हेमन्ते प्रथमे मासि गोपिकाः काममोहिताः
हिवाळ्याच्या पहिल्या महिन्यात, गोपींना कामाने मोह झाला होता.
स्नात्वा सूर्यसुतातीरे पार्वतीं वालुकामयीम्
सूर्यपुत्राच्या तिरी स्नान करून, त्यांनी वाळूने केलेल्या पार्वतीची पूजा केली.
चन्दनागुरुकस्तूरीकुङ्कुमैश्च मनोहरैः
चंदन, अगर, कस्तुरी आणि कुंकू या मनोहारी वस्तूंनी,
धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्वस्त्रैर्नानाफलैर्मुने
धूप, दिवे, नैवेद्य, वस्त्रे आणि अनेक फळांनी, हे मुनी,
हे देवि जगतां मातः सृष्टिस्थित्यन्तकारिणि
हे देवी, जगाची आई, सृष्टी, स्थिती आणि संहार करणारी,
मन्त्रेणानेन देवेशीं परिहारं विधाय च
या मंत्राने, देवतांच्या देवीसाठी उपाय करून,
मन्त्रस्तु सामवेदोक्तोऽयातयामः सबीजकः
हा मंत्र सामवेदात सांगितलेला आहे, अखंड आणि बीजासह आहे.
पुष्पं माल्यं च नैवेद्यं धूपं दीपं तथा शुभम्
फुले, हार, नैवेद्य, धूप आणि मंगल दिवे—
प्रवालमालया भक्त्या चेमं मन्त्रं सहस्रधा 4.27.
प्रवालाच्या माळेसह आणि भक्तीने हा मंत्र हजार वेळा म्हणा.
सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये सर्वकामप्रदे शिवे
सर्व मंगलांची मंगल, सर्व इच्छा पूर्ण करणारी शिवे,
इत्युक्त्वा च नमस्कारं कृत्वा दत्त्वा च दक्षिणाम्
असे म्हणून, नमस्कार करून आणि दक्षिणा दिल्यावर,
श्रीनारायण उवाच भक्त्या गोपाङ्गनाः सर्वाः सर्वाभीष्टफलप्रदाम्
श्रीनारायण म्हणाले: भक्तीने सर्व गोपींनी सर्व इच्छित फळ देणारी प्राप्त केली.
जगत्येकार्णवे घोरे रुद्रसूर्यविवर्जिते
या जगात, एकट्या भयंकर समुद्रात, जिथे रुद्र आणि सूर्य नाहीत,
दत्तं पुरा ब्रह्मणे च हरिणा जलशायिना
पूर्वी हरिने, जो जलावर शयन करतो, ब्रह्माला हे दिले होते.
नाभिपद्मे जगत्स्रष्टा मधुना कैटभेन च
नाभीच्या कमळात, जगाचा सृष्टीकर्ता, मधु आणि कैटभासह.
ब्रह्मोवाच जये मे मङ्गलं देहि नमस्ते सर्वमङ्गले
ब्रह्मा म्हणाले: मला जय मिळू दे, मला मंगल मिळू दे; सर्व मंगलांची मंगल, तुला नमस्कार.
दैत्यनाशार्थवचनो दकारः परिकीर्तितः
'द' या अक्षराचा अर्थ दैत्यांचा नाश असा सांगितला आहे.
रेफो रोगघ्नवचनो गश्च पापघ्नवाचकः
'र' रोगांचा नाश करणारा, आणि 'ग' पापांचा नाश करणारा आहे.
स्मृत्युक्ति स्मरणाद्यस्या एते नश्यन्ति निश्चितम् 4.27.
जिचे स्मरण आणि उच्चारण केले, तर हे सर्व निश्चितच नाहीसे होते.
विपत्तिवाचको दुर्गश्चाकारो नाशवाचकः
'दु' विपत्ती दर्शवते, 'र्ग' अडथळ्यांचा नाश दर्शवतो.
दुर्गो दैत्येन्द्रवचनोऽप्याकारो नाशवाचकः
'दुर्गा' म्हणजे दैत्यांचा स्वामी, आणि 'आ' नाश दर्शवते.
शश्च कल्याणवचन इकारोत्कृष्टवाचकः
'श' कल्याण दर्शवते, आणि 'ई' श्रेष्ठता दर्शवते.
श्रेयःसङ्घोत्कृष्टदात्री शिवा तेन प्रकीर्तिता
ती श्रेष्ठ कल्याण देणारी आहे, म्हणून तिला शिवा असे म्हणतात.
शिवो हि मोक्षवचनश्चाकारो दातृवाचकः
'शिव' म्हणजे मुक्ती, आणि 'आ' दान करणारी दर्शवते.
अभयो भयनाशोक्तश्चाकारो दातृवाचकः
अभय म्हणजे निर्भयता, भय नाश करणारा म्हणजे भय नाश, आणि आकार म्हणजे देणारा.
राज्यश्रीवचनो माश्च याश्च प्रापणवाचकः
राज्यश्री म्हणजे राजसंपत्ती, 'मा' म्हणजे नाही, आणि 'या' म्हणजे देणारी.
माश्च मोक्षार्थवचनो याश्च प्रापणवाचकः
'मा' म्हणजे मोक्षासाठी, आणि 'या' पुन्हा देणारी दर्शवते.
नारायणार्धाङ्गभूता तेन तुल्या च तेजसा
ती नारायणाच्या अर्ध्या देहाची झाली आणि तेजात त्याच्या बरोबरीची आहे.
निर्गुणस्य च नित्यस्य वाचकश्च सनातनः 4.27.
ती निर्गुण आणि नित्य असलेल्या परमेश्वराची सनातन अभिव्यक्ती आहे.
जयः कल्याणवचनो याकारो दातृवाचकः
'जय' म्हणजे कल्याण, आणि 'या' म्हणजे देणारी.