कालः संहरते लोकान्यमः शास्ता च पापिनाम् 1.17.
काळ हा सर्व लोकांचा संहार करतो; यम हा पाप्यांचा शासक आहे.
सर्वेशा या च सर्वाद्या प्रकृतिः सर्वसूः पुरा
ती प्रकृती सर्वांची आदिशक्ती, सर्वांची मूळ आहे, आणि सगळ्यांपूर्वी होती.
महेश्वर उवाच वेदानधीत्य भवता ज्ञातः कः सार एव च
महेश्वर म्हणाले: वेदांचा अभ्यास करून, त्यांचा खरा सार कोण जाणतो?
शिष्यः कस्य मुनीन्द्रस्य कस्त्वं नाम्ना च भो द्विज
तू कोणत्या ऋषीचा शिष्य आहेस, हे श्रेष्ठ मुनी? आणि तुझे नाव काय आहे, हे द्विजा?
विडम्बयसि देवांश्च विष्णुमस्माकमीश्वरम्
तू देवांचा आणि आमच्या ईश्वर विष्णूचा उपहास करतोस.
यस्मिन्गते पतेद्देहो देहिनां परमात्मनि
जेव्हा शरीर सोडले जाते, तेव्हा जीव परमात्म्यात विलीन होतो.
जीवस्तत्प्रतिबिम्बश्च मनो ज्ञानं च चेतना
जीव, त्याचे प्रतिबिंब, मन, ज्ञान आणि चेतना,
निद्रा दया च तन्द्रा च क्षुत्तृष्णा पुष्टिरेव च
झोप, दया, झोपाळूपणा, भूक, तहान आणि पोषण,
प्रयाति यत्पुरः शक्तिरीश्वरे गमनोन्मुखे
जेव्हा ईश्वर जाण्याच्या तयारीत असतो, तेव्हा जी शक्ती पुढे जाते,
ईश्वरे च स्थिते देही क्षमश्च सर्वकर्मसु
ईश्वर देहात असताना, देही सर्व कर्मांमध्ये समर्थ असतो.
स्वयं ब्रह्मा च जगतां विधाता सर्वकारकः 1.17.
स्वतः ब्रह्मा हा जगांचा व्यवस्थापक आणि सर्व कर्मांचा कारण आहे.
युगलक्षं तपस्तप्तं श्रीकृष्णस्य च वेधसा
सृष्टीकर्त्याने श्रीकृष्णासाठी शंभर हजार युगल तप केले.
असंख्यकालं सुचिरं तपस्तप्तं हरेर्मया
असंख्य काळ मी हरिसाठी कठोर तप केले.
अधुना पञ्चवक्त्रेण यन्नामगुणकीर्तनम्
आता, पाच मुखांनी मी त्याचे नाव आणि गुण गातो.
मत्तो याति च मृत्युश्च यन्नामगुणकीर्त्तनात्
माझं नाव आणि गुण गातल्याने, मृत्यूसुद्धा माझ्यापासून दूर पळतो.
सर्वब्रह्माण्डसंहर्त्ताऽप्यहं मृत्युंजयाभिधः
सर्व ब्रह्मांडांचा संहार करणारा असलो तरी, मला मृत्यूवर विजय मिळवणारा असं ओळखलं जातं.
काले तत्र विलीनोऽहमाविर्भूतस्ततः पुनः
योग्य वेळी मी तिथे विलीन होतो आणि पुन्हा प्रकट होतो.
गोलोके यः स वैकुण्ठे श्वेतद्वीपे स एव च
जो गोलोकात आहे तोच वैकुंठात आणि श्वेतद्वीपातही आहे.
मन्वन्तरं तु दिव्यानां युगानामेकसप्ततिः
एक मन्वंतर म्हणजे एकाहत्तर दिव्य युगांचा काळ असतो.
एतत्संख्याविशिष्टस्य शतवर्षायुषो विधेः
हीच मोजणी ब्रह्मदेवाच्या शंभर वर्षांच्या आयुष्यासाठी आहे.
अहं कलानामृषभः कृष्णस्य परमात्मनः 1.17.
सर्व अंशांमध्ये मीच श्रेष्ठ आहे, कृष्णाचा परमात्मा आहे.
इत्युक्त्वा शङ्करस्तत्र विरराम च शौनक
असं म्हणून शंकर तिथे शांत झाला, शौनक.
धर्म उवाच सर्वान्तरात्मा प्रत्यक्षोऽप्रत्यक्षश्च दुरात्मनः
धर्म म्हणाला : सर्वांचा अंतरात्मा, चांगल्यांना प्रत्यक्ष आणि दुष्टांना अप्रत्यक्ष असतो.
अधुनाऽपि सभां विष्णुर्नायात इति यद्वचः
आताही, विष्णू सभेत आलेला नाही असं म्हणणं आहे.
महन्निन्दा भवेद्यत्र नैव साधु शृणोति ताम्
जिथे मोठी निंदा होते, तिथे सज्जन लोक कधीच ऐकत नाहीत.
श्रुत्वा दैवान्महन्निन्दां श्रीविष्णोः स्मरणाद् बुधः
देवतांनी श्रीविष्णूची मोठी निंदा ऐकली, की ज्ञानी त्याचा स्मरण करतात.
कामतोऽकामतो वाऽपि विष्णुनिन्दां करोति यः
कोणीही, जाणूनबुजून किंवा नकळत, विष्णूची निंदा करतो,
कुम्भीपाके पचति स यावद्धि ब्रह्मणो वयः
तो ब्रह्मदेवाच्या आयुष्याएवढा काळ कुंभिपाक नरकात शिजत राहतो.
प्राणी च नरकं याति श्रुतं तत्रैव चेद्ध्रुवम्
आणि जर एखादा जीव तिथे अशी निंदा ऐकतो, तर तो नक्कीच नरकात जातो.
अप्रत्यक्षं च कुरुते किं वा तं च न मन्यते
किंवा तो जर हे खोटं आहे असं दाखवतो किंवा दुर्लक्ष करतो,