रजस्वला च कुलटा चावीरा जारदूतिका
मासिक पाळीत असणारी स्त्री, वेश्या, वंध्या आणि वृद्ध दासी,
यो हि तासामन्नभोजी ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः
जो त्यांच्या सोबत अन्न खातो, तो ब्रह्महत्येचा पापी होतो.
पापानां व्याधिभिः सार्द्धं मित्रता सन्ततं ध्रुवम् 1.16.
पाप आणि आजार हे नेहमी एकत्रच असतात; त्यांचं नातं कायमचं आणि निश्चित असतं.
पापेन जायते व्याधिः पापेन जायते जरा
पापामुळे आजार येतो; पापामुळेच म्हातारपण येतं.
तस्मात्पापं महावैरं दोषबीजममङ्गलम्
म्हणून पाप हा मोठा शत्रू आहे, दोषांचं मूळ आहे आणि अशुभ आहे.
स्वधर्माचारयुक्तं च दीक्षितं हरिसेवकम्
जो माणूस आपलं कर्तव्य आणि वर्तन पाळतो, दीक्षा घेतलेली असते आणि हरिची सेवा करतो,
व्रतोपवासयुक्तं च सदा तीर्थनिषेवकम्
जो नेहमी व्रत, उपवास करतो आणि तीर्थक्षेत्रांना भेट देतो,
एताञ्जरा न सेवेत व्याधिसंघश्च दुर्जयः
अशा माणसाला म्हातारपण आणि जिंकता न येणारे आजार लागत नाहीत.
ज्वरस्य सर्वरोगाणां जनकः कथितः सति
सगळ्या आजारांचा मूळ ताप आहे असं सांगितलं जातं.
एते यथा सं चरन्ति स्वयं यान्ति च देहिषु
हे आजार जसे फिरतात तसेच ते शरीरातही प्रवेश करतात.
क्षुधि जाज्वल्यमानायामाहाराभाव एव च
जेव्हा भूक खूप लागलेली असते आणि खायला काहीच नसतं,
तालबिल्वफलं भुक्त्वा जलपानं च तत्क्षणम्
ताड किंवा बेलफळ खाल्ल्यावर लगेच पाणी प्यायल्यावर,
तप्तोदकं च शिरसि भाद्रे तिक्तं विशेषतः 1.16.
किंवा भाद्र महिन्यात डोक्यावर गरम पाणी ओतल्यावर, किंवा काहीतरी कडू खाल्ल्यावर,
सशर्करं च धान्याकं पिष्टं शीतोदकान्वितम्
किंवा साखर, धणे आणि थंड पाणी एकत्र घेतल्यावर,
बिल्वतालफलं पक्वं सर्वमैक्षवमेव च
किंवा पिकलेलं बेल किंवा ताडफळ, आणि ऊसापासून बनवलेली सगळी पदार्थ खाल्ल्यावर,
पित्तक्षयकरं सद्यो बलपुष्टिप्रदं परम्
हे सगळं लगेच पित्त कमी करतं आणि शरीराला ताकद व पोषण देतं.
भोजनानन्तरं स्नानं जलपानं विना तृषा
जेवण झाल्यावर लगेच आंघोळ करणं, किंवा तहान न लागता पाणी पिणं,
पर्य्युषितान्नं च तक्रं च पक्वं रम्भाफलं दधि
शिळं अन्न, ताक, पिकलेलं केळं आणि दही,
नारिकेलोदकं रूक्षस्नानं पर्युषिते जले
नारळाचं पाणी, थंड पाण्याने आंघोळ करणं आणि शिळं पाणी,
खातस्नानं च वर्षासु मूलकं श्लेष्मकारकम्
पावसाळ्यात जेवणानंतर आंघोळ करणं आणि मुळा खाणं यामुळे कफ वाढतो.
वह्निस्वेदं भ्रष्टभङ्गं पक्वतैलविशेषकम्
पुन्हा गरम केलेला, बिघडलेला किंवा खास प्रकारच्या शिजवलेल्या तेलात केलेला पदार्थ,
पिण्डारकमपक्वं च रम्भा फलमपक्वकम्
कच्चे पिंड किंवा कच्चे केळ्याचे फळ,
सघृतं रोचनाचूर्णं सघृतं शुष्कशर्करम् 1.16.
तुपात मिसळलेला रोचना चूर्ण आणि तुपासह सुकलेली साखर,
द्रव्याण्येतानि गान्धर्वि सद्यः श्लेष्महराणि च
गांधर्वी, हे सर्व पदार्थ त्वरित कफ कमी करतात.
भोजनानन्तरं सद्यो गमनं धावनं तथा
भोजनानंतर लगेच चालणे किंवा धावणे,
वृद्धस्त्रीगमनं चैव मनःसन्ताप एव च
वृद्ध स्त्रीशी संग किंवा मनाचा त्रास,
कटु वाक्यं भयं शोकः केवलं वायुकारणम्
कडवट बोलणे, भीती आणि दुःख हे फक्त वायूचे कारण आहेत.
पक्वं रम्भाफलं चैव सबीजं शर्करोदकम्
पिकलेले केळ्याचे फळ, बिया घातलेले साखरपाणी,
माहिषं दधि मिष्टं च केवलं वा सशर्करम्
म्हशीचे दही, गोड किंवा फक्त साखर घातलेले,
पक्वतैलविशेषं च तिलतैलं च केवलम्
खास प्रकारचे शिजवलेले तेल आणि शुद्ध तीळतेल,