श्रीनारायण उवाच पप्रच्छ राधिका देवी निगूढमभिवाञ्छितम्
श्रीनारायण म्हणाले – राधिकादेवीने मनातल्या खोल इच्छा असलेला एक गुप्त प्रश्न विचारला.
श्रीराधिकोवाच वद मे वाञ्छितं प्रश्नं सर्वसंदेहभञ्जनम् ।। 4.36.
श्रीराधिका म्हणाली – मला तो प्रश्न सांग, जो माझ्या सर्व शंका दूर करील.
सर्वज्ञानाधिदेवश्च शंकरः सर्वतत्त्ववित्
शंकर हे सर्व ज्ञानाचे अधिदेव आहेत आणि सर्व तत्त्वांचे जाणणारे आहेत.
कथं विभूतिगात्रश्च पञ्चवक्त्रस्त्रिलोचनः
तो, ज्याचे शरीर विभूतींनी भरलेले आहे, पाच तोंडे आणि तीन डोळे असलेला कसा आहे?
वृषेणाटति देवेन्द्रो विहाय वरवाहनम्
देवेंद्राने आपले सुंदर वाहन सोडून बैलावरून फिरायला सुरुवात केली.
वह्निशुद्धांशुकं त्यक्त्वा धत्ते शार्दूलचर्मकम्
तो अग्नीने शुद्ध केलेले वस्त्र बाजूला ठेवून वाघाची कातडी अंगावर घालतो.
नास्ति रत्नकिरीटेच्छा जटायां प्रीतिरुत्तमा
त्याला रत्नजडित मुकुटाची इच्छा नाही, उलट जटांमध्येच त्याला मोठा आनंद मिळतो.
चन्दनागुरुकस्तूरीसुगंधिकुसुमानि च
चंदन, अगरू, कस्तुरी आणि सुगंधी फुले—
एतद्वेदितुमिच्छामि व्यासेन कथय प्रभो
हे असं का आहे, हे मला जाणून घ्यायचं आहे; प्रभो, व्यासाच्या माध्यमातून मला सांग.
राधिकावचनं श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः
राधिकेचे बोल ऐकून मधुसूदन हसला.
श्रीकृष्ण उवाच विरराम पूर्णतमो ध्यात्वा मां मनसा मुदा
श्रीकृष्ण म्हणाले: पूर्णत्वाला पोहोचलेला तो, मनात आनंदाने माझा ध्यान करून शांत झाला.
एतस्मिन्नन्तरे मां च ददर्श पुरतः स्थितम् ।।4.36.८०. न बभूव वितृष्णश्च लोचनाभ्यां त्रिलोचनः
इतक्यात त्याने मला समोर उभा पाहिलं; त्रिनेत्राला डोळ्यांनी पाहूनही समाधान वाटलं नाही.
पश्यन्निमेषरहित इति मत्वा स्वमानसे
'तो पापणी न हलवता पाहतो आहे,' असं त्याने आपल्या मनात विचार केलं.
सहस्रवदनोऽनन्तो भाग्यवांश्च चतुर्मुखः
सहस्त्रमुखी अनंत आणि चार मुखांचा, भाग्यशाली ब्रह्मा—
पश्यामि किं वा किं स्तौमि संप्राप्य नाथमीदृशम्
अशा प्रभूला प्राप्त झाल्यावर मी काय पाहू, किंवा काय स्तुती करू?
स्व मानसे कुर्वतीदं शंकरे च तपस्विनि
ती आपल्या मनात आणि तपस्वी शंकराच्या मनात हे करत होती.
एकैकवक्त्रं शुशुभे लोचनैश्च त्रिभिस्त्रिभिः। बभूव तेन तन्नाम पञ्चवक्त्रस्त्रिलोचनः
प्रत्येक मुखावर तीन डोळे शोभून दिसत होते; म्हणून त्याला पंचमुखी त्रिनेत्री म्हणतात.
स्तवनादधिकप्रीतिः शिवस्य दर्शने मम
शिवाचे दर्शन आणि त्याची स्तुती केल्यावर माझा आनंद अधिकच वाढतो.
चक्षूंषि गुणरूपाणि तस्य ब्रह्मस्वरूपिणः
त्या ब्रह्मस्वरूपाच्या सर्व गुणरूपे आणि रूपे म्हणजे त्याची डोळे आहेत.
सत्त्वांशेन दृशा शंभुः पश्यन्पाति च सात्त्विकान्
सत्त्वगुणाच्या भागाने शंभू आपल्या डोळ्यांनी सत्त्वगुणी लोकांचे रक्षण करतो.
चक्षुषस्तामसात्पश्चाल्ललाटस्थाद्धरस्य च 4.36.
त्याच्या डोळ्यांच्या तामस गुणातून आणि हराच्या कपाळातून—
कोटितालप्रमाणश्च सूर्यकोटिसमप्रभः
कोट्यवधी ताडाच्या झाडाएवढा मोठा आणि कोट्यवधी सूर्यांसारखा तेजस्वी.
विभूतिगात्रः स विभुः सतीसंस्कारभस्मना
सर्वत्र व्यापून राहणारा तो प्रभू, सतीच्या अंत्यसंस्कारातील भस्माने आपले अंग शोभवून होता.
स्वात्मारामो यद्यपीशस्तथाऽपि पूर्णमब्दकम्
तो स्वतःमध्येच रमणारा आणि सर्वांचा स्वामी असला, तरीही तो पूर्णपणे दुःखात बुडून गेला होता.
प्रत्यङ्गं चापि तस्याश्च पपात यत्र यत्र ह
तिच्या प्रत्येक अंगाचा भाग जिथे जिथे पडला, त्या त्या ठिकाणी,
तदा शवावशेषं च कृत्वा वक्षसि शंकरः
शिवाने त्या वेळी तिच्या देहाचा केवळ मृतदेह उरू दिला आणि तो आपल्या छातीवर ठेवला.
तदा गत्वा महेशं तं कृत्वा क्रोडे प्रबोध्य च
मग कोणी त्या महादेवाजवळ गेला, त्याला मिठीत घेतले आणि जागे केले.
तदा शिवश्च संतुष्टः स्वं लोकं च जगाम ह
त्या वेळी, शिव समाधानी झाला आणि आपल्या लोकात परत गेला.
दिव्यस्रग्धारियोगेन नेच्छा नित्ये परे विभोः
दैवी हार आणि अलंकारांच्या योगाने, त्या नित्य आणि सर्वोच्च प्रभूला कोणतीही इच्छा राहत नाही.
न चेच्छा केशसंस्कारे स्वाङ्गवेषेण योगिनः
योग्यांना स्वतःचे केस सजवायची किंवा अंगाला अलंकार घालायची इच्छाही नसते.