बान्धवान्मेनकां प्रश्नं कुरु शीघ्रं प्रयत्नतः
आपल्या बंधू मेनकेला हा प्रश्न त्वरेने आणि मन लावून विचार.
रोगिणे नौषधं शश्वत्कुपथ्यं रोचते सदा
रुग्णाला औषध नेहमीच अप्रिय असतं, आणि योग्य मार्गही तसाच वाटतो.
जगाम स्वालयं शान्तो वृन्दावनविनोदिनि शोकेन साश्रुनयना हृदयेन विदूयता
वृंदावनात रमणारी ती शांतपणे आपल्या घरी गेली, दुःखाने तिच्या डोळ्यांत अश्रू आले आणि हृदय व्याकुळ झाले.
पृच्छ शैलवरानस्मै न दास्यामि सुतामहम् 4.41.
हा प्रश्न पर्वतराजाला विचार, मी माझी कन्या त्याला देणार नाही.
गले बद्ध्वाऽम्बिकां पश्य यास्यामि घोरकाननम्
तिने अंबिकेला गळ्यात बांधून म्हणाली, "मी आता त्या भयंकर जंगलात जाणार आहे."
त्यक्त्वाऽऽहारं रुदन्ती च चकार शयनं भुवि
तिने अन्न सोडले आणि रडत रडत जमिनीवर झोपली.
आजगाम पुनस्तैश्च युक्ता पश्चादरुन्धती
नंतर अरुंधती त्यांच्या सोबत पुन्हा आली.
दत्त्वा षोडशोपचारान्पूजयामास भक्तितः
तिने सोळा उपचार देऊन भक्तीने तिची पूजा केली.
जगामारुन्धती तूर्णं यत्र मेना च पार्वती
अरुंधती पटकन जिथे मेना आणि पार्वती होत्या तिथे गेली.
उवाच मधुरं साध्वी सावधानां हितं वचः उत्तिष्ठ मेनके साध्वि त्वद्गृहेऽहमरुन्धती
ती साध्वी गोड बोलली, लक्षपूर्वक हिताचे शब्द सांगितले, "उठा मेनेके, साध्वी, मी अरुंधती, तुमच्या घरी आले आहे."
पितॄणां मानसी कन्या मां जानीहि विधेर्वधूम् उवाच शिरसा नत्वा तां पद्मामिव तेजसा
"मी पितरांची मनातून जन्मलेली कन्या, विधीची वधू आहे, असे मला समजा," असे ती कमळासारख्या तेजाने डोकं वाकवून म्हणाली.
वधूर्जगद्विधेः पत्नी वसिष्ठस्य ममालये
जगाच्या सृष्टीकर्त्याची वधू, वसिष्ठांची पत्नी, माझ्या घरी आहे.
ईश्वरी जगतां स्रष्टुरागता बहुपुण्यतः 4.41.
जगाच्या सृष्टीकर्त्याची ईश्वरी, मोठ्या पुण्यामुळे इथे आली आहे.
भोजयामास मिष्टान्नं बुभुजे कन्यया सह
तिने गोड पदार्थ वाढले आणि त्या कन्येसोबत बसून जेवली.
अरुन्धती प्रसङ्गेन संबन्धयोजनानि च बोधयामासुः संबन्धयोजनानि प्रसङ्गतः
अरुंधतीने बोलता बोलता नातेसंबंध समजावून सांगितले.
शिवाय पार्वतीं देहि संहर्तुः श्वशुरो भव
पार्वतीला शंकराला दे आणि संहारकर्त्याचा सासरा हो.
तव शङ्काविनाशाय ब्रह्मसंबन्धकर्मणि
तुझ्या शंकेच्या नाशासाठी, ब्रह्माशी संबंध जोडण्याच्या विधीत—
विधेः प्रार्थनया देव तव कन्यां ग्रहीष्यति
विधीच्या विनंतीने, हे प्रभो, तो तुझी कन्या स्वीकारेल.
हेतुद्वयेन योगीन्द्रो विवाहं च करिष्यति उवाच किंचिद्भीतश्च परं विनयपूर्वकम्
दोन कारणांसाठी योगींद्र हा विवाह करील; तो थोडा घाबरून, पण नम्रपणे बोलला.
हिमालय उवाच किंचिदाश्रममैश्वर्यं किं वा स्वजनबान्धवम्
हिमालय म्हणाले, "हे काही आश्रमाचं ऐश्वर्य आहे का, की आप्तस्वकीयांसाठी आहे?"
न कन्यामतिनिर्लिप्तयोगिने दातुमर्हति
अतिशय विरक्त योग्याला कन्या देऊ नये.
नानुरूपाय पुत्राय पिता कन्या ददाति चेत् 4.41.
वडिलांनी आपल्या कन्येला योग्य नसलेल्या मुलाला दिलं, तर ते योग्य नाही.
न हि दास्याम्यहं कन्यामिच्छया शूलपाणिने
मी माझी मुलगी त्रिशूळधारी शंकराला स्वतःच्या इच्छेने देणार नाही.
हिमालयवचः श्रुत्वा वसिष्ठो विधिनन्दनः
हिमालयाचं बोलणं ऐकून विधीचा मुलगा वसिष्ठ बोलला.
वसिष्ठ उवाच सर्वं जानाति शास्त्रज्ञो निर्मलज्ञानचक्षुषा
वसिष्ठ म्हणाले — जो शास्त्र जाणतो, ज्याचं ज्ञान निर्मळ आहे, तो सर्व काही जाणतो.
असत्यमहितं पश्चात्साम्प्रतं श्रुतिसुन्दरम्
कधी कधी जे खोटं आणि हितकारक नाही, ते सध्या ऐकायला गोड वाटू शकतं.
आपातप्रीतिजनकं परिणामसुखावहम्
ते लगेच आनंद देतं आणि शेवटीही सुख मिळवतं.
श्रुतिमात्रात्सुधातुल्यं सर्वकाले सुखावहम्
फक्त ऐकल्यावर ते अमृतासारखं वाटतं आणि सर्व काळ सुख देतं.
एवं च त्रिविधं शैल नीतिशास्त्रनिरूपितम्
असं म्हणतात, हे शैलराज, नीतीशास्त्रात तीन प्रकारचं वर्तन सांगितलं आहे.
बाह्यसंपद्विहीनश्च शंकरस्त्रिदशेश्वरः
शंकर, देवांचा स्वामी, बाहेरून धनहीन दिसतो.