पुंश्चली हिंस्रजन्तुभ्यो नवघातिभ्य एव च
वेश्या हिंस्र प्राण्यांपेक्षा आणि नव्या खुनींपेक्षाही अधिक धोकादायक असते.
त्यज ध्यानं मुनिश्रेष्ठ भुंक्ष्वेदं तपसः फलम्
मुनिश्रेष्ठा, ध्यान सोड आणि आपल्या तपश्चर्येचे हे फळ उपभोग.
स रम्भावचनं श्रुत्वा तामुवाच भयाकुलः
रम्भेचे शब्द ऐकून तो घाबरून तिला उत्तर देतो.
देवल उवाच कुलधर्मोचितं सत्यं ब्राह्मणानां तपस्विनाम्
देवल म्हणाला: ब्राह्मण आणि तपस्व्यांच्या कुळाला योग्य असा खरा आचार—
धर्मोऽयं युक्तकाले च स्वयोषिति रतो द्विजः
योग्य वेळी द्विजाने आपल्या पत्नीबरोबर रमणे, हाच धर्म आहे.
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यो यो रतः परयोषिति
जो ब्राह्मण, क्षत्रिय किंवा वैश्य दुसऱ्याच्या पत्नीबरोबर रमतो—
ग्राह्या चोपस्थिता स्त्री च गृहिणा न तपस्विना
घरात राहणारा पुरुष ज्या स्त्रीने जवळ येण्याची इच्छा दाखवली, ती स्वीकारू शकतो; पण तपस्वी पुरुषाने तसे करू नये.
ब्रह्मा जगद्विधाताऽपि न विरक्तः कलत्रवान्
जगाचा सृष्टीकर्ता ब्रह्मादेखील पत्नी असताना विरक्त राहू शकत नाही.
स्वभार्यां च परित्यज्य यो गृह्णाति परस्त्रियम् 4.30.
जो पुरुष स्वतःची पत्नी सोडून दुसऱ्याची पत्नी स्वीकारतो,
भुवि नास्ति यशो यस्य जीवनं तस्य निष्फलम्
त्याला या पृथ्वीवर कोणतीही कीर्ती मिळत नाही आणि त्याचे जीवन व्यर्थ जाते.
निष्कामेन च वृद्धेन मया किं ते प्रयोजनम्
मी आता वयस्कर आणि कामनाशून्य झालो आहे, मग तुला माझ्याशी काय काम आहे?
इत्येवं वचनं श्रुत्वा चुकोपाप्सरसां वरा
हे शब्द ऐकून सर्व अप्सरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या ती रागावली.
रम्भोवाच तपःप्रभावात्सश्रीकः सुवेषः संमतः स्त्रियाः
रंभा म्हणाली: तुझ्या तपश्चर्येच्या प्रभावामुळे तू तेजस्वी, सुंदर वस्त्रांनी सजलेला आणि स्त्रियांमध्ये मान्य आहेस.
त्वया विनाऽन्यं कं यामि को वास्ति त्वत्परः पुमान्
तुझ्याशिवाय मी दुसऱ्या कोणाकडे जाऊ? पुरुषांमध्ये तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असा कोण आहे?
शीघ्रं मां भज विप्रेन्द्र दग्धां कामाग्निना सदा
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, मी नेहमीच कामाग्नीने जळत आहे, म्हणून लवकर मला स्वीकार.
न चेच्छापं प्रदास्यामि वद वेदविदां वर
जर तू मला स्वीकारले नाहीस, तर मी तुला शाप देईन, हे वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या.
दग्धाः प्राणा मनोदग्धं स्वात्मा वा इति संततम्
माझे प्राण जळून गेले आहेत, मन नेहमीच संतप्त आहे, किंवा माझे संपूर्ण अस्तित्वच जळून गेले आहे.
स्वान्तर्दुःखेन दुःखार्तो यो यं शपति निश्चितम्
ज्याच्या अंतःकरणात दुःख आहे, तो नक्कीच दुसऱ्याला शाप देतो.
द्विजो रम्भावचः श्रुत्वा बभूव ध्यानतत्परः 4.30.
रंभेचे शब्द ऐकून तो ब्राह्मण ध्यानात मग्न झाला.
त्यक्ताहारस्यान्तरं च भस्मपूर्णं ततो मुनेः 4.30.
ज्याने अन्न त्यागले त्या ऋषीच्या शरीरात आत फक्त राखच उरली होती.
निष्कलः पुंश्चली शापाद्ब्रह्माऽपूज्यो यथा पुरा सुखदं पुण्यदं गूढं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
त्या शापामुळे ब्रह्मा पुन्हा पूर्वीसारखा अपूज्य झाला, कारण तो अवयवशून्य आणि चंचल स्त्री होता. हे गुप्त, आनंददायक आणि पुण्यदायक आहे—तुला अजून काही ऐकायचे आहे का?
किमाश्चर्यं श्रुतं नाथ चरितं सुमनोहरम्
हे प्रभो, कोणती अद्भुत आणि मनाला भावणारी कथा ऐकली गेली?
यो विधाता त्रिजगतां तपसां फलदायकः
जो त्रैलोक्याचा सृष्टीकर्ता आहे आणि तपश्चर्येचे फळ देणारा आहे—
श्रीकृष्ण उवाच तपस्वी वैष्णवः श्रेष्ठो ज्ञानी परमधार्मिकः
श्रीकृष्ण म्हणाले: जो तपस्वी वैष्णव आहे, तो सर्वांत श्रेष्ठ, ज्ञानी आणि परमधार्मिक असतो.
स च पूर्वं तपः कुर्वन्नाजगाम मम प्रिये
तो पूर्वी कठोर तपस्या करून माझ्याकडे आला, प्रिये.
तपश्चकार राजेन्द्रो वर्षाणां च सहस्रकम्
राजाने हजारो वर्षे तप केला.
वल्मीकाच्छादितं देहं दृष्ट्वा धाता कृपानिधिः
त्याचे शरीर वाळवीच्या घराने झाकलेले पाहून, दयाळू ब्रह्मदेवाने
कमण्डलुजलेनैव मम देहोद्भवेन च
आपल्या कमंडलूतील पाणी आणि माझ्या देहातून उत्पन्न झालेले पाणी
कमण्डलुजलस्पर्शादुत्थाय नृपतिः स्वयम्
कमंडलूच्या पाण्याचा स्पर्श होताच राजा स्वतः उठून उभा राहिला.
स तं नमन्तं राजानमुवाच कमलोद्भवः
कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने वंदन करणाऱ्या राजाला संबोधले.