न कन्यामतिनिर्लिप्तयोगिने दातुमर्हति
अतिशय विरक्त योग्याला कन्या देऊ नये.
नानुरूपाय पुत्राय पिता कन्या ददाति चेत् 4.41.
वडिलांनी आपल्या कन्येला योग्य नसलेल्या मुलाला दिलं, तर ते योग्य नाही.
न हि दास्याम्यहं कन्यामिच्छया शूलपाणिने
मी माझी मुलगी त्रिशूळधारी शंकराला स्वतःच्या इच्छेने देणार नाही.
हिमालयवचः श्रुत्वा वसिष्ठो विधिनन्दनः
हिमालयाचं बोलणं ऐकून विधीचा मुलगा वसिष्ठ बोलला.
वसिष्ठ उवाच सर्वं जानाति शास्त्रज्ञो निर्मलज्ञानचक्षुषा
वसिष्ठ म्हणाले — जो शास्त्र जाणतो, ज्याचं ज्ञान निर्मळ आहे, तो सर्व काही जाणतो.
असत्यमहितं पश्चात्साम्प्रतं श्रुतिसुन्दरम्
कधी कधी जे खोटं आणि हितकारक नाही, ते सध्या ऐकायला गोड वाटू शकतं.
आपातप्रीतिजनकं परिणामसुखावहम्
ते लगेच आनंद देतं आणि शेवटीही सुख मिळवतं.
श्रुतिमात्रात्सुधातुल्यं सर्वकाले सुखावहम्
फक्त ऐकल्यावर ते अमृतासारखं वाटतं आणि सर्व काळ सुख देतं.
एवं च त्रिविधं शैल नीतिशास्त्रनिरूपितम्
असं म्हणतात, हे शैलराज, नीतीशास्त्रात तीन प्रकारचं वर्तन सांगितलं आहे.
बाह्यसंपद्विहीनश्च शंकरस्त्रिदशेश्वरः
शंकर, देवांचा स्वामी, बाहेरून धनहीन दिसतो.
आपातभ्रमसंपत्तिर्विद्युच्छ्रीरिव नाशिनी
दिसायला जी संपत्ती वाटते, ती फसवी असते आणि विजेसारखी क्षणात नाहीशी होते.
गृही ददाति स्वसुतां राज्यसंपत्तिशालिने 4.41.
गृहस्थ आपली मुलगी राजसंपत्ती असलेल्या पुरुषाला देतो.
को वदेच्छंकरो दुःखी कुबेरो यस्य किंकरः
शंकर गरीब आहे असं कोण म्हणेल, ज्याचा कुबेर सेवक आहे?
निर्गुणः परमात्मा च य ईशः प्रकृतेः परः
तो निर्गुण परमात्मा आहे, प्रकृतीच्या पलीकडचा ईश्वर आहे.
स एकः सृष्टिसंहारे स सर्वः सृष्टिकर्मणि
तोच एक निर्माण आणि संहार करतो; सृष्टीच्या कार्यात तो सर्वत्र आहे.
य ईशस्त्रिविधां मूर्तिं विधत्ते सृष्टिकर्मणि
सृष्टीच्या कार्यात तो ईश्वर तीन रूपं धारण करतो.
ब्रह्मा च ब्रह्मलोकस्थो विष्णुः क्षीरोदवासकृत्
ब्रह्मा ब्रह्मलोकात वास करतो, विष्णू क्षीरसागरात राहतो.
श्रीकृष्णश्च द्विधाभूतो द्विभुजश्च चतुर्भुजः
श्रीकृष्ण दोन रूपांनी प्रकटतो — दोन हातांनी आणि चार हातांनी.
तस्य देवस्य तेंऽशाश्च ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश हे त्या देवाचे अंश आहेत.
कृष्णः सृष्ट्युन्मुखश्चापि प्रकृतिं तत्र निर्ममे
सृष्टीसाठी इच्छुक असलेल्या कृष्णाने तिथे प्रकृतीची निर्मिती केली.
ततो डिम्भः समुद्भूतस्तन्मध्ये च महाविराट्
त्यातून ब्रह्मांडाचं अंड तयार झालं आणि त्याच्या आत महान विराट प्रकट झाला.
नाभिपद्मोद्भवो ब्रह्मा तस्यैव जलशायिनः 4.41.
पाण्यावर झोपलेल्या त्या परमात्म्याच्या नाभीतील कमळातून ब्रह्मा जन्माला आला.
महाविष्णुर्वामपार्श्वात्संभूतो विष्णुरेव च
महाविष्णूच्या डाव्या बाजूंतून विष्णू स्वतः प्रकट झाला.
धत्ते चतुर्विधां मूर्तिं प्रकृतिः कृष्णसंभवा
कृष्णापासून उत्पन्न झालेली प्रकृती चार प्रकारची रूपं धारण करते.
कृष्णवामांगसंभूता राधा रासेश्वरी स्वयम्
कृष्णाच्या डाव्या अंगातून राधा, जी रासलीलेची स्वामिनी आहे, ती प्रकट झाली.
वक्षःस्थलोद्भवा लक्ष्मीः सर्वसंपत्स्वरूपिणी
त्याच्या छातीपासून लक्ष्मी, सर्व संपत्तीची मूर्ती, प्रकट झाली.
निहत्य दानवान्सर्वान्देवेभ्यश्च श्रियं ददौ
तिने सर्व दानवांचा नाश करून देवांना समृद्धी दिली.
नाम्ना सती शिवं प्राप दक्षस्तस्मै ददौ च ताम्
सती या नावाने ती शिवाला मिळाली; दक्षाने तिला त्याला दिलं.
पितॄणां मानसी कन्या मेनका तव गेहिनी
पितरांची मानसकन्या मेनका तुझी पत्नी झाली.
शिवा शिवस्य पत्नीयं शैल जन्मनिजन्मनि
शिवाची पत्नी शिवा प्रत्येक जन्मात पर्वतराजाची कन्या म्हणून जन्म घेते.