प्राणाधिको मुमुक्षूणां स्तोत्रराजश्च नारद
नारद, मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांसाठी हे स्तोत्र प्राणाहूनही अधिक महत्त्वाचे आहे आणि स्तोत्रांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
मृते मुनौ किं चकार श्रीकृष्णो भक्तवत्सलः
मुनि मेल्यावर भक्तवत्सल श्रीकृष्णाने काय केले?
श्रीनारायण उवाच कृत्वा वक्षसि तद्देहं रुरोदोच्चैर्यथा नरः
श्रीनारायण म्हणाले: त्या शरीराला छातीवर ठेवून, तो माणसासारखा मोठ्याने रडला.
बाहुभ्यां च समाश्लिष्य पिपेषोद्रिक्तमोहतः
त्याने दोन्ही हातांनी घट्ट मिठी मारली आणि भावनेने भारावून शरीर दाबले.
रक्तमांसास्थिहीनं तच्छरीरं च महात्मनः
त्या महात्म्याचे शरीर रक्त, मांस आणि हाडांशिवाय झाले होते.
दग्धं लोहितमांसास्थि ज्वलता जठराग्निना
पोटातील प्रखर ज्वाळांमुळे रक्त, मांस आणि हाडे जळून गेले होते.
चितां चन्दनकाष्ठेन निर्माय मधुसूदनः
मधुसूदनाने चंदनाच्या लाकडाने चिता तयार केली.
ददौ चितायामग्निं च काष्ठं दत्त्वा शवोपरि
त्याने प्रेतावर लाकूड ठेवून चितेला अग्नी दिला.
तद्देहे भस्मसाद्भूते नेदुर्दुन्दुभयो दिवि
ते शरीर राख झाल्यावर आकाशात दुंदुभी वाजल्या.
एतस्मिन्नन्तरे तत्र रत्नसारविनिर्मितम्
इतक्यात तिथे रत्नांच्या साराने बनलेली एक रथ प्रकट झाली.
पार्षदप्रवरैर्युक्तं श्रीकृष्णसदृशैर्वरैः 4.30.
ती रथ श्रीकृष्णासारख्या उत्तम पार्षदांनी वेढलेली होती.
अवरुह्य रथात्तूर्णं पार्षदप्रवरा हरेः ।। सर्वे समानरूपास्ते प्रणम्य राधिकेश्वरौ
हरिचे श्रेष्ठ पार्षद सर्वजण एकसारखे दिसणारे, रथातून झपाट्याने उतरून राधा आणि कृष्णांना वंदन करू लागले.
धृतवन्तं सूक्ष्मदेहं प्रणमय्य मुनीश्वरम्
सुकुमार देह धारण केलेल्या त्या ऋषीला त्यांनी वंदन केले आणि नमस्कार केला.
गते मुनीन्द्रे गोलोकं वृन्दावनविनोदिनी
मुनिश्रेष्ठ गोलोकात गेल्यावर वृंदावन आनंदित झाले.
श्रीराधिकोवाच अतिखर्वजनाकारस्तेजीयानतिकुत्सितः
श्रीराधिका म्हणाली: त्याचा देह फारच लहान होता, पण त्याचा तेज खूप मोठा होता आणि तो तिरस्कार करण्यासारखा मुळीच नव्हता.
कथं वा निर्गतं भस्म देहादस्य किमद्भुतम्
त्याच्या देहातून राख कशी बाहेर आली, आणि यात आश्चर्य वाटण्यासारखं काय आहे?
रथस्थः पुण्यवान्सद्यो गोलकं च जगाम ह
रथात बसलेला तो पुण्यवान लगेचच गोलोकात पोहोचला.
त्वया कृतं च सत्कारमश्रुपूर्णेन चक्षुषा
तू डोळ्यांत अश्रू आणून त्याचा सन्मान केला.
राधिकावचनं श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः कथां कथितुमारेभे युगान्तरगतामपि
राधिकेचं बोलणं ऐकून मधुसूदन हसला आणि एका जुन्या युगातली गोष्ट सांगायला सुरुवात केली.
श्रीकृष्ण उवाच पश्चाच्छ्रोष्यसि कालेन प्रसङ्गे विदुषां मुखात्
श्रीकृष्ण म्हणाले: पुढे योग्य वेळी, ज्ञानी लोकांच्या तोंडून तू ही गोष्ट ऐकशील.
अष्टावक्रो मुनीन्द्रोऽपि विख्यातो भुवनत्रये 4.30.
अष्टावक्र हा ऋषींचा प्रमुख असून, तो तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे.
कृष्णस्य वचनं श्रुत्वा विमनस्का हरिप्रिया
कृष्णाचं बोलणं ऐकून हरिप्रियेला मनात खिन्नता आली.
राधिकोवाच स वितृप्तो भवति किं गोष्पदोदकपानतः
राधिका म्हणाली: तो फक्त गायीच्या खुरातील पाणी पिऊन समाधानी होतो का?
वेदानां वेदवक्तॄणां विधातुर्जनकस्य च
वेद, वेद सांगणारे, आणि सृष्टीच्या उत्पत्तिकर्त्याचा जनक,
राधिकावचनं श्रुत्वा तुष्टः कृष्णो बभूव ह
राधिकेचं बोलणं ऐकून कृष्ण तृप्त झाला.
श्रीकृष्ण उवाच श्रवणात्कथनाद्यस्य सर्वं पापं प्रणश्यति
श्रीकृष्ण म्हणाले: त्याची गोष्ट ऐकल्याने आणि सांगितल्याने सर्व पाप नष्ट होतं.
महाविष्णोर्नाभिपद्माद्बभूव जगतां विधिः
महाविष्णूच्या नाभीतील कमळातून या जगाचा कर्ता जन्माला आला.
पुत्रा बभूवुश्चत्वारो ब्रह्मणो मानसात्पुरा
पूर्वी ब्रह्माच्या मनातून चार पुत्र जन्मले.
शिशवः पञ्चवर्षीया नग्ना अज्ञानिनो यथा
ते पाच वर्षांचे, नग्न आणि लहान मुलांसारखे अजाण होते.
सनकश्च सनन्दश्च तृतीयश्च सनातनः
सनक, सनंदन आणि तिसरा सनातन,