न विशेषं समासं च श्रुतं न व्यासमीप्सितम्
मला त्यातील भेद, सारांश किंवा व्यासाचा हेतू ऐकायला मिळाला नाही.
किं किं तपः कठोरं च चकार पार्वती स्वयम्
पार्वतीने स्वतः कोणती कठोर तपश्चर्या केली?
रतिः केन प्रकारेण जीवयामास मन्मथम्
रतीने कोणत्या प्रकारे मनमथाला पुन्हा जिवंत केलं?
तयो रहसि संभोगं पापिनां पापमोचनम्
त्यांचा गुप्त संग पापींच्या पापांचा नाश करणारा आहे.
दम्पतीविरहोक्तिश्च कर्णज्वाला च योषितः
पती-पत्नीच्या विरहातील शब्द, आणि स्त्रियांच्या कानात उठणारी जळजळ—
अग्निज्वाला विषज्वाला क्षमा सोढुं च योषितः
अग्नीची ज्वाळा, विषाची जळजळ—हे सगळं स्त्रिया कसं सहन करतात?
राधिकावचनं श्रुत्वा विस्मितश्चकिताननः
राधिकेचं बोलणं ऐकून तो आश्चर्यचकित झाला, त्याच्या चेहऱ्यावर विस्मय उमटला.
दम्पतीविरहोक्तिं च यां राधा श्रोतुमक्षमा
पती-पत्नीच्या विरहातील जी वचने राधेला ऐकवत नव्हती.
इत्येवं मानसे कृत्वा मायेशो माययाऽन्वितः 4.40.
अशा प्रकारे मनाशी ठरवून, मायेश्वर श्रीकृष्ण आपल्या मायेबरोबर पुढे गेले.
श्रीकृष्ण उवाच प्राणाधिदेवि प्राणेशि प्राणाधारे मनोहरे
श्रीकृष्ण म्हणाले — प्राणांची अधिष्ठात्री देवी, प्राणांची स्वामिनी, प्राणधारक, मन मोहून टाकणारी देवी,
वटमूलाद्गते रुद्रे पार्वती तपसे ययौ
वटवृक्षाच्या मुळांखालून रुद्र निघून गेल्यावर, पार्वती तप करण्यासाठी निघाली.
गत्वा सा स्वर्णदीतीरं स्नात्वा त्रिषवणं मुदा
ती सुवर्णनदीच्या काठी गेली, आनंदाने दिवसातून तीन वेळा स्नान करू लागली.
वर्षमेकं च संपूर्णमनाहारा स्वभक्तितः
एक पूर्ण वर्ष तिने अन्न न घेता, फक्त आपल्या भक्तीत मग्न राहून उपवास केला.
ग्रीष्मे च परितो वह्निं प्रज्वलन्तं दिवानिशम् कृत्वा प्रतस्थौ तन्मध्ये संततं जपती मनुम्
उन्हाळ्यात तिने चहुबाजूंनी जळणाऱ्या अग्नीचे वळचण करून, दिवसरात्र त्या मध्ये उभी राहून, अखंडपणे आपला मंत्र जपत राहिली.
शश्वत्स्मशाने वर्षासु कृत्वा योगासनं शिवा
पावसाळ्यात, शिवा नेहमी स्मशानातच योगासन धरून बसायची.
शीते जलान्तरे शश्वत्प्रतस्थौ भक्तिपूर्वकम्
हिवाळ्यात, ती नेहमी भक्तिभावाने पाण्यात उभी राहत असे.
एवं कृत्वा परं वर्षमप्राप्य शंकरं सती
अशा प्रकारे आणखी एक वर्ष कठोर तप करूनही, सतींना शंकर मिळाले नाहीत.
तामग्निकुण्डं विशतीं तपसाऽतिकृशां सतीम्
तपामुळे खूप कृश झालेली सती, अग्निकुंडात प्रवेश करू लागली.
अतीव वामनो बालो विप्ररूपी स्वतेजसा 4.40.
तेव्हा एक फारच लहानसा, तेजस्वी ब्राह्मणवेषातील मुलगा तिथे प्रकट झाला.
शुक्लयज्ञोपवीती च शुक्लवासाश्च सस्मितः
त्याने पांढरे यज्ञोपवीत आणि पांढरे वस्त्र घातले होते, आणि चेहऱ्यावर मंद हास्य होते.
निर्जने बालकं दृष्ट्वा स्निग्धा सापि जगाद ह
त्या एकाकी ठिकाणी तो मुलगा दिसल्यावर, सतीने प्रेमाने त्याच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
को भवानिति पप्रच्छ तं शिशुं पुरतः स्थितम्
समोर उभ्या असलेल्या त्या मुलाला तिने विचारले, 'तू कोण आहेस?'
श्रुत्वा शैलसुता प्रश्नं प्रहस्य परमेश्वरः
शैलपुत्रीचा हा प्रश्न ऐकून, परमेश्वर हसले.
शंकर उवाच का त्वं कान्ताऽतिकान्तारे तपश्चरसि सुन्दरि
शंकर म्हणाले — 'सुंदरी, या घनदाट अरण्यात तू कोण आहेस, आणि कोणासाठी हे कठोर तप करत आहेस?'
वद कस्य कुले जाता कस्य कन्या च काऽभिधा
'माझ्या घराण्याचं नाव काय? तू कुणाची मुलगी आहेस? तुझे नाव काय? हे सांग.'
अहो वा तपसां राशिः स्वयं मूर्तिमती सती
वा! किती मोठं तप! साक्षात सतीच माझ्यासमोर उभी आहे.
स्वयं तेजःस्वरूपा वा मूलप्रकृतिरीश्वरी
तू स्वतः तेजाचा मूर्तरूप आहेस का, की मूळ प्रकृती, सर्वांची अधिष्ठात्री देवी आहेस का?
किं वा त्रिलोके लक्ष्मीस्त्वं संपद्रूपा सनातनी
की तू त्रैलोक्यात लक्ष्मी आहेस, सनातन समृद्धीचे मूर्तिमंत रूप आहेस का?
किं वाम्बिका त्वं देवानां स्वयं मूर्तिमती सती 4.40.
की तू अंबिका आहेस, देवतांची प्रत्यक्ष मूर्ती, आणि सती म्हणून अस्तित्वात आहेस का?
रागाधिष्ठातृदेवी वा स्वयं साक्षात्सरस्वती
की तू रागाची अधिष्ठात्री देवी आहेस, की प्रत्यक्ष सरस्वती आहेस का?