युक्तं नवभिरारोहैरिन्द्रनीलविनिर्मितैः अत्युच्छ्रितं मनोरम्यं सर्वतोऽपि विलक्षणम्
नऊ मजल्यांनी सजवलेले, निळ्या नीलमणींनी घडवलेले, अत्यंत उंच आणि मनोहारी, सर्व बाजूंनी वेगळेपण असलेले असे ते सुंदर होते.
नारद उवाच यत्नतो यद्गृहं रम्यं निर्ममे सुरकारुणा
नारद म्हणाले: मोठ्या प्रयत्नाने त्या देवशिल्पकाराने ते रम्य घर बांधले.
श्रीकृष्णार्द्धांशसंभूता तेन तुल्या च तेजसा यस्यां च सुदृढां भक्तिं सन्तो वाञ्छंति सन्ततम् ।। 4.17.
श्रीकृष्णाच्या अर्ध्या अंशातून जन्मलेली, तेजात त्याच्यासारखीच, जिच्यावर दृढ भक्ती करायला सत्पुरुष नेहमीच इच्छितात.
नारद उवाच मानवः केन पुण्येन कथमाप सुदुर्लभाम्
नारद म्हणाले: कोणत्या पुण्यामुळे माणसाला ती अत्यंत दुर्मिळ कृपा मिळाली?
वृषभानुर्व्रजपतिः पुराऽऽसीत्को महानहो
वृषभानू हा व्रजाचा राजा पूर्वी एक महान आत्मा होता.
सूत उवाच प्रहस्योवाच प्रीत्या तमितिहासं पुरातनम्
सूतमुनी म्हणाले: तो हसत हसत प्रेमाने ती जुनी कथा सांगू लागला.
नारायण उवाच
नारायण म्हणाले:
कलावती रत्नमाला मेनकाश्चातिदुर्लभाः
कलावती, रत्नमाला आणि मेनका या अत्यंत दुर्मिळ आहेत.
शैलाधिपं हरेरंशं मेनका सा हिमालयम्
मेनका ही पर्वतराजाची मुलगी असून, ती हरिचा अंश असलेला हिमालय आहे.
श्रीरामपत्नी श्रीः साक्षात्सीता सत्यपरायणा
श्रीरामाची पत्नी श्री म्हणजेच साक्षात सीता, सत्याला समर्पित.
कलावती सुचन्द्रं च मनुवंशसमुद्भवम्
कलावतीने सुचंद्राला जन्म दिला, जो मनुवंशातून आलेला आहे.
मन्ये गुणवतां श्रेष्ठमात्मानमतिसुन्दरम् 4.17.
तो गुणी लोकांमध्ये श्रेष्ठ आणि स्वतःमध्ये अतिशय सुंदर आहे असे मला वाटते.
सुकोमलाङ्गं ललितं शरच्चन्द्राधिकाननम्
त्याचे अंग अतिशय कोमल आणि मोहक आहे, त्याचे मुख शरद ऋतूतील चंद्रापेक्षा उजळ आहे.
कटाक्षैर्मोहितुं शक्ता मुनीन्द्राणां च मानसम्
तिच्या कटाक्षांनी ती मोठ्या मोठ्या ऋषींचे मनही मोहून टाकू शकते.
स्तनद्वयं सुकठिनमतिपीनोन्नतं मुने
मुनिवर, तिची दोन स्तनं मजबूत, अतिशय भरदार आणि उठावदार आहेत.
हस्तौ पादौ च रक्तौ च पक्वबिम्बफलाधरम्
तिचे हात आणि पाय लाल आहेत, आणि तिचे ओठ पिकलेल्या बिंब फळासारखे आहेत.
शरन्मध्याह्नपद्मानां प्रभामोचनलोचनम्
तिच्या डोळ्यांत शरद ऋतूच्या मध्यान्हीच्या कमळासारखी प्रभा आहे.
इतीव मत्वा दृष्ट्वा च कामबाणप्रपीडितः
असे पाहून आणि विचार करून तो कामबाणांनी व्याकुळ झाला.
क्रीडां चकार रहसि स्थानेस्थाने मनोहरे
त्याने रम्य, एकांत स्थळी ठिकठिकाणी आनंदाने खेळ केला.
चारुचम्पकपुष्पाणां तल्पे रतिसुखावहे
सुंदर चंपक फुलांच्या पलंगावर, प्रेमाचा आनंद अनुभवला.
पुष्पभद्रानदीतीरे निर्जने केतकीवने
पुष्पभद्रा नदीच्या काठी, एकांत केतकीच्या बनात ते होते.
नन्दने मन्दरद्रोण्यां कावेरीतीरजे वने 4.17.
नंदनवनात, मंदार पर्वताच्या दरीत आणि कावेरीच्या काठीच्या जंगलातही ते गेले.
द्वीपेद्वीपे तु रहसि स रेमे वामया सह
द्वीपावर द्वीपावर, गुप्तपणे आपल्या प्रियेबरोबर तो रमला.
एवं वर्षसहस्रं तद्गतमेव मुहूर्तवत्
अशा रीतीने, त्यांना जणू क्षणभरच वाटावे, असे हजारो वर्षे निघून गेले.
जगाम तपसे विन्ध्यशैलं तीर्थं तया सह
मग तो तिच्यासह तप करण्यासाठी विंध्य पर्वतावरील तीर्थस्थळी गेला.
तपस्तेपे नृपस्तत्र दिव्यवर्षसहस्रकम्
तेथे त्या राजाने हजार दिव्य वर्षे कठोर तप केला.
मूर्छामाप मुनिश्रेष्ठ ध्यात्वा कृष्णपदाम्बुजम्
कृष्णाच्या कमलासारख्या पायांचे ध्यान करत करत, हे श्रेष्ठ ऋषी, तो मूर्च्छित झाला.
निश्चेष्टितं पतिं दृष्ट्वा त्यक्तं प्राणैश्च पञ्चभिः
पती हालचाल करत नाही, पाचही प्राण सोडले आहेत हे पाहून,
उच्चै रुरोद शोकार्ता निर्जने तु कलावती
एकांत स्थळी, शोकाने व्याकुळ झालेली कलावती मोठ्याने रडली.
विललाप महादीना पतिव्रतपरायणा
ती अत्यंत दुःखी झाली आणि पतीला समर्पित राहून विलाप करू लागली.