कारागारे च संसारे दुर्वहं निगडं परम्
संसाररूपी कारागृहात, सर्वांत जड बेडी म्हणजे सहन करायला कठीण अशी आहे.
सङ्गिच्छायातिरिक्तं च कर्मभोगात्परात्परम्
कर्माच्या फळांचा उपभोग सोडून, संगाची इच्छा हाच सर्वांत मोठा बंध आहे.
आदेहं सङ्गिनी छाया भोगान्तं भोग एव च 4.24.
हे शरीर जणू सावलीसारखं सोबत असतं, आणि भोगांचाही शेवट होतो.
मतिश्चैवावशीलान्ता सुखी जन्मनिजन्मनि
मन जरी सुखाचं कारण असलं, तरी प्रत्येक जन्मात त्यालाही मर्यादा येते.
यावच्च जीविनो जन्म तावद्भोगः सुखावहः
जिवंत प्राणी जन्म घेतो तोपर्यंत सुख देणारे भोग चालूच राहतात.
ध्यायतः कृष्णपादाब्जं मम विघ्नो बभूव ह
मी कृष्णाच्या कमळपदांचा ध्यान करत असताना, मला एक अडथळा आला.
पुंश्चल्या सह शृङ्गारं दृष्ट्वा दैत्यस्य मन्मनः
त्या दैत्याचं मन वेश्यासोबतच्या कामात गुंतलेलं पाहिलं—
किं त्वहं तव कन्यायाः कटूक्तिशतकं मुने
पण, ऋषीवर, मी तुमच्या मुलीकडून शंभर कठोर शब्द ऐकले आहेत.
तवाज्ञां मस्तके कृत्वा ग्रहीष्यामि सुतां तव
तुमचं आदेश मी डोक्यावर घेतो आणि तुमची मुलगी स्वीकारतो.
रहस्युपस्थितां कामात्पुंश्चलीं चेज्जितेन्द्रियः
ज्याने आपल्या इंद्रियांना जिंकले आहे, तो जर वासनेने वेश्येसोबत गुप्तपणे एकत्र आला—
इत्येवमुक्त्वा दुर्वासा विरराम मुनेः पुरः
असं म्हणून दुर्वासांनी त्या ऋषीसमोर बोलणं थांबवलं.
स्वस्तीत्युवाच दुर्वासा मुनिश्च यौतुकं ददौ 4.24.
दुर्वासांनी 'कल्याण होवो' असं म्हटलं आणि ऋषींनी विवाहदक्षिणा दिली.
मूर्च्छामवाप स मुनिः स्वकन्याविरहातुरः
स्वतःच्या मुलीपासून दूर झाल्याने तो ऋषी शुद्ध हरपला.
क्षणेन चेतनां प्राप्य बोधयामास कन्यकाम्
क्षणात शुद्धीवर येऊन त्याने आपल्या मुलीला जागं केलं.
और्व उवाच हितं सत्यं च वेदोक्तं परिणामसुखावहम्
और्व म्हणाले: जे हितकारक, सत्य आणि वेदांनी सांगितलेलं आहे, ते शेवटी सुख देतं.
स्वकान्तश्च परो बन्धुरिह लोके परत्र च
आपला प्रियजन आणि दुसऱ्याचा मित्र या जगात आणि पुढच्या जन्मातही असतात.
देवपूजा व्रतं दानं तपश्चानशनं जपः
देवतांची पूजा, व्रत, दान, तप, उपवास आणि जप—
प्रादक्षिण्यं पृथिव्याश्च ब्राह्मणातिथिसेवनम्
पृथ्वीची प्रदक्षिणा आणि ब्राह्मण व पाहुण्यांची सेवा—
किमेतैः पतिभक्ताया अभक्तायाश्च भारते पतिसेवा परो धर्मः सर्वशास्त्रेषु पठ्यते
हे सर्व पतीभक्त किंवा अभक्त स्त्रीसाठी काय उपयोग, भारत? सर्व शास्त्रांत पतीची सेवा हाच श्रेष्ठ धर्म सांगितला आहे.
स्वप्रज्ञानेन सततं कान्तं नारायणाधिकम्
स्वतःच्या बुद्धीने स्त्रीने नेहमी आपल्या पतीला नारायणाहून कमी समजू नये.
परिहासेन कोपेन भ्रमेणावज्ञया मुने
हे मुनी, कुणी विनोदाने, रागाने, गोंधळात किंवा तुच्छतेने काही बोलले—
स्त्रिया वाग्योनिदुष्टायाः कामतो भारते भुवि 4.24.
भारतातल्या भूमीवर जर एखादी स्त्री, जिला बोलण्यात किंवा स्वभावात दोष आहे, ती इच्छा करून काही बोलली—
सर्वधर्मपरीता या कटूक्तिं कुरुते पतिम्
जिच्यात धर्माचा अभाव आहे आणि जी पतीला नेहमी कठोर बोलते—
दत्त्वा कन्यां बोधयित्वा जगाम मुनिपुंगवः
त्या कन्येला देऊन आणि तिला योग्य ते समजावून, तो श्रेष्ठ मुनी निघून गेला.
सम्भोगेच्छावृते चित्ते कामी संप्राप कामिनीम्
संसर्गाची इच्छा मनात घेऊन, त्या कामुकाने एक कामुक स्त्री मिळवली.
शय्यां रतिकरीं कृत्वा मुनिश्रेष्ठो महामुने
आनंदासाठी शय्या तयार करून, त्या श्रेष्ठ मुनीने, हे महा-मुनी, पुढील कृती केली.
नारीरसानभिज्ञः स्यादाजन्म मुनिपुंगवः
तो श्रेष्ठ मुनी, जो जन्मापासून स्त्रीसुखाचा अनुभव नसलेला होता—
नानाप्रकारं शृङ्गारं चकार विधिपूर्वकम्
त्याने नियमाप्रमाणे अनेक प्रकारचे प्रेमाचे खेळ केले.
मूर्च्छां प्राप मुनिश्रेष्ठो बुबुधे न दिवानिशम्
तो श्रेष्ठ मुनी बेशुद्ध पडला आणि दिवस-रात्र कळलीच नाही.
विदग्धाया विदग्धेन बभूव संगमः समः
चतुर स्त्री आणि चतुर पुरुष यांच्यातील संगम दोघांसाठी सारखाच होता.