परिहासेन कोपेन भ्रमेणावज्ञया मुने
हे मुनी, कुणी विनोदाने, रागाने, गोंधळात किंवा तुच्छतेने काही बोलले—
स्त्रिया वाग्योनिदुष्टायाः कामतो भारते भुवि 4.24.
भारतातल्या भूमीवर जर एखादी स्त्री, जिला बोलण्यात किंवा स्वभावात दोष आहे, ती इच्छा करून काही बोलली—
सर्वधर्मपरीता या कटूक्तिं कुरुते पतिम्
जिच्यात धर्माचा अभाव आहे आणि जी पतीला नेहमी कठोर बोलते—
दत्त्वा कन्यां बोधयित्वा जगाम मुनिपुंगवः
त्या कन्येला देऊन आणि तिला योग्य ते समजावून, तो श्रेष्ठ मुनी निघून गेला.
सम्भोगेच्छावृते चित्ते कामी संप्राप कामिनीम्
संसर्गाची इच्छा मनात घेऊन, त्या कामुकाने एक कामुक स्त्री मिळवली.
शय्यां रतिकरीं कृत्वा मुनिश्रेष्ठो महामुने
आनंदासाठी शय्या तयार करून, त्या श्रेष्ठ मुनीने, हे महा-मुनी, पुढील कृती केली.
नारीरसानभिज्ञः स्यादाजन्म मुनिपुंगवः
तो श्रेष्ठ मुनी, जो जन्मापासून स्त्रीसुखाचा अनुभव नसलेला होता—
नानाप्रकारं शृङ्गारं चकार विधिपूर्वकम्
त्याने नियमाप्रमाणे अनेक प्रकारचे प्रेमाचे खेळ केले.
मूर्च्छां प्राप मुनिश्रेष्ठो बुबुधे न दिवानिशम्
तो श्रेष्ठ मुनी बेशुद्ध पडला आणि दिवस-रात्र कळलीच नाही.
विदग्धाया विदग्धेन बभूव संगमः समः
चतुर स्त्री आणि चतुर पुरुष यांच्यातील संगम दोघांसाठी सारखाच होता.
करोति कलहे नित्यं कन्दली स्वामिना सह सा तन्न बुबुधे किंचित्करोति कलहे स्पृहाम्
कंदली नेहमीच आपल्या नवऱ्याशी भांडण करत असे; तिला काहीच समजले नाही, पण भांडायचीच इच्छा होती.
तातप्रदत्तज्ञानेन सा न शान्ता बभूव ह 4.24.
वडिलांनी दिलेल्या ज्ञानामुळेही ती शांत झाली नाही.
नित्यं कटूक्तिं कान्तं सा करोति हेतुना विना
ती नेहमीच कोणत्याही कारणाविना आपल्या प्रियकराला कठोर बोलत असे.
तया कृतां कटूक्तिं च क्षमासंस्थां चकार ह
तिने केलेल्या कठोर बोलण्यावर त्याने संयम ठेवला.
कटूक्तिशतकं पूर्णं तत्कालेन बभूव ह
थोड्याच काळात शंभर कठोर बोलण्यांची संख्या पूर्ण झाली.
पत्नीकटूक्त्या नियतं प्रदग्धं मानसं मुनेः
पत्नीच्या कठोर बोलण्यामुळे त्या मुनीचे मन नक्कीच जळून गेले.
स्वात्मारामो दयालुश्च कोपं त्यक्तुं न स क्षमः
तो स्वतःमध्ये रमणारा आणि दयाळू असला तरी, राग सोडू शकला नाही.
मुनेरिङ्गितमात्रेण भस्मसात्सा बभूव ह
त्या मुनीच्या केवळ एका इशाऱ्याने ती राख झाली.
शरीरे भस्मसाद्भूते प्रतिबिंबः स चात्मनः
शरीर जळून राख झाल्यावर, आत्म्याचं प्रतिबिंब तसंच उरतं.
जीव उवाच सर्वं जानासि सर्वज्ञः किमहं बोधयामि ते
जीव म्हणाला — तुला सगळं माहीत आहे, सर्वज्ञ आहेस; मी तुला काय सांगू?
सदुक्तिर्वा कटूक्तिर्वा कोपः संताप एव च
कधी बोलणं गोड असतं, कधी कडवट; कधी राग, कधी दुःख येतं.
स्थौल्यं कार्श्यं च नाशश्च दृश्यादृश्यं समुद्भवम् 4.24.
जाडपणा, सडपातळपणा, नाश, दिसणारं आणि न दिसणारं असं सगळं जन्म घेतं.
सत्त्वं रजस्तम इति शरीरं त्रिगुणात्मकम्
शरीर हे सत्त्व, रज आणि तम या तीन गुणांनी बनलेलं असतं.
किञ्चित्सत्त्वातिरिक्तं च किञ्चिदेव रजोधिकम्
काहींमध्ये सत्त्वगुण जास्त असतो, तर काहींमध्ये रजोगुण अधिक असतो.
सत्त्वोदयाच्च मुक्तीच्छा कर्मेच्छा च रजोगुणात्
सत्त्वगुण वाढला की मुक्तीची इच्छा होते; रजोगुणामुळे कर्माची इच्छा होते.
कोपात्कटूक्तिर्नियतं कटूक्त्या शत्रुता भवेत्
राग आला की कडवट बोलणं होतं, आणि कडवट बोलण्यानं वैर निर्माण होतं.
को वा प्रियोऽप्रियः कः किं किं मित्रं को रिपुर्भवेत्
कोण आपला प्रिय, कोण अप्रिय? कोण काय आहे? कोण मित्र, कोण शत्रू होतो?
प्राणाधिकः प्रियः स्त्रीणां भर्तुः प्राणाधिका प्रिया
स्त्रियांना नवरा प्राणाहूनही प्रिय असतो; आणि नवऱ्याला बायको प्राणाहूनही प्रिय असते.
यद्गतं तद्गतं सर्वं कामदोषेण वै प्रभो
हे प्रभो, जे काही कुणाला जडलंय, ते सगळं कामदोषामुळेच आहे.
किं करोमि क्व यामीति भविता कुत्र जन्म मे
मी काय करू? कुठे जाऊ? माझं पुढचं जन्म कुठे होईल?