पितॄणां मानसी कन्या मां जानीहि विधेर्वधूम् उवाच शिरसा नत्वा तां पद्मामिव तेजसा
"मी पितरांची मनातून जन्मलेली कन्या, विधीची वधू आहे, असे मला समजा," असे ती कमळासारख्या तेजाने डोकं वाकवून म्हणाली.
वधूर्जगद्विधेः पत्नी वसिष्ठस्य ममालये
जगाच्या सृष्टीकर्त्याची वधू, वसिष्ठांची पत्नी, माझ्या घरी आहे.
ईश्वरी जगतां स्रष्टुरागता बहुपुण्यतः 4.41.
जगाच्या सृष्टीकर्त्याची ईश्वरी, मोठ्या पुण्यामुळे इथे आली आहे.
भोजयामास मिष्टान्नं बुभुजे कन्यया सह
तिने गोड पदार्थ वाढले आणि त्या कन्येसोबत बसून जेवली.
अरुन्धती प्रसङ्गेन संबन्धयोजनानि च बोधयामासुः संबन्धयोजनानि प्रसङ्गतः
अरुंधतीने बोलता बोलता नातेसंबंध समजावून सांगितले.
शिवाय पार्वतीं देहि संहर्तुः श्वशुरो भव
पार्वतीला शंकराला दे आणि संहारकर्त्याचा सासरा हो.
तव शङ्काविनाशाय ब्रह्मसंबन्धकर्मणि
तुझ्या शंकेच्या नाशासाठी, ब्रह्माशी संबंध जोडण्याच्या विधीत—
विधेः प्रार्थनया देव तव कन्यां ग्रहीष्यति
विधीच्या विनंतीने, हे प्रभो, तो तुझी कन्या स्वीकारेल.
हेतुद्वयेन योगीन्द्रो विवाहं च करिष्यति उवाच किंचिद्भीतश्च परं विनयपूर्वकम्
दोन कारणांसाठी योगींद्र हा विवाह करील; तो थोडा घाबरून, पण नम्रपणे बोलला.
हिमालय उवाच किंचिदाश्रममैश्वर्यं किं वा स्वजनबान्धवम्
हिमालय म्हणाले, "हे काही आश्रमाचं ऐश्वर्य आहे का, की आप्तस्वकीयांसाठी आहे?"
न कन्यामतिनिर्लिप्तयोगिने दातुमर्हति
अतिशय विरक्त योग्याला कन्या देऊ नये.
नानुरूपाय पुत्राय पिता कन्या ददाति चेत् 4.41.
वडिलांनी आपल्या कन्येला योग्य नसलेल्या मुलाला दिलं, तर ते योग्य नाही.
न हि दास्याम्यहं कन्यामिच्छया शूलपाणिने
मी माझी मुलगी त्रिशूळधारी शंकराला स्वतःच्या इच्छेने देणार नाही.
हिमालयवचः श्रुत्वा वसिष्ठो विधिनन्दनः
हिमालयाचं बोलणं ऐकून विधीचा मुलगा वसिष्ठ बोलला.
वसिष्ठ उवाच सर्वं जानाति शास्त्रज्ञो निर्मलज्ञानचक्षुषा
वसिष्ठ म्हणाले — जो शास्त्र जाणतो, ज्याचं ज्ञान निर्मळ आहे, तो सर्व काही जाणतो.
असत्यमहितं पश्चात्साम्प्रतं श्रुतिसुन्दरम्
कधी कधी जे खोटं आणि हितकारक नाही, ते सध्या ऐकायला गोड वाटू शकतं.
आपातप्रीतिजनकं परिणामसुखावहम्
ते लगेच आनंद देतं आणि शेवटीही सुख मिळवतं.
श्रुतिमात्रात्सुधातुल्यं सर्वकाले सुखावहम्
फक्त ऐकल्यावर ते अमृतासारखं वाटतं आणि सर्व काळ सुख देतं.
एवं च त्रिविधं शैल नीतिशास्त्रनिरूपितम्
असं म्हणतात, हे शैलराज, नीतीशास्त्रात तीन प्रकारचं वर्तन सांगितलं आहे.
बाह्यसंपद्विहीनश्च शंकरस्त्रिदशेश्वरः
शंकर, देवांचा स्वामी, बाहेरून धनहीन दिसतो.
आपातभ्रमसंपत्तिर्विद्युच्छ्रीरिव नाशिनी
दिसायला जी संपत्ती वाटते, ती फसवी असते आणि विजेसारखी क्षणात नाहीशी होते.
गृही ददाति स्वसुतां राज्यसंपत्तिशालिने 4.41.
गृहस्थ आपली मुलगी राजसंपत्ती असलेल्या पुरुषाला देतो.
को वदेच्छंकरो दुःखी कुबेरो यस्य किंकरः
शंकर गरीब आहे असं कोण म्हणेल, ज्याचा कुबेर सेवक आहे?
निर्गुणः परमात्मा च य ईशः प्रकृतेः परः
तो निर्गुण परमात्मा आहे, प्रकृतीच्या पलीकडचा ईश्वर आहे.
स एकः सृष्टिसंहारे स सर्वः सृष्टिकर्मणि
तोच एक निर्माण आणि संहार करतो; सृष्टीच्या कार्यात तो सर्वत्र आहे.
य ईशस्त्रिविधां मूर्तिं विधत्ते सृष्टिकर्मणि
सृष्टीच्या कार्यात तो ईश्वर तीन रूपं धारण करतो.
ब्रह्मा च ब्रह्मलोकस्थो विष्णुः क्षीरोदवासकृत्
ब्रह्मा ब्रह्मलोकात वास करतो, विष्णू क्षीरसागरात राहतो.
श्रीकृष्णश्च द्विधाभूतो द्विभुजश्च चतुर्भुजः
श्रीकृष्ण दोन रूपांनी प्रकटतो — दोन हातांनी आणि चार हातांनी.
तस्य देवस्य तेंऽशाश्च ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश हे त्या देवाचे अंश आहेत.
कृष्णः सृष्ट्युन्मुखश्चापि प्रकृतिं तत्र निर्ममे
सृष्टीसाठी इच्छुक असलेल्या कृष्णाने तिथे प्रकृतीची निर्मिती केली.