इत्येवमुक्त्वा दुर्वासा विरराम मुनेः पुरः
असं म्हणून दुर्वासांनी त्या ऋषीसमोर बोलणं थांबवलं.
स्वस्तीत्युवाच दुर्वासा मुनिश्च यौतुकं ददौ 4.24.
दुर्वासांनी 'कल्याण होवो' असं म्हटलं आणि ऋषींनी विवाहदक्षिणा दिली.
मूर्च्छामवाप स मुनिः स्वकन्याविरहातुरः
स्वतःच्या मुलीपासून दूर झाल्याने तो ऋषी शुद्ध हरपला.
क्षणेन चेतनां प्राप्य बोधयामास कन्यकाम्
क्षणात शुद्धीवर येऊन त्याने आपल्या मुलीला जागं केलं.
और्व उवाच हितं सत्यं च वेदोक्तं परिणामसुखावहम्
और्व म्हणाले: जे हितकारक, सत्य आणि वेदांनी सांगितलेलं आहे, ते शेवटी सुख देतं.
स्वकान्तश्च परो बन्धुरिह लोके परत्र च
आपला प्रियजन आणि दुसऱ्याचा मित्र या जगात आणि पुढच्या जन्मातही असतात.
देवपूजा व्रतं दानं तपश्चानशनं जपः
देवतांची पूजा, व्रत, दान, तप, उपवास आणि जप—
प्रादक्षिण्यं पृथिव्याश्च ब्राह्मणातिथिसेवनम्
पृथ्वीची प्रदक्षिणा आणि ब्राह्मण व पाहुण्यांची सेवा—
किमेतैः पतिभक्ताया अभक्तायाश्च भारते पतिसेवा परो धर्मः सर्वशास्त्रेषु पठ्यते
हे सर्व पतीभक्त किंवा अभक्त स्त्रीसाठी काय उपयोग, भारत? सर्व शास्त्रांत पतीची सेवा हाच श्रेष्ठ धर्म सांगितला आहे.
स्वप्रज्ञानेन सततं कान्तं नारायणाधिकम्
स्वतःच्या बुद्धीने स्त्रीने नेहमी आपल्या पतीला नारायणाहून कमी समजू नये.
परिहासेन कोपेन भ्रमेणावज्ञया मुने
हे मुनी, कुणी विनोदाने, रागाने, गोंधळात किंवा तुच्छतेने काही बोलले—
स्त्रिया वाग्योनिदुष्टायाः कामतो भारते भुवि 4.24.
भारतातल्या भूमीवर जर एखादी स्त्री, जिला बोलण्यात किंवा स्वभावात दोष आहे, ती इच्छा करून काही बोलली—
सर्वधर्मपरीता या कटूक्तिं कुरुते पतिम्
जिच्यात धर्माचा अभाव आहे आणि जी पतीला नेहमी कठोर बोलते—
दत्त्वा कन्यां बोधयित्वा जगाम मुनिपुंगवः
त्या कन्येला देऊन आणि तिला योग्य ते समजावून, तो श्रेष्ठ मुनी निघून गेला.
सम्भोगेच्छावृते चित्ते कामी संप्राप कामिनीम्
संसर्गाची इच्छा मनात घेऊन, त्या कामुकाने एक कामुक स्त्री मिळवली.
शय्यां रतिकरीं कृत्वा मुनिश्रेष्ठो महामुने
आनंदासाठी शय्या तयार करून, त्या श्रेष्ठ मुनीने, हे महा-मुनी, पुढील कृती केली.
नारीरसानभिज्ञः स्यादाजन्म मुनिपुंगवः
तो श्रेष्ठ मुनी, जो जन्मापासून स्त्रीसुखाचा अनुभव नसलेला होता—
नानाप्रकारं शृङ्गारं चकार विधिपूर्वकम्
त्याने नियमाप्रमाणे अनेक प्रकारचे प्रेमाचे खेळ केले.
मूर्च्छां प्राप मुनिश्रेष्ठो बुबुधे न दिवानिशम्
तो श्रेष्ठ मुनी बेशुद्ध पडला आणि दिवस-रात्र कळलीच नाही.
विदग्धाया विदग्धेन बभूव संगमः समः
चतुर स्त्री आणि चतुर पुरुष यांच्यातील संगम दोघांसाठी सारखाच होता.
करोति कलहे नित्यं कन्दली स्वामिना सह सा तन्न बुबुधे किंचित्करोति कलहे स्पृहाम्
कंदली नेहमीच आपल्या नवऱ्याशी भांडण करत असे; तिला काहीच समजले नाही, पण भांडायचीच इच्छा होती.
तातप्रदत्तज्ञानेन सा न शान्ता बभूव ह 4.24.
वडिलांनी दिलेल्या ज्ञानामुळेही ती शांत झाली नाही.
नित्यं कटूक्तिं कान्तं सा करोति हेतुना विना
ती नेहमीच कोणत्याही कारणाविना आपल्या प्रियकराला कठोर बोलत असे.
तया कृतां कटूक्तिं च क्षमासंस्थां चकार ह
तिने केलेल्या कठोर बोलण्यावर त्याने संयम ठेवला.
कटूक्तिशतकं पूर्णं तत्कालेन बभूव ह
थोड्याच काळात शंभर कठोर बोलण्यांची संख्या पूर्ण झाली.
पत्नीकटूक्त्या नियतं प्रदग्धं मानसं मुनेः
पत्नीच्या कठोर बोलण्यामुळे त्या मुनीचे मन नक्कीच जळून गेले.
स्वात्मारामो दयालुश्च कोपं त्यक्तुं न स क्षमः
तो स्वतःमध्ये रमणारा आणि दयाळू असला तरी, राग सोडू शकला नाही.
मुनेरिङ्गितमात्रेण भस्मसात्सा बभूव ह
त्या मुनीच्या केवळ एका इशाऱ्याने ती राख झाली.
शरीरे भस्मसाद्भूते प्रतिबिंबः स चात्मनः
शरीर जळून राख झाल्यावर, आत्म्याचं प्रतिबिंब तसंच उरतं.
जीव उवाच सर्वं जानासि सर्वज्ञः किमहं बोधयामि ते
जीव म्हणाला — तुला सगळं माहीत आहे, सर्वज्ञ आहेस; मी तुला काय सांगू?