अष्टावक्रो मुनीन्द्रोऽपि विख्यातो भुवनत्रये 4.30.
अष्टावक्र हा ऋषींचा प्रमुख असून, तो तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे.
कृष्णस्य वचनं श्रुत्वा विमनस्का हरिप्रिया
कृष्णाचं बोलणं ऐकून हरिप्रियेला मनात खिन्नता आली.
राधिकोवाच स वितृप्तो भवति किं गोष्पदोदकपानतः
राधिका म्हणाली: तो फक्त गायीच्या खुरातील पाणी पिऊन समाधानी होतो का?
वेदानां वेदवक्तॄणां विधातुर्जनकस्य च
वेद, वेद सांगणारे, आणि सृष्टीच्या उत्पत्तिकर्त्याचा जनक,
राधिकावचनं श्रुत्वा तुष्टः कृष्णो बभूव ह
राधिकेचं बोलणं ऐकून कृष्ण तृप्त झाला.
श्रीकृष्ण उवाच श्रवणात्कथनाद्यस्य सर्वं पापं प्रणश्यति
श्रीकृष्ण म्हणाले: त्याची गोष्ट ऐकल्याने आणि सांगितल्याने सर्व पाप नष्ट होतं.
महाविष्णोर्नाभिपद्माद्बभूव जगतां विधिः
महाविष्णूच्या नाभीतील कमळातून या जगाचा कर्ता जन्माला आला.
पुत्रा बभूवुश्चत्वारो ब्रह्मणो मानसात्पुरा
पूर्वी ब्रह्माच्या मनातून चार पुत्र जन्मले.
शिशवः पञ्चवर्षीया नग्ना अज्ञानिनो यथा
ते पाच वर्षांचे, नग्न आणि लहान मुलांसारखे अजाण होते.
सनकश्च सनन्दश्च तृतीयश्च सनातनः
सनक, सनंदन आणि तिसरा सनातन,
तानुवाच जगद्धाता सृष्टिं कुरुत पुत्रकाः 4.30.
जगाचा कर्ता त्यांना म्हणाला: 'मुलांनो, सृष्टी करा.'
विधाता विमनस्कश्च तनयेषु गतेषु च
पुत्र गेले तेव्हा विधात्याच्या मनात खिन्नता आली.
ज्ञानेन निर्ममे पुत्रान्स्वाङ्गेषु च तपोधनान्
ज्ञानाच्या बळावर त्याने आपल्या अंगांतून तपस्वी पुत्रांची निर्मिती केली.
अत्रिः पुलस्त्यः पुलहो मरीचिर्भृगुरङ्गिराः
अत्री, पुलस्त्य, पुलह, मरीचि, भृगु आणि अंगिरा—
शङ्कुः शङ्खः पञ्चशिखः प्रचेतास्ते तपोधनाः
शंकु, शंख, पञ्चशिख आणि प्रचेतस—हे सर्व तपस्वी होते.
कलत्रवन्तस्ते सर्वे संसारं कर्तुमु न्मुखाः
हे सर्व विवाहित होते आणि संसारात रमलेले होते.
तदस्तु च कथा बह्वी मुनिवंशानुकीर्तनी
आता या ऋषींच्या वंशांची मोठी कथा सांगितली जाते.
प्रचेतसः सुतः श्रीमानसितो मुनिपुङ्गवः
प्रचेतसाचा पुत्र असिता हा तेजस्वी आणि श्रेष्ठ ऋषी होता.
न बभूव सुतस्तस्य प्राणांस्त्यक्तुं समुद्यतः
त्याला पुत्र नव्हता, कारण तो आपले प्राण सोडण्यास तयार होता.
मन्त्राधिष्ठातृदेवीं ते सद्यः साक्षाद्भविष्यति 4.30.
मंत्रांची अधिष्ठात्री देवी त्यांना त्वरित प्रत्यक्ष प्रकट होईल.
श्रुत्वैतच्चरितं विप्रो जगाम शिवसन्निधिम्
ही कथा ऐकून तो ब्राह्मण शिवाच्या सान्निध्यात गेला.
सकलत्रो यथा योगी तुष्टाव योगिनां गुरुम्
पत्नीसमवेत योगी असिता यांनी योग्यांचा गुरु अशा शिवाची स्तुती केली.
असित उवाच योगीन्द्राणां च योगीन्द्र गुरूणां गुरवे नमः
असिता म्हणाले— योग्यांमध्ये श्रेष्ठ, गुरूंच्या गुरुंना नमस्कार.
मृत्योमृर्त्युस्वरूपेण मृत्युसंसारखण्डन
जो मृत्यू आणि अमृत्यूप्रमाणे आहे, मृत्यू आणि संसाराच्या बंधनाचा नाश करणारा आहे.
कालरूपं कलयतां कालकालेश कारण
जो काळरूप आहे, काळाच्या काळात त्याचा विचार करणाऱ्यांचा स्वामी आणि कारण आहे.
गुणातीत गुणाधार गुणबीज गुणात्मक
जो गुणांच्या पलीकडे आहे, गुणांचा आधार आहे, गुणांचे बीज आहे आणि ज्याचे स्वरूप गुणमय आहे.
ब्रह्मस्वरूप ब्रह्मज्ञ ब्रह्मभावे च तत्पर
जो ब्रह्मस्वरूप आहे, ब्रह्मज्ञ आहे आणि ब्रह्मभावात लीन आहे.
इति स्तुत्वा शिवं नत्वा पुरस्तस्थौ मुनीश्वरः
अशी स्तुती करून, शिवाला वंदन करून, तो श्रेष्ठ ऋषी त्याच्या समोर उभा राहिला.
असितेन कृतं स्तोत्रं भक्तियुक्तश्च यः पठेत्
असिता यांनी रचलेली ही स्तुती जो भक्तीने म्हणतो—
स लभेद्वै ष्णवं पुत्रं ज्ञानिनं चिरजीविनम् 4.30.
त्याला ज्ञानवान, दीर्घायुषी आणि वैष्णव पुत्र प्राप्त होतो.