दत्त्वाऽन्नं हरये भक्त्या प्रजग्मुर्हरिमन्दिरम्
हरिला भक्तीने अन्न अर्पण करून ते हरिमंदिरात गेले.
निन्द्या नीचा च संपत्तिर्विपत्तिर्महतो वरा
दुष्ट आणि नीच अशी संपत्ती निंदनीय आहे; संकट हेच खरे मोठे वरदान आहे.
विना विपत्तेर्महिमा कुतः कस्य भवेद्भुवि
संकटांशिवाय कोणाचेही मोठेपण या जगात कसे दिसेल?
इत्येवं कथितं सर्वं हरेश्चरितमुत्तमम्
असे म्हणून हरिच्या सर्व उत्तम लीला सांगितल्या.
श्रीकृष्णाख्यानं विप्रेन्द्र नूत्नं नूत्नं पदेपदे
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, श्रीकृष्णाची कथा प्रत्येक वेळी नवीच वाटते.
यावद्रम्यं तत्कथितं यच्छ्रुतं गुरुवक्त्रतः
जे काही रम्य आहे ते सर्व सांगितले, जे मी माझ्या गुरूच्या तोंडून ऐकले.
नारद उवाच मङ्गलं कृष्णचरितं तन्मे ब्रूहि जगद्गुरो ।। 4.18.
नारद म्हणाला: हे जगाचे गुरू, मला श्रीकृष्णाची मंगलमय कथा सांग.
सूत उवाच अपरं कृष्णमाहात्म्यं प्रवक्तुमुपचक्रमे
सूतम्हणतो: त्याने श्रीकृष्णाच्या महात्म्याची दुसरी कथा सांगायला सुरुवात केली.
श्रीनारायण उवाच जगाम यमुनातीरं यत्र कालियमन्दिरम्
श्रीनारायण म्हणतो: तो यमुनाकाठी गेला, जिथे कालियाचे मंदिर होते.
परिपक्वफलं भुक्त्वा यमुनातीरजे वने
यमुनाकाठी असलेल्या वनात पिकलेले फळ खाऊन—
गोकुलं चारयामास शिशुभिः सह कानने
तो आपल्या मित्रांसोबत गायींना घेऊन वनात चरण्यासाठी गेला.
क्रीडानिमग्नचित्तोऽयं बालकाश्च मुदाऽन्विताः
खेळात रममाण झालेला तो आणि सगळे मुलगे आनंदाने भरून गेले होते.
विषाक्तं च जलं पीत्वा दारुणान्तकचेष्टया
भयंकर सर्पामुळे विषारी झालेले पाणी प्यायल्यानंतर,
दृष्ट्वा मृतं गोसमूहं गोपाश्चिन्ताकुला भिया
गायींचा कळप मृत पाहून गवळ्यांना भीती आणि चिंता वाटू लागली.
ज्ञात्वा सर्वं जगन्नाथो जीवयामास गोकुलम्
सर्व काही जाणून विश्वाचा स्वामी श्रीकृष्णाने संपूर्ण गोळोकाला पुन्हा जिवंत केले.
कृष्णः कदम्बमारुह्य यमुनानीरतीरजम्
कृष्णाने यमुना नदीच्या काठी असलेल्या कदंबाच्या झाडावर चढून गेला.
शतहस्तप्रमाणं च जलोत्थानं बभूव ह
पाण्यातून शंभर हात लांबीचा एक सर्प वर आला.
सर्पो नराकृतिं दृष्ट्वा कालियः क्रोधविह्वलः 4.19.
मानवी रूप पाहून कालिय सर्प रागाने संतप्त झाला.
दग्धकण्ठोदरो नागश्चोद्विग्नो ब्रह्मतेजसा
त्याचा घसा आणि पोट जळून गेले होते, आणि तो ब्रह्मतेजामुळे व्याकुळ झाला.
भग्नदन्तो रक्तमुखः कृष्णवज्राङ्गचर्वणात्
कृष्णाच्या वज्रासारख्या अंगांनी चावल्यामुळे त्याचे दात तुटले आणि तोंड रक्ताने भरले.
नागो विश्वंभराक्रान्तः स प्राणांस्त्यक्तुमुद्यतः
विश्वाचा भार उचलणाऱ्या श्रीकृष्णाने त्याला दाबले होते, आणि तो प्राण सोडायला तयार झाला.
दृष्ट्वा तं मूर्छितं नागा रुरुदुः प्रेमविह्वलाः
तो सर्प बेशुद्ध पडलेला पाहून नागपत्नी प्रेमाने व्याकुळ होऊन रडू लागल्या.
केचित्पलायिता भीताः केचित्प्रविविशुर्बिलम्
काही घाबरून पळून गेल्या, तर काही आपल्या बिलात शिरल्या.
नागिनीभिः सह प्रेम्णा रुरोद पुरतो हरेः धृत्वा पादारविन्दे च तमुवाच भियाऽऽकुला
नागपत्नींनी प्रेमाने हरीच्या समोर रडत त्याचे चरण धरले आणि भीतीने व्याकुळ होऊन त्याला म्हणू लागल्या.
सुरसोवाच हे जगत्कान्त मे कान्तं देहि मानं च मानद
नागपत्नी म्हणाली: हे जगाचे प्रिय, माझ्या पतीला मान दे, हे मान देणाऱ्या श्रीकृष्णा.
सकलभुवननाथ प्राणनाथं मदीयं न कुरु वधमनन्त प्रेमसिन्धो सुबन्धो
सर्व जगाचा स्वामी, माझ्या प्राणप्रियाला मारू नकोस, हे अनंत प्रेमाचा सागर, हे खरा मित्रा.
त्रिनयनविधिशेषाः षण्मुखश्चास्यसंघैः स्तवनविषयजाड्यात्स्तोतुमीशा न वाणी
त्रिनेत्र, ब्रह्मा, शेष आणि षण्मुख हे सर्व त्यांच्या समूहांसह तुझ्या स्तुतीसाठी शब्दच हरपतात.
कुमतिरहमधिज्ञा योषितां क्वाधमा वा क्व भुवनगतिरीशश्चक्षुषोऽगोचराऽपि ।। 4.19.
मी मूर्ख, अज्ञान, स्त्री आणि नीच आहे—माझे काय आणि हे जगाचे ध्येय असलेले, डोळ्यांना न दिसणारे प्रभु तुझे काय?
स्तवनविषयभीता पार्वती कस्य पद्मा श्रुतिगणजनयित्री स्तोतुमीशा न यं त्वाम्
स्तुती करण्याच्या विषयाने घाबरून पार्वती म्हणाली, 'मी जेव्हा तुझी स्तुती करू शकत नाही, तेव्हा वेदांची जननी पद्मा कशी करू शकेल?'
शयानो रत्नपर्यङ्के रत्नभूषणभूषितः
तो रत्नांनी सजवलेल्या पलंगावर विश्रांती घेतो, आणि त्याचे अंगही मौल्यवान दागिन्यांनी सुशोभित आहे.