काले तिलोत्तमा भूत्वा जगाम स्वालयं पुनः
काळानुसार, ती तिलोत्तमा होऊन पुन्हा आपल्या घरी परत गेली.
इत्येवं कथितं श्रुत्वा श्रीकृष्णाख्यानमुत्तमम् 4.24.
असं हे श्रीकृष्णाचं उत्तम चरित्र ऐकलं.
विशेषतस्तव मुखे ह्यतीव सुमनोहरम्
विशेष म्हणजे, तुझं मुख फारच मनोहारी आहे.
मृतायां मुनिकन्यायां शापाद्दुर्वाससो मुनेः
त्या ऋषीच्या कन्येचं मरण हे दुर्वास ऋषींच्या शापामुळे झालं.
पपात धौतमूर्ध्वाच्च धार्यमाणं च वायुना
वारा वर उचललेलं, स्वच्छ झालेलं ते वस्त्र खाली पडलं.
पृथिव्यां पतिते वस्त्रे तपस्त्यक्त्वा मुनीश्वरः
ते वस्त्र जमिनीवर पडल्यावर, त्या मोठ्या ऋषीनं आपली तपश्चर्या सोडली.
जगाम शोकाविष्टोऽपि तूर्णं जामातुराश्रमम्
दुःखानं भरूनही, तो पटकन आपल्या जावयाच्या आश्रमाकडे गेला.
गत्वाऽऽलयसमीपं च विप्रः कातरमानसः
तो ब्राह्मण घराजवळ पोहोचला, तेव्हा त्याचं मन घाबरून गेलं.
श्वशरस्य स्वरं ज्ञात्वा दुर्वासा भयविह्वलः
श्वशुराचा आवाज ओळखून, दुर्वासांना भीतीनं घेरलं.
प्रणम्य श्वशुरं शोकाद्विललाप भृशं पुनः
त्यांनी श्वशुरांना वंदन केलं आणि दु:खानं पुन्हा जोरात रडू लागले.
श्रुत्वा वार्तां शुचाऽऽविष्टः पपात धरणीतले
ती बातमी ऐकून, शोकानं भरून तो जमिनीवर कोसळला.
मृतं दृष्ट्वा स दुर्वासा मुने मनसि संकटम् 4.25.
मृत शरीर पाहून, दुर्वास ऋषींच्या मनात मोठं दुःख दाटलं.
संप्राप्य चेतनां शीघ्रमुवाच तं पुरः स्थितम्
शुद्धीवर येताच, त्यानं समोर उभ्या असलेल्या व्यक्तीला बोलावलं.
महाशोकादश्रुपूर्णं रक्तपङ्कजलोचनम्
मोठ्या शोकानं त्याचे डोळे पाण्यानं भरले आणि लालसर झाले होते.
और्व उवाच स्वल्पदोषे बहुतरः कृतो दण्डस्त्वया कथम्
और्व म्हणाले, "अगदी छोट्या चुकीसाठी तू इतकी मोठी शिक्षा दिलीस, हे कसं योग्य?"
त्वज्जन्म शंकरांशेन शिष्यस्तस्य जगद्गुरोः
तुझं जन्म शंकराच्या अंशातून झालं आहे, आणि तू जगाच्या गुरूचा शिष्य आहेस.
अनसूया महासाध्वी कमलांशा तव प्रसूः
अनसूया ही महान सती, कमळाच्या अंशातून जन्मलेली, तुझी आई आहे.
गुणवाञ्जनको यस्य माता गुणवती सती
ज्याची आई सती आणि गुणवान आहे, आणि वडीलही सद्गुणी आहेत.
मम प्राणाधिका कन्या मुदा त्वयि समर्पिता
माझी मुलगी, जी मला प्राणाहूनही प्रिय आहे, मी आनंदानं तुला दिली.
वाग्दुष्टायाश्च दण्डो हि परित्यागः श्रुतौ श्रुतः
शास्त्रात असं ऐकलं आहे की, वाईट बोलणाऱ्या स्त्रीला शिक्षा म्हणजे तिचा त्याग करावा.
मदपत्यं स्वल्पदोषे यतो भस्मीकृतं त्वया
फक्त थोड्याशा चुकीसाठी, तू माझ्या लेकराला भस्म केलंस.
महतां क्षुद्रजन्तूनां सर्वेषां जीविनां सदा 4.25.
महान असो वा लहान, सर्व जीवांसाठी हे नेहमीच लागू होतं.
इत्युक्त्वा च मुनिश्रेष्ठो विलप्य च पुनः पुनः
असं म्हणून तो श्रेष्ठ ऋषी पुन्हा पुन्हा हंबरायला लागला.
गते मुनीन्द्रे दुर्वासा विललाप भृशं पुनः
तो मुख्य ऋषी निघून गेल्यावर, दुर्वास पुन्हा जोरात रडू लागला.
शोकानलो हि कालेन विच्छिन्नो ज्ञानभस्मना
काळाच्या ओघात दुःखाची आग ज्ञानाच्या राखेत विझली.
स्मारंस्मारं प्रियां तत्र विलप्य च पुनःपुनः
आपली प्रिय व्यक्ती आठवत तो तिथे पुन्हा पुन्हा हंबरायला लागला.
इत्येवं कथितं सर्वं मुनेः शापस्य कारणम्
म्हणून या ऋषीच्या शापाचं कारण सगळं सांगितलं आहे.
नारद उवाच तेजस्वी को महानेव चकार तत्पराभवम्
नारद म्हणाले : तो तेजस्वी, महानासारखा, ज्याने त्याचा अपमान केला, तो कोण होता?
श्रीनारायण उवाच श्रीकृष्णचरणाम्भोजे तन्मनाः संततं मुने
श्रीनारायण म्हणाले : हे मुनी, त्याचं मन नेहमी श्रीकृष्णाच्या चरणकमळांमध्ये गुंतलेलं होतं.
* न राज्येषु न भार्यासु न पुत्रेषु प्रजासु च
त्याला राज्यांत, बायका-पोरांत किंवा प्रजेत काहीही आनंद वाटत नव्हता.