दृष्ट्वा रतेर्विलापं च मूर्च्छां संप्राप पार्वती
रतीचं दुःख पाहून पार्वती बेशुद्ध पडली.
रुदन्तीं पार्वतीं त्यक्त्वा स्वस्थानं प्रययौ शिवः
रडणारी पार्वती मागे ठेवून शिव आपल्या स्थानावर गेला.
रूपयौवनयोर्गर्वं तत्याज शैलकन्यका
शैलराजकन्येने आपल्या सौंदर्याचा आणि तारुण्याचा अभिमान सोडला.
सुराश्च रतिमाश्वास्य सर्वे जग्मुः स्वमन्दिरम् 4.39.
देवतांनी रतीला धीर देऊन आपापल्या घरी परत गेले.
स्तुत्वा रुदित्वा शोकेन भयेन कामकामिनी
स्तुती करून, रडून, दुःख आणि भीतीने व्याकुळ झालेली ती कामिनी—
न जगाम पितुर्गेहं पार्वती सा तु लज्जया
पार्वती लाजेने वडिलांच्या घरी गेली नाही.
प्रजग्मुः सहचारिण्यस्तत्पश्चाच्छोकविह्वलाः
तिच्या सख्या दुःखाने व्याकुळ होऊन नंतर निघून गेल्या.
सुचिरं च तपस्तप्त्वा सा संप्राप त्रिलोचनम्
खूप काळ कठोर तप करून तिने त्रिनयनाला प्राप्त केलं.
इत्येवं कथितं सर्वं पार्वतीदर्पमोक्षणम्
अशी ही पार्वतीच्या अभिमानातून मुक्त होण्याची सर्व कथा सांगितली.
श्रीराधिकोवाच सुन्दरं श्रुतिपीयूषं निगूढं ज्ञानकारणम्
श्रीराधिकेने म्हटलं: हे सुंदर, वेदांप्रमाणे मधुर, गूढ आणि ज्ञान देणारं आहे.
न विशेषं समासं च श्रुतं न व्यासमीप्सितम्
मला त्यातील भेद, सारांश किंवा व्यासाचा हेतू ऐकायला मिळाला नाही.
किं किं तपः कठोरं च चकार पार्वती स्वयम्
पार्वतीने स्वतः कोणती कठोर तपश्चर्या केली?
रतिः केन प्रकारेण जीवयामास मन्मथम्
रतीने कोणत्या प्रकारे मनमथाला पुन्हा जिवंत केलं?
तयो रहसि संभोगं पापिनां पापमोचनम्
त्यांचा गुप्त संग पापींच्या पापांचा नाश करणारा आहे.
दम्पतीविरहोक्तिश्च कर्णज्वाला च योषितः
पती-पत्नीच्या विरहातील शब्द, आणि स्त्रियांच्या कानात उठणारी जळजळ—
अग्निज्वाला विषज्वाला क्षमा सोढुं च योषितः
अग्नीची ज्वाळा, विषाची जळजळ—हे सगळं स्त्रिया कसं सहन करतात?
राधिकावचनं श्रुत्वा विस्मितश्चकिताननः
राधिकेचं बोलणं ऐकून तो आश्चर्यचकित झाला, त्याच्या चेहऱ्यावर विस्मय उमटला.
दम्पतीविरहोक्तिं च यां राधा श्रोतुमक्षमा
पती-पत्नीच्या विरहातील जी वचने राधेला ऐकवत नव्हती.
इत्येवं मानसे कृत्वा मायेशो माययाऽन्वितः 4.40.
अशा प्रकारे मनाशी ठरवून, मायेश्वर श्रीकृष्ण आपल्या मायेबरोबर पुढे गेले.
श्रीकृष्ण उवाच प्राणाधिदेवि प्राणेशि प्राणाधारे मनोहरे
श्रीकृष्ण म्हणाले — प्राणांची अधिष्ठात्री देवी, प्राणांची स्वामिनी, प्राणधारक, मन मोहून टाकणारी देवी,
वटमूलाद्गते रुद्रे पार्वती तपसे ययौ
वटवृक्षाच्या मुळांखालून रुद्र निघून गेल्यावर, पार्वती तप करण्यासाठी निघाली.
गत्वा सा स्वर्णदीतीरं स्नात्वा त्रिषवणं मुदा
ती सुवर्णनदीच्या काठी गेली, आनंदाने दिवसातून तीन वेळा स्नान करू लागली.
वर्षमेकं च संपूर्णमनाहारा स्वभक्तितः
एक पूर्ण वर्ष तिने अन्न न घेता, फक्त आपल्या भक्तीत मग्न राहून उपवास केला.
ग्रीष्मे च परितो वह्निं प्रज्वलन्तं दिवानिशम् कृत्वा प्रतस्थौ तन्मध्ये संततं जपती मनुम्
उन्हाळ्यात तिने चहुबाजूंनी जळणाऱ्या अग्नीचे वळचण करून, दिवसरात्र त्या मध्ये उभी राहून, अखंडपणे आपला मंत्र जपत राहिली.
शश्वत्स्मशाने वर्षासु कृत्वा योगासनं शिवा
पावसाळ्यात, शिवा नेहमी स्मशानातच योगासन धरून बसायची.
शीते जलान्तरे शश्वत्प्रतस्थौ भक्तिपूर्वकम्
हिवाळ्यात, ती नेहमी भक्तिभावाने पाण्यात उभी राहत असे.
एवं कृत्वा परं वर्षमप्राप्य शंकरं सती
अशा प्रकारे आणखी एक वर्ष कठोर तप करूनही, सतींना शंकर मिळाले नाहीत.
तामग्निकुण्डं विशतीं तपसाऽतिकृशां सतीम्
तपामुळे खूप कृश झालेली सती, अग्निकुंडात प्रवेश करू लागली.
अतीव वामनो बालो विप्ररूपी स्वतेजसा 4.40.
तेव्हा एक फारच लहानसा, तेजस्वी ब्राह्मणवेषातील मुलगा तिथे प्रकट झाला.
शुक्लयज्ञोपवीती च शुक्लवासाश्च सस्मितः
त्याने पांढरे यज्ञोपवीत आणि पांढरे वस्त्र घातले होते, आणि चेहऱ्यावर मंद हास्य होते.