराजाने हसून उत्तर दिले.
हिमालय उवाच सुतां दत्त्वा स च कथमरक्षत्सर्वसंपदम्
हिमालय म्हणाला: कन्या दिल्यावर त्याने आपली सर्व संपत्ती कशी राखली?
वसिष्ठ उवाच चिंरजीवी धर्मशीलो वैष्णवो विजितेंद्रियः
वसिष्ठ म्हणाले: तो दीर्घायुषी, धर्मनिष्ठ, विष्णुभक्त आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारा होता.
स्वायंभुवो मनुः पूर्वं ब्रह्मपुत्रोऽतिधार्मिकः
पूर्वी ब्रह्मपुत्र स्वायंभुव मनू अतिशय धर्मपरायण होता.
ततो जगाम वैकुण्ठं सहितः शतरूपया
नंतर तो शतरूपेसह वैकुंठात गेला.
एकादशो मनुश्रेष्ठो धर्मसावर्णिरुच्यते 4.41.
एकादश मनुंचे श्रेष्ठ नाव धर्मसावर्णी असे आहे.
अपुत्रको नृपश्रेष्ठस्तपसे पुष्करं गतः ।। 4.41.
राजांचा सर्वांत श्रेष्ठ राजा, ज्याला पुत्र नव्हता, त्याने तपासाठी पुष्कर येथे गेला.
ततः सुभग्नचित्तः सञ्चिन्तयन्दारसंग्रहम्
तेव्हा त्याचे मन फारच अस्वस्थ झाले आणि त्याने पत्नी मिळवण्याचा विचार केला.
ददर्श पद्मां युवती पद्मामिव मनोरमाम् 4.41.
त्याने एक तरुणी पाहिली, जी कमळासारखी सुंदर आणि मनमोहक होती.
महिषीं च नृपसुतान्कन्यकानीतिमुत्तमाम्
राणी, राजाचे पुत्र आणि राजकन्या, हे सर्व उत्तम वागणुकीचे होते.
सुतां दत्त्वा च मुनये रक्षस्व सर्वसंपदम् 4.41.
आपली कन्या त्या ऋषीला दिल्यावर त्याने सांगितले, 'सर्व संपत्तीचे रक्षण कर.'
राजा सर्वान्परित्यज्य जगाम तपसे शुचा
राजाने सर्व काही सोडून दिले आणि दुःखात तपासाठी निघून गेला.
गोलोकनाथं संसेव्य गोलोकं च जगाम ह पुत्रवत्पालयामास प्रजाः सर्वा महीतले
त्याने गोलोकनाथाची सेवा केली आणि मग तो गोलोकात गेला. पृथ्वीवरील सर्व प्रजेला त्याने स्वतःच्या मुलांसारखे जपले.
वसिष्ठ उवाच कर्मणा मनसा वाचा लक्ष्मीर्नारायणं यथा
वसिष्ठ म्हणाले: लक्ष्मीने आपल्या कृतीने, मनाने आणि वाणीने नारायणाची सेवा केली.
एकदा स्वर्णदीं स्नातुं गच्छंतीं सस्मितां सतीम्
एकदा, ती सद्गुणी आणि हसतमुख लक्ष्मी सुवर्णनदीत स्नानासाठी गेली.
चारुरत्नरथस्थश्च रत्नालंकारभूषितः
तो सुंदर रत्नांनी सजवलेल्या रथात बसला होता.
दृष्ट्वा तां सुन्दरीं रम्यामुवाच मायया विभुः
ती सुंदर आणि रम्य स्त्री पाहून प्रभूने मायेमुळे तिला संबोधले.
धर्म उवाच अतीव यौवनस्थे च कामिनि स्थिरयौवने
धर्म म्हणाले: तू तरुण वयात आहेस आणि तुझे तारुण्य स्थिर आहे.
जरातुरस्य वृद्धस्य समीपे त्वं न राजसे
एक वृद्ध, अशक्त माणसाजवळ तू शोभत नाहीस.
विप्रं तपःसु निरतं सत्यज्ञं मरणोन्मुखम्
जो ब्राह्मण तपश्चर्येत मग्न आहे, सत्य बोलतो आणि मृत्यूच्या उंबरठ्यावर आहे.
प्राप्नोति सुन्दरं पुण्यात्सौन्दर्यं पूर्वजन्मतः
पूर्वजन्मी मिळवलेल्या पुण्यामुळेच एखाद्याला सौंदर्य आणि आकर्षण मिळते.
सहस्रसुन्दरीकान्तं कामशास्त्र विशारदम्
जो हजार सुंदर स्त्रियांइतका देखणा आहे आणि कामशास्त्रात निपुण आहे.
निर्जले निर्जने रम्ये शैलेशैले नदेनदे 4.42.
पाण्याविना, निर्जन आणि रम्य अशा प्रत्येक डोंगरावर आणि प्रत्येक नदीकाठी.
मलये चन्दनारण्ये चारुचन्दनवायुना
मलय पर्वतात, चंदनाच्या दाट जंगलात, तिथल्या मंद चंदनाच्या सुवासिक वाऱ्यामुळे—
कामज्वरेण दग्धायाः शांतिं कर्तुमहं क्षमः
जिच्या मनात कामज्वराने जळजळ होत आहे, तिला शांतता देण्याची माझ्यात शक्ती आहे.
इत्येवमुक्तवंतं तं स्वरथादवरुह्य च
असं म्हणून तो आपल्या रथातून खाली उतरला.
पद्मोवाच मां चेत्पश्यसि कामेन सद्यो भस्म भविष्यसि
पद्मा म्हणाली: जर तू मला कामभावनेने पाहिलंस, तर लगेच राख होशील.
पिप्पलादं मुनिश्रेष्ठं तपसा पूतविग्रहम्
पिप्पलाद ऋषी, तपश्चर्येने शुद्ध झालेला आणि सर्वांत श्रेष्ठ—
स्त्रीजितस्पर्शमात्रेण सर्वपुण्यं प्रणश्यति
फक्त स्त्रीचा स्पर्श जरी झाला, तरी त्याचं सगळं पुण्य नष्ट होतं.